Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Układ okresowy pierwiastków na maturze z chemii: jak go czytać

Układ okresowy jest w broszurze „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne”, którą dostajesz na maturze z chemii, więc nie musisz go znać na pamięć. Trzeba za to umieć z niego czytać: numer grupy mówi o elektronach walencyjnych, numer okresu o liczbie powłok, a położenie pierwiastka o tym, jak zmieniają się promień atomowy, elektroujemność i charakter metaliczny.

Sprawdzone 18 października 2026

Co odczytasz z układu okresowego

  • Liczba atomowa Z: liczba protonów i elektronów w atomie obojętnym.
  • Masa atomowa: do obliczeń stechiometrycznych (masy molowe).
  • Okres: liczba powłok elektronowych w atomie.
  • Grupa: dla grup 1–2 liczba elektronów walencyjnych, dla grup 13–18 liczba elektronów walencyjnych to numer grupy minus 10.
  • Blok s, p, d, f: który podpoziom zapełnia się jako ostatni.
  • Elektroujemność: w karcie CKE przy każdym pierwiastku (skala Paulinga).

Jak zmieniają się właściwości

WłaściwośćW okresie (w prawo)W grupie (w dół)
promień atomowymalejerośnie
elektroujemnośćrośniemaleje
charakter metalicznymalejerośnie
energia jonizacjizwykle rośniemaleje

Typowe pułapki

  • Gazy szlachetne nie mają podanej elektroujemności w zwykłych zadaniach, a ich promień porównuje się ostrożnie.
  • Promień jonu dodatniego jest mniejszy od promienia atomu, a jonu ujemnego większy.
  • Dla pierwiastków bloku d liczba elektronów walencyjnych to elektrony z podpowłok ns i (n − 1)d.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 2, czerwiec 2026Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka X i symbol cząstki naładowanej, która zostanie wyemitowana z jądra X40X2240K\ce{^{40}K} w…
  2. 2.Zadanie 5, czerwiec 2026Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Tlen ma mniejszą wartość pierwszej…
  3. 3.Zadanie 9.1, czerwiec 2026Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. 1. Wyższa temperatura wrzenia…
  4. 4.Zadanie 1.1, czerwiec 2025Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należą te…
  5. 5.Zadanie 1.2, czerwiec 2025Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy niesparowanego elektronu atomu…
  6. 6.Zadanie 5.1, maj 2025Trichlorek jodu został po raz pierwszy otrzymany w reakcji, której schemat przedstawiono poniżej.…45%wykonalność
  7. 7.Zadanie 5.2, maj 2025Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków grup 1.–2. oraz 13.–18. W cząsteczce należy…39%wykonalność
  8. 8.Zadanie 2.2, maj 2024Izotop X67X2267Ga\ce{^{67}Ga} otrzymuje się w wyniku bombardowania izotopu cynku X68X2268Zn\ce{^{68}Zn} pewnymi cząstkami. W reakcji jednego jądra…61%wykonalność
  9. 9.Zadanie 2, zbiór cke 2023Wykonaj odpowiednie obliczenia i narysuj wzór strukturalny cząsteczki badanego związku oraz podaj jego nazwę systematyczną.…
  10. 10.Zadanie 1.1, czerwiec 2022Uzupełnij poniższą tabelę. Dla pierwiastków E i X napisz symbol chemiczny, numer grupy w układzie okresowym oraz symbol bloku…

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Czy na maturze z chemii jest układ okresowy?

Tak, w broszurze CKE „Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne”, którą zapewnia szkoła.

Jak zmienia się elektroujemność w układzie okresowym?

Rośnie w okresie od lewej do prawej i maleje w grupie z góry na dół. Najbardziej elektroujemny jest fluor.

Czytaj dalej