Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Estry na maturze z chemii: nazewnictwo, estryfikacja i hydroliza

Ester powstaje w reakcji kwasu karboksylowego z alkoholem (estryfikacja, katalizator: stężony H2SO4). Nazwa estru składa się z nazwy anionu kwasu i nazwy grupy alkilowej alkoholu: kwas etanowy i metanol dają etanian metylu. Na maturze wraca też hydroliza: kwasowa (odwracalna) i zasadowa (zmydlanie).

Sprawdzone 18 października 2026

Co trzeba umieć

  • Nazewnictwo: część od kwasu z końcówką -an (metanian, etanian, propanian, benzoesan), część od alkoholu jako grupa alkilowa (metylu, etylu, propylu). Przykład: CH3COOCH2CH3 to etanian etylu (octan etylu).
  • Rozpoznawanie we wzorze: fragment z C=O należy do kwasu, fragment po drugiej stronie tlenu do alkoholu. Etanian metylu (CH3COOCH3) i metanian etylu (HCOOC2H5) to różne estry o tym samym wzorze sumarycznym.
  • Estryfikacja: reakcja odwracalna, katalizowana stężonym kwasem siarkowym(VI), który też wiąże wodę i przesuwa równowagę w stronę estru.
  • Hydroliza kwasowa: ester + woda daje kwas i alkohol; reakcja odwracalna.
  • Hydroliza zasadowa (zmydlanie): ester + NaOH daje sól kwasu karboksylowego i alkohol; reakcja praktycznie nieodwracalna. Tłuszcze zmydlane dają mydła i glicerol.

Typowe pułapki

  • Odwrócona nazwa (alkohol z kwasem): w „etanianie metylu” etanian pochodzi od kwasu.
  • Zapisywanie hydrolizy zasadowej z kwasem jako produktem zamiast soli.
  • Zapominanie o katalizatorze i strzałkach równowagi w estryfikacji.
  • Mylenie estrów z eterami: eter nie ma grupy C=O.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 25.1, maj 2026Do probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego roztworu. Wyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu…
  2. 2.Zadanie 25.2, maj 2026W odpowiednich warunkach, w środowisku zasadowym, benzokaina ulega reakcji hydrolizy. Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstało w…
  3. 3.Zadanie 25.3, maj 2026Ze względu na obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce benzokainy może ona ulegać reakcji z bromem. Dokończ zdanie. Wybierz…
  4. 4.Zadanie 26, czerwiec 2023Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) opisanego związku organicznego A oraz wzory półstrukturalne (grupowe) związków X i Y. Wzór…
  5. 5.Zadanie 26, czerwiec 2022Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W chwili t1 w układzie (nie…
  6. 6.Zadanie 28, czerwiec 2022Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W opisanym procesie amonolizy…
  7. 7.Zadanie 27, maj 2022Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Kwas, z którego otrzymano związek o podanym wzorze, to A. kwas…61%wykonalność
  8. 8.Zadanie 30, maj 2021Oblicz, ile gramów bezwodnego kwasu etanowego należy użyć do reakcji z jednym molem butan-2-olu w temperaturze T, aby…13%wykonalność
  9. 9.Zadanie 31, maj 2021Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i podkreśl jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Przy użyciu w opisanej reakcji…18%wykonalność
  10. 10.Zadanie 25, maj 2019Podaj wzory sumaryczne alkoholu i kwasu nieorganicznego, których należy użyć w opisanym procesie otrzymania tego detergentu. Wzór…36%wykonalność

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Jak nazwać ester?

Nazwa anionu kwasu (np. etanian) i nazwa grupy alkilowej alkoholu w dopełniaczu (np. metylu): etanian metylu.

Czym różni się hydroliza kwasowa od zasadowej?

Kwasowa daje kwas i alkohol i jest odwracalna. Zasadowa (zmydlanie) daje sól kwasu i alkohol i przebiega praktycznie do końca.

Czytaj dalej