Zadanie 1.6, matura poprawkowa sierpień 2015, język polski podstawowy

2 pktczytanie ze zrozumieniemśrednie (szac.)Sierpień (poprawkowy) 2015

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Tekst do zadania

Jak hartowała się polszczyzna

Barbara Taras

Polski to nie tylko polski. O wyrazach obcych w naszym języku każdy coś powiedzieć może – najczęściej są to głosy krytyczne o zbyt dużej ich liczbie. Oczywiście, mamy też świadomość, że wyrazy obce są potrzebne, nazywają rzeczy i zjawiska przybyłe wraz z ich nazwami. W przeszłości bywało też tak, że wynoszono język obcy ponad rodzimy, a makaronizowanie, czyli wtrącanie do wypowiedzi wyrazów, zwrotów, cytatów z obcego języka, ogromnie nobilitowało. W XVII w. taką rolę odgrywała łacina nauczana w kolegiach jezuickich, była ona dla synów szlacheckich dowodem wykształcenia, narzędziem funkcjonowania w życiu społecznym i towarzyskim. Moda na łacinę skończyła się w połowie XVIII w., ale wówczas modnym językiem stał się język filozofów oświecenia, późniejszy język salonów, czyli francuski.

Rozvój polityczny, społeczny, kulturalny odbywa się w ciągłym kontakcie ludzi mówiących różnymi językami i najczęściej ci, którzy w danym typie kontaktu dominują – stają się dostarczycielami nowych wyrazów. Historię kontaktów Polski z innymi krajami można zilustrować właśnie poprzez śledzenie losów wyrazów, które do języka przybyły. Przyjęcie chrześcijaństwa wzbogaciło polszczyznę w wyrazy pochodzenia grecko-łacińskiego. Pośrednictwo Czech sprawiło, że niektóre z nich przybyły w wersji czeskiej. Kolonizacja miast i wsi na prawie niemieckim przyniosła pożyczki językowe z różnych dziedzin: belka, blacha, czynsz, fartuch, ganek, jarmark, kiermasz, koszt, majster, pompa, pług, ratusz, sznur, śruba, warunek – to tylko niektóre z nich. Od czasów Zygmunta Starego i królowej Bony w takich dziedzinach, jak muzyka, architektura, sztuka czy wojskowość, zadomowiły się wyrazy włoskie, chociaż powszechnie kojarzone są one z nazwami sprowadzonych przez królową warzyw: selerów, kalafiorów, sałaty, szpinaku, kalarepy.

Pokaż cały tekst

Rzeczpospolita XVII w., zorientowana w swej polityce na Wschód, wzbogaciła zasoby leksykalne zapożyczeniami z języka perskiego, arabskiego, tureckiego, które nazywa się ogólnie orientalizmami. Niektóre orientalizmy weszły na trwałe do zasobu leksykalnego współczesnego Polaka: adamaszek, atłas, buhaj, dżuma, haracz, horda, jogurt, kajdany, kawa, kefir, tapczan, wataha, a także nazwa maści końskiej: kary. Dwie królowe Francuzki: Maria Ludwika Gonzaga i Marysieńka Sobieska zapoczątkowały obecność francuszczyzny w obyczajach i modzie, ale także w świadomości językowej Polaków.

W okresie zaborów na język polski oddziaływały języki państw postrzeganych jako wrogie, co sprawiło, że unikano zapożyczeń niemieckich i rosyjskich. W tym okresie pojawia się, jako atrakcyjna nowość dla arystokracji, język angielski. Izabela Łęcka w obecności Wokulskiego przechodzi na angielski w konwersacji z kuzynem Starskim – upokorzony kupiec zaczyna więc naukę tego języka, co, jak czytelnicy Lalki wiedzą, nie skończy się dla niego dobrze. Zapożyczenia z języka angielskiego początkowo dotyczą marynistyki, handlu i sportu. Obecnie, jak wiemy, dominują wśród zapożyczeń ze wszystkich niemal dziedzin współczesnego życia.

Zapożyczanie wyrazów z języków obcych jest procesem nieuniknionym, naturalną konsekwencją rozwoju kulturowego. Wyrazy obcego pochodzenia wzbogacają system leksykalny języka. Nadużywane na fali mody – są zagrożeniem dla klarowności, przejrzystości, zrozumiałości wypowiedzi, zarówno pisanej, jak i mówionej. Coraz chętniej sięgamy do przeszłości, rekonstruując bitwy i potyczki, odtwarzając drzewa genealogiczne naszych rodzin. Warto więc pamiętać, że także w języku ukryta jest historia naszego narodu.

Na podstawie: Barbara Taras, Jak hartowała się polszczyzna, "Polityka" nr 11, 2012.

Polecenie

2 punkty

a) Wykorzystując znajomość *Lalki* Bolesława Prusa, dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.1 punkt

Wokulski uczył się angielskiego, ponieważ

  • Abyła to dla niego atrakcyjna nowość.
  • Bchciał zbliżyć się do ukochanej kobiety.
  • Cwymagała tego współpraca naukowa z Geistem.
  • Dplanował rozwój działalności swojej firmy w Anglii.

b) Wyjaśnij, dlaczego nauka języka angielskiego nie skończy się dobrze dla Wokulskiego. Odwołaj się do całej powieści.1 punkt

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak odpowiadać w teście czytania

Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.

  1. Przeczytaj polecenie przed akapitem

    Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.

  2. Odpowiadaj tekstem

    Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.

  3. W streszczeniu trzymaj limit

    Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.

Czego unikać

  • cytowania zamiast odpowiedzi
  • opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
  • przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu

Za co są punkty

Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a) B

b) Dzięki znajomości angielskiego Wokulski ostatecznie przekonał się o prawdziwych intencjach Łęckiej. LUB Wokulski ostatecznie stracił nadzieję na to, że Łęcka odwzajemnia jego uczucia po tym, jak usłyszał jej rozmowę ze Starskim w języku angielskim.

Schemat punktowania

a) 1 pkt – poprawna odpowiedź.

b) 1 pkt – poprawna odpowiedź.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.