Zadanie 2.4, matura czerwiec 2016, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Korzenie języka
Wybitny lingwista Derek Bickerton prowokacyjnie stwierdził, że pytanie o istotę języka jest najważniejszym problemem w nauce, ponieważ bez języka nie bylibyśmy w stanie postawić innych wielkich pytań: o początek wszechświata, pochodzenie życia czy naturę umysłu.
W powszechnej świadomości posługiwanie się językiem tak ściśle wpisuje się w istotę bycia człowiekiem, że wielu z nas zapewne mogłoby się podpisać pod stwierdzeniem, że gdybyśmy znaleźli szympansa, z którym moglibyśmy swobodnie rozmawiać, nie zastanawialibyśmy się, jakim cudem małpa nauczyła się mówić, tylko raczej jakie choroby sprawiły, że ten człowiek z wyglądu przypomina małpę. Poszukiwaniami istoty języka, to znaczy odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób język wyewoluował i dlaczego potrafimy się nim tak sprawnie posługiwać, zajmuje się wielu przedstawicieli najróżniejszych dziedzin nauki. Michael Arbib, uczony z Uniwersytetu Południowej Kalifornii, porównał te interdyscyplinarne wysiłki do starego dowcipu o wracającym z baru mężczyźnie, który późną nocą szuka pod latarnią kluczy do domu – nie dlatego, że właśnie tam je upuścił, ale dlatego, że tylko tam cokolwiek może zobaczyć. Różne dyscypliny wiedzy przypominają latarnie, pod którymi uczeni prowadzą poszukiwania klucza do zrozumienia języka. Rozległe obszary spowite są w ciemnościach, dlatego musimy ograniczać się do miejsc, na które światło rzucają wyspecjalizowane dyscypliny. W ostatnich latach najjaśniej świeci latarnia postawiona przez neuronaukowców. Klucze do zrozumienia języka leżą w zasięgu ręki. Dosłownie.
Teoria „percepcji zorientowanej na działanie” głosi, że zwierzęta i ludzie postrzegają obiekty otaczającego je środowiska jako rzeczy, z którymi można coś zrobić: zjeść, walczyć z nimi lub uciec przed nimi. […] Teoria „mózgu przygotowanego na język” łączy wiele faktów na temat języka w spójną historię. System neuronów lustrzanych⁴ wyewoluował do rozpoznawania cudzych ruchów i odczytywania intencji, czego ubocznym efektem było pojawienie się zdolności do prostego naśladowania ruchów innych. Takimi zdolnościami charakteryzowali się ostatni wspólni przodkowie ludzi i szympansów. Pojawienie się gatunku Homo związane było z udoskonaleniem zdolności imitacyjnych. Nasi przodkowie „wynaleźli” symboliczne gesty, a imitacja pozwoliła je spopularyzować wśród wielu osobników. W ten sposób powstała kultura (z komunikacją jako jej istotnym elementem), transmitowana wśród całej populacji w drodze naśladownictwa. Komunikacja za pomocą gestów „przygotowała” mózgi na doniosłą zmianę – posługiwanie się w pełni symboliczną mową. Wszystko, co w języku nastąpiło potem: powstanie reguł gramatycznych, metafor i coraz bardziej abstrakcyjnych pojęć, jest już konsekwencją ewolucji kulturowej.
O karierze neuronów lustrzanych zadecydowało także to, że łączą one w spójną całość dwie niekiedy przeciwstawiane sobie sfery: naturę i kulturę. Mówiąc o ewolucji języka, należy pamiętać o roli wytworów kulturowych. To kultura sprawiła, że język wyrwany został z okowów dosłowności, dzięki czemu stał się środkiem wyrazu uczuć czy idei rodzących się w naszych umysłach. Kultura nie powstała jednak z niczego. Zawiązanie się ewolucji kulturowej jest konsekwencją korzystania ze zdolności do imitacji. Kultura wcale nie jest więc zaprzeczeniem „logiki” ewolucji biologicznej, ale jej wytworem.
Na podstawie: Łukasz Kwiatek, Mateusz Hohol, Korzenie języka, „Tygodnik Powszechny”, 2014, nr 6.
⁴ Neurony lustrzane – grupa komórek nerwowych, które uaktywniają się podczas wykonywania pewnej czynności lub obserwowania jej u innych osobników.
Polecenie
2 punktyNa podstawie ostatniego akapitu uzupełnij tabelę.
| Lp. | Spójnik | Funkcja | Przykład zdania z tekstu |
|---|---|---|---|
| 1. | wprowadzenie zdania, które dopełnia informację zawartą w zdaniu nadrzędnym | ||
| 2. | ale |
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
że – wprowadza zdanie, które dopełnia informację zawartą w zdaniu nadrzędnym – To kultura sprawiła, że język wyrwany został z okowów dosłowności, dzięki czemu stał się środkiem wyrazu uczuć czy idei rodzących się w naszych umysłach.
ale – wprowadza zdanie przeciwstawne – Kultura wcale nie jest więc zaprzeczeniem „logiki” ewolucji biologicznej, ale jej wytworem.
Schemat punktowania
poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.
poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.
odpowiedź błędna LUB brak odpowiedzi.