Najważniejsze informacje
| autor | Adam Mickiewicz |
| wydanie | Drezno, 1832 r., po upadku powstania listopadowego |
| rodzaj | dramat romantyczny (otwarta kompozycja, sceny luźno powiązane) |
| czas akcji | 1823–1824 |
| miejsce | Wilno (klasztor bazylianów zamieniony na więzienie), Warszawa, okolice Lwowa |
Najważniejsze sceny
- Prolog: więzień Gustaw pisze na ścianie celi, że umarł Gustaw, a narodził się Konrad. Przemiana kochanka w bojownika o sprawę narodową.
- Scena I (więzienna): rozmowy więźniów, opowieść Sobolewskiego o kibitkach wywożących młodzież na Sybir, pieśń zemsty Konrada.
- Scena II, Wielka Improwizacja: Konrad w samotności rzuca wyzwanie Bogu, żąda „rządu dusz”, by uszczęśliwić naród, i oskarża Boga, że jest „carem”. Upada, zanim wypowie bluźnierstwo do końca.
- Scena IV i V: Ewa modli się za Polskę; Widzenie księdza Piotra: pokorny zakonnik widzi męczeństwo Polski jako drogę krzyżową narodu i zapowiedź wybawiciela („a imię jego czterdzieści i cztery”). Pokora przeciw pysze Konrada.
- Scena VII, Salon warszawski: podział na obojętną na losy narodu arystokrację przy stoliku i patriotyczną młodzież przy drzwiach.
- Scena VIII, Pan Senator: Nowosilcow i okrucieństwo śledztwa, historia pani Rollisonowej.
- Ustęp: cykl wierszy o Rosji, m.in. „Do przyjaciół Moskali”.
Motywy i problemy
- Mesjanizm: Polska jako „Chrystus narodów”, cierpienie narodu ma sens odkupieńczy.
- Prometeizm: Konrad jak Prometeusz chce cierpieć i walczyć za ludzkość (naród), buntując się przeciw Bogu.
- Jednostka a naród, poeta jako przywódca duchowy, pycha i pokora.
- Martyrologia młodzieży polskiej i obraz rosyjskiej władzy.
Najczęstsze pytania
Czym jest Wielka Improwizacja?
To monolog Konrada ze sceny II, w którym poeta, przekonany o swojej sile, żąda od Boga władzy nad duszami ludzi, by uszczęśliwić naród, i oskarża Boga o brak miłości do świata.
Czym różni się Konrad od księdza Piotra?
Konrad chce zbawić naród dzięki własnej sile i buntuje się przeciw Bogu (pycha), a ksiądz Piotr w pokorze modli się i dostępuje widzenia przyszłości Polski.
Czy Dziady cz. III są lekturą obowiązkową na maturze?
Tak, są na liście lektur obowiązkowych.