Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

[...]

Lecz car stał jeszcze i dawał rozkazy;

Swe pułki siwe, kare i bułane

Puszcza, wstrzymuje po dwadzieście razy;

Znowu piechotę przedłuża jak ścianę,

[...]

Biedny narodzie! Żal mi twojej doli,

Jeden znasz tylko heroizm – niewoli.

a) Z którego utworu pochodzi ten fragment? Podaj tytuł i autora.

Tytuł: …….……………………………… Autor:…….…………………………..…….

b) Z reportażu Barbary Łopieńskiej (przywołanego w tekście Mariusza Szczygła)

zacytuj zdanie, które jest trafnym komentarzem do obrazu rzeczywistości ukazanego

w powyższym fragmencie.

……….…………………………………………………………………………………………..

……….…………………………………………………………………………………………..

Zadanie 2.

Korzenie języka

Wybitny lingwista Derek Bickerton prowokacyjnie stwierdził, że pytanie o istotę języka

jest najważniejszym problemem w nauce, ponieważ bez języka nie bylibyśmy w stanie

postawić innych wielkich pytań: o początek wszechświata, pochodzenie życia czy naturę

umysłu.

W powszechnej świadomości posługiwanie się językiem tak ściśle wpisuje się w istotę

bycia człowiekiem, że wielu z nas zapewne mogłoby się podpisać pod stwierdzeniem, że

gdybyśmy znaleźli szympansa, z którym moglibyśmy swobodnie rozmawiać, nie

zastanawialibyśmy się, jakim cudem małpa nauczyła się mówić, tylko raczej jakie choroby

sprawiły, że ten człowiek z wyglądu przypomina małpę. Poszukiwaniami istoty języka, to

znaczy odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób język wyewoluował i dlaczego potrafimy się

nim tak sprawnie posługiwać, zajmuje się wielu przedstawicieli najróżniejszych dziedzin

nauki. Michael Arbib, uczony z Uniwersytetu Południowej Kalifornii, porównał te

interdyscyplinarne wysiłki do starego dowcipu o wracającym z baru mężczyźnie, który późną

[[:6]]

nocą szuka pod latarnią kluczy do domu – nie dlatego, że właśnie tam je upuścił, ale dlatego,

że tylko tam cokolwiek może zobaczyć. Różne dyscypliny wiedzy przypominają latarnie, pod

którymi uczeni prowadzą poszukiwania klucza do zrozumienia języka. Rozległe obszary

spowite są w ciemnościach, dlatego musimy ograniczać się do miejsc, na które światło

rzucają wyspecjalizowane dyscypliny. W ostatnich latach najjaśniej świeci latarnia

postawiona przez neuronaukowców. Klucze do zrozumienia języka leżą w zasięgu ręki.

Dosłownie.

Teoria „percepcji zorientowanej na działanie” głosi, że zwierzęta i ludzie postrzegają

obiekty otaczającego je środowiska jako rzeczy, z którymi można coś zrobić: zjeść, walczyć

z nimi lub uciec przed nimi. […] Teoria „mózgu przygotowanego na język” łączy wiele

faktów na temat języka w spójną historię. System neuronów lustrzanych4 wyewoluował do

rozpoznawania cudzych ruchów i odczytywania intencji, czego ubocznym efektem było

pojawienie się zdolności do prostego naśladowania ruchów innych. Takimi zdolnościami

charakteryzowali się ostatni wspólni przodkowie ludzi i szympansów. Pojawienie się gatunku

Homo związane było z udoskonaleniem zdolności imitacyjnych. Nasi przodkowie

„wynaleźli” symboliczne gesty, a imitacja pozwoliła je spopularyzować wśród wielu

osobników. W ten sposób powstała kultura (z komunikacją jako jej istotnym elementem),

transmitowana wśród całej populacji w drodze naśladownictwa. Komunikacja za pomocą

gestów „przygotowała” mózgi na doniosłą zmianę – posługiwanie się w pełni symboliczną

mową. Wszystko, co w języku nastąpiło potem: powstanie reguł gramatycznych, metafor

i coraz bardziej abstrakcyjnych pojęć, jest już konsekwencją ewolucji kulturowej.

O karierze neuronów lustrzanych zadecydowało także to, że łączą one w spójną całość

dwie niekiedy przeciwstawiane sobie sfery: naturę i kulturę. Mówiąc o ewolucji języka,

należy pamiętać o roli wytworów kulturowych. To kultura sprawiła, że język wyrwany został

z okowów dosłowności, dzięki czemu stał się środkiem wyrazu uczuć czy idei rodzących się

w naszych umysłach. Kultura nie powstała jednak z niczego. Zawiązanie się ewolucji

kulturowej jest konsekwencją korzystania ze zdolności do imitacji. Kultura wcale nie jest

więc zaprzeczeniem „logiki” ewolucji biologicznej, ale jej wytworem.

Na podstawie: Łukasz Kwiatek, Mateusz Hohol, Korzenie języka, „Tygodnik Powszechny”, 2014, nr 6.