Zadanie 1.1, matura poprawkowa sierpień 2015, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Jak hartowała się polszczyzna
Barbara Taras
Polski to nie tylko polski. O wyrazach obcych w naszym języku każdy coś powiedzieć może – najczęściej są to głosy krytyczne o zbyt dużej ich liczbie. Oczywiście, mamy też świadomość, że wyrazy obce są potrzebne, nazywają rzeczy i zjawiska przybyłe wraz z ich nazwami. W przeszłości bywało też tak, że wynoszono język obcy ponad rodzimy, a makaronizowanie, czyli wtrącanie do wypowiedzi wyrazów, zwrotów, cytatów z obcego języka, ogromnie nobilitowało. W XVII w. taką rolę odgrywała łacina nauczana w kolegiach jezuickich, była ona dla synów szlacheckich dowodem wykształcenia, narzędziem funkcjonowania w życiu społecznym i towarzyskim. Moda na łacinę skończyła się w połowie XVIII w., ale wówczas modnym językiem stał się język filozofów oświecenia, późniejszy język salonów, czyli francuski.
Rozvój polityczny, społeczny, kulturalny odbywa się w ciągłym kontakcie ludzi mówiących różnymi językami i najczęściej ci, którzy w danym typie kontaktu dominują – stają się dostarczycielami nowych wyrazów. Historię kontaktów Polski z innymi krajami można zilustrować właśnie poprzez śledzenie losów wyrazów, które do języka przybyły. Przyjęcie chrześcijaństwa wzbogaciło polszczyznę w wyrazy pochodzenia grecko-łacińskiego. Pośrednictwo Czech sprawiło, że niektóre z nich przybyły w wersji czeskiej. Kolonizacja miast i wsi na prawie niemieckim przyniosła pożyczki językowe z różnych dziedzin: belka, blacha, czynsz, fartuch, ganek, jarmark, kiermasz, koszt, majster, pompa, pług, ratusz, sznur, śruba, warunek – to tylko niektóre z nich. Od czasów Zygmunta Starego i królowej Bony w takich dziedzinach, jak muzyka, architektura, sztuka czy wojskowość, zadomowiły się wyrazy włoskie, chociaż powszechnie kojarzone są one z nazwami sprowadzonych przez królową warzyw: selerów, kalafiorów, sałaty, szpinaku, kalarepy.
Pokaż cały tekst
Rzeczpospolita XVII w., zorientowana w swej polityce na Wschód, wzbogaciła zasoby leksykalne zapożyczeniami z języka perskiego, arabskiego, tureckiego, które nazywa się ogólnie orientalizmami. Niektóre orientalizmy weszły na trwałe do zasobu leksykalnego współczesnego Polaka: adamaszek, atłas, buhaj, dżuma, haracz, horda, jogurt, kajdany, kawa, kefir, tapczan, wataha, a także nazwa maści końskiej: kary. Dwie królowe Francuzki: Maria Ludwika Gonzaga i Marysieńka Sobieska zapoczątkowały obecność francuszczyzny w obyczajach i modzie, ale także w świadomości językowej Polaków.
W okresie zaborów na język polski oddziaływały języki państw postrzeganych jako wrogie, co sprawiło, że unikano zapożyczeń niemieckich i rosyjskich. W tym okresie pojawia się, jako atrakcyjna nowość dla arystokracji, język angielski. Izabela Łęcka w obecności Wokulskiego przechodzi na angielski w konwersacji z kuzynem Starskim – upokorzony kupiec zaczyna więc naukę tego języka, co, jak czytelnicy Lalki wiedzą, nie skończy się dla niego dobrze. Zapożyczenia z języka angielskiego początkowo dotyczą marynistyki, handlu i sportu. Obecnie, jak wiemy, dominują wśród zapożyczeń ze wszystkich niemal dziedzin współczesnego życia.
Zapożyczanie wyrazów z języków obcych jest procesem nieuniknionym, naturalną konsekwencją rozwoju kulturowego. Wyrazy obcego pochodzenia wzbogacają system leksykalny języka. Nadużywane na fali mody – są zagrożeniem dla klarowności, przejrzystości, zrozumiałości wypowiedzi, zarówno pisanej, jak i mówionej. Coraz chętniej sięgamy do przeszłości, rekonstruując bitwy i potyczki, odtwarzając drzewa genealogiczne naszych rodzin. Warto więc pamiętać, że także w języku ukryta jest historia naszego narodu.
Na podstawie: Barbara Taras, Jak hartowała się polszczyzna, "Polityka" nr 11, 2012.
Polecenie
1 punktDokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie spośród 1.−3.
Wedle autorki tekstu zapożyczenia są
A. przydatne,
ponieważ
1. wypierają słownictwo rodzime.
2. wpływają na powiększenie zasobów naszego języka.
B. zbyteczne,
3. ich stosowanie nobilituje współczesnych użytkowników języka.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
A – 2
Schemat punktowania
poprawna odpowiedź.