Co trzeba umieć
- Narzędzia: enzymy restrykcyjne (tną DNA w określonych sekwencjach, często dając lepkie końce), ligaza DNA (łączy fragmenty), wektory (plazmidy bakteryjne, wirusy, plazmid Ti z Agrobacterium u roślin).
- Marker selekcyjny: np. gen oporności na antybiotyk albo gen białka fluorescencyjnego; pozwala wybrać komórki, które przyjęły wektor.
- cDNA: aby bakteria wytworzyła białko eukariotyczne, wprowadza się gen bez intronów, otrzymany z mRNA dzięki odwrotnej transkryptazie.
- Przykłady: bakterie produkujące ludzką insulinę, rośliny odporne na szkodniki (z genem Bt) albo herbicydy, ryż z prowitaminą A.
- Szanse i zagrożenia: argumenty za i przeciw stosowaniu GMO w rolnictwie i medycynie.
Typowe pułapki
- Nazywanie każdego GMO transgenicznym: GMO może mieć zmieniony własny gen bez obcego DNA.
- Wprowadzanie do bakterii genu z intronami: bakteria nie wytnie intronów.
- Oba fragmenty (wektor i gen) tnie się tym samym enzymem restrykcyjnym, żeby końce pasowały.
Zadania z matury
- 1.Zadanie 16.1, czerwiec 2025Określ, w jakim celu podczas elektroforezy do jednej ze studzienek wprowadza się próbę kontrolną - mieszaninę fragmentów DNA o…
- 2.Zadanie 16.2, czerwiec 2025Rozstrzygnij, który prążek w próbie B - prążek X, Y czy Z - zawiera najkrótsze fragmenty DNA. Odpowiedź uzasadnij.…
- 3.Zadanie 14.1, maj 2025Uzupełnij tabelę - zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych…38%wykonalność
- 4.Zadanie 14.2, maj 2025Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora.33%wykonalność
- 5.Zadanie 22.1, czerwiec 2024Wykaż, że stosowanie dużych ilości glifosatu może stanowić zagrożenie dla różnorodności biologicznej.
- 6.Zadanie 22.2, czerwiec 2024Wyjaśnij, dlaczego glifosat jest nieskuteczny w zwalczaniu szkodników owadzich.
- 7.Zadanie 15.1, czerwiec 2023Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Ostatni etap opisanej metody – rozdzielanie fragmentów DNA ze względu…
- 8.Zadanie 15.2, czerwiec 2023Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Przyczyną…
- 9.Zadanie 15.3, czerwiec 2023Na podstawie przedstawionych wyników badań oceń, które z poniższych stwierdzeń są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest…
- 10.Zadanie 6.4, maj 2022Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3. Rozprzestrzenianie się antybiotykooporności…51%wykonalność
Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).
Najczęstsze pytania
Co to jest organizm transgeniczny?
Organizm, który ma w genomie gen z innego gatunku, wprowadzony metodami inżynierii genetycznej.
Dlaczego do bakterii wprowadza się cDNA, a nie gen z genomu człowieka?
Bo geny człowieka mają introny, a bakterie nie potrafią ich wycinać. cDNA powstaje z dojrzałego mRNA, więc introny już nie ma.