Co trzeba umieć
- Łańcuch główny: najdłuższy łańcuch, w którym jest węgiel z grupą OH (nie zawsze najdłuższy w ogóle).
- Numeracja: od końca bliższego grupie OH; dopiero potem liczy się lokanty podstawników.
- Podstawniki: alfabetycznie z lokantami, np. 2-metylobutan-2-ol, 3-metylobutan-1-ol.
- Kilka grup OH: etano-1,2-diol (glikol etylenowy), propano-1,2,3-triol (glicerol).
- Rzędowość: alkohol pierwszorzędowy (OH przy węglu połączonym z jednym atomem węgla), drugorzędowy (z dwoma), trzeciorzędowy (z trzema). Od rzędowości zależą produkty utleniania.
- Nazwy zwyczajowe: alkohol etylowy (etanol), alkohol izopropylowy (propan-2-ol).
Typowe pułapki
- Numerowanie od strony podstawnika zamiast od strony grupy OH.
- Wybór najdłuższego łańcucha, który nie zawiera węgla z grupą OH.
- Mylenie rzędowości alkoholu z numerem lokantu: propan-2-ol jest drugorzędowy, ale 2-metylopropan-2-ol trzeciorzędowy.
- Fenol (OH bezpośrednio przy pierścieniu benzenowym) nie jest alkoholem aromatycznym w sensie nazewnictwa alkoholi.
Zadania z matury
- 1.Zadanie 27, maj 2026Przedstaw w projekcji Fischera wzór erytrolu i wzór jednego z jego diastereoizomerów – L-treitolu.
- 2.Zadanie 19.3, czerwiec 2025Przeprowadzono reakcję dehydratacji butan-1-olu. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu głównego dehydratacji butan-1-olu…
- 3.Zadanie 14, maj 2024W reakcji związku X z bromowodorem powstaje mieszanina związków A i B. Ogrzewanie związku A w alkoholowym roztworze wodorotlenku…28%wykonalność
- 4.Zadanie 22.1, czerwiec 2022Uzupełnij poniższą tabelę. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy): - głównego produktu w reakcji addycji wody do 2-metylobut-1-enu;…
- 5.Zadanie 31, czerwiec 2021Spośród wymienionych niżej alkoholi wybierz wszystkie, które dają pozytywny wynik próby jodoformowej. Podkreśl nazwy wybranych…
- 6.Zadanie 38, czerwiec 2021Wykonano doświadczenie, w którym do dwóch probówek z tym samym odczynnikiem wprowadzono wodne roztwory: • do probówki I – wodny…
- 7.Zadanie 26.1, maj 2021Produkt A można także otrzymać w wyniku dehydratacji innego alkoholu. Podaj wzór półstrukturalny (grupowy) i nazwę systematyczną…31%wykonalność
- 8.Zadanie 22, maj 2019Napisz równanie reakcji otrzymywania 3-bromo-3-metyloheksanu opisaną metodą – zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów…37%wykonalność
- 9.Zadanie 26, maj 2019Napisz równanie reakcji 2. – zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. Napisz nazwę systematyczną związku…47%wykonalność
- 10.Zadanie 38.1, maj 2018Podaj nazwy związków, które zidentyfikowano podczas przeprowadzonych trzech serii doświadczeń. Naczynie I: Naczynie II:…52%wykonalność
Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).
Najczęstsze pytania
Jak nazwać alkohol z rozgałęzionym łańcuchem?
Wybierz najdłuższy łańcuch z węglem połączonym z OH, numeruj od strony bliższej grupie OH, a podstawniki podaj z lokantami przed nazwą, np. 3-metylobutan-2-ol.
Czym różni się alkohol pierwszorzędowy od drugorzędowego?
Liczbą atomów węgla połączonych z węglem, przy którym jest grupa OH: jeden w pierwszorzędowym, dwa w drugorzędowym.