Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Geny sprzężone i crossing-over na maturze z biologii

Geny sprzężone leżą w tym samym chromosomie i są dziedziczone razem częściej, niż wynikałoby z niezależnej segregacji. Rozdzielić je może tylko crossing-over, który daje gamety rekombinowane. Im dalej geny leżą od siebie, tym częściej dochodzi między nimi do crossing-over: odsetek rekombinantów to odległość w centymorganach (cM).

Sprawdzone 18 października 2026

Co trzeba umieć

  • Rozpoznanie sprzężenia: w krzyżówce testowej podwójnej heterozygoty proporcje potomstwa odbiegają od 1:1:1:1, a dwie klasy (typy rodzicielskie) przeważają.
  • Rekombinanty: najmniej liczne klasy potomstwa w krzyżówce testowej; ich suma podzielona przez całe potomstwo daje częstość rekombinacji.
  • Odległość genów: 1% rekombinantów = 1 cM. Przykład: 12 rekombinantów na 100 potomków to 12 cM.
  • Układ alleli: cis (oba dominujące w jednym chromosomie) i trans. Od układu zależy, które klasy są rodzicielskie.
  • Mapa genów: z odległości między trzema genami ustala się ich kolejność w chromosomie.

Typowe pułapki

  • Liczenie odległości z klas rodzicielskich zamiast rekombinowanych.
  • Rozpisywanie gamet podwójnej heterozygoty sprzężonej tak, jakby geny segregowały niezależnie.
  • Częstość rekombinacji nie przekracza 50%; wartości bliskie 50% wyglądają jak dziedziczenie niezależne.
  • Sprzężenie z płcią to inny temat (geny w chromosomie X), choć zadania lubią je łączyć.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 13.1, czerwiec 2026Na podstawie rysunku uzupełnij tabelę - wpisz w wyznaczone miejsca: nazwę aminokwasu przyłączanego do tRNA, sekwencję kodonu mRNA…
  2. 2.Zadanie 13.2, czerwiec 2026Na podstawie rysunku wymień wszystkie substraty i produkty reakcji syntezy AA-tRNA. Substraty: Produkty:
  3. 3.Zadanie 13.3, czerwiec 2026Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy - katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij.…
  4. 4.Zadanie 13.4, czerwiec 2026Wykaż, że specyficzność substratowa syntetaz AA-tRNA jest konieczna, aby powstający w czasie translacji peptyd miał prawidłową…
  5. 5.Zadanie 18.1, maj 2026Oceń, które z zaproponowanych sposobów dziedziczenia genu warunkującego chorobę można wykluczyć na podstawie analizy rodowodu…
  6. 6.Zadanie 18.1, czerwiec 2025Podaj oznaczenia wszystkich osób przedstawionych na powyższym rodowodzie, które są na pewno bezobjawowymi nosicielami genu…
  7. 7.Zadanie 18.2, czerwiec 2025Uzasadnij, że terapia MPS II za pomocą idursulfazy nie jest terapią genową. W odpowiedzi porównaj terapię genową do terapii…
  8. 8.Zadanie 18.3, czerwiec 2025Wyjaśnij, dlaczego nie ma mężczyzn będących nosicielami MPS II, mimo że allel warunkujący MPS II jest allelem recesywnym.
  9. 9.Zadanie 18.4, czerwiec 2025Lizosomy to organella, w których znajduje się około 50 różnych enzymów - kwaśnych hydrolaz. Optimum działania tych enzymów jest…
  10. 10.Zadanie 14.1, maj 2025Uzupełnij tabelę - zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych…38%wykonalność

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć odległość między genami sprzężonymi?

Podziel liczbę potomstwa rekombinowanego przez liczbę całego potomstwa i pomnóż przez 100. Wynik w procentach to odległość w centymorganach.

Po czym poznać, że geny są sprzężone?

W krzyżówce testowej potomstwo nie występuje w proporcji 1:1:1:1, a dominują dwie klasy rodzicielskie.

Czytaj dalej