Zadanie 1.3, matura poprawkowa sierpień 2016, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Z jednej strony wszystkie światy
Richard Nisbett z University of Michigan oraz psychologowie z Chin, Japonii i Korei zainicjowali badania nad porównaniem stylów myślenia przedstawicieli cywilizacji Wschodu i Zachodu. Nisbett wspomina rozmowę z Kai-Ping Pengiem, Chińczykiem: "Pewnego dnia ów błyskotliwy student z Chin zwrócił się do mnie, mówiąc: wiesz, różnica między tobą a mną jest taka, iż ja myślę, że świat jest okrągły, a ty uważasz, że jest on liniowy. Słuchałem tego sceptyczny, ale zaintrygowany. Byłem wszak uniwersalistą w kwestiach ludzkiego myślenia, uważałem, że wszystkie ludzkie grupy postrzegają świat i myślą w ten sam sposób. Obrany wówczas kierunek badań doprowadził mnie do przekonania, że dwa zasadniczo odmienne podejścia do rozumienia świata utrzymywały się przez tysiąclecia".
Osią porządkującą kontrasty między myśleniem ludzi Wschodu i Zachodu jest antynomia całościowość – analityczność, czyli całościowe i kontekstowe ujmowanie rzeczywistości w przeciwieństwie do izolowania obiektów z otoczenia i następnie rozpatrywania ich właściwości wewnętrznych (cech, motywacji, sił, energii itp.). Kultura europejska wyczula nas na logikę wywodu i niesprzeczność argumentów, czy to w dyskursie naukowym, czy w przewodzie sądowym. Popadnięcie w sprzeczność dyskwalifikuje intelektualnie bądź skazuje prawnie. Tymczasem światopogląd dominujący wśród ludzi Wschodu dopuszcza współistnienie przeczących sobie argumentów, ponieważ świat jest w ciągłym ruchu i podlega zmianie. Idea drogi środka uzasadnia nie tyle walkę przeciwieństw lub wybór między nimi, ile ich harmonijne współwystępowanie.
Pokaż cały tekst
Kai-Ping Peng i Richard Nisbett wykazali, że skłonność Chińczyków do myślenia akceptującego stany sprzeczności zaznacza się w wielu dziedzinach. Na przykład preferują dowody odwołujące się do szerokiego kontekstu zdarzeń, a niewykazujące, że przyjęcie określonych przesłanek prowadzi do sprzeczności. Ponadto uśredniają odpowiedzialność stron zaangażowanych w konflikt lub uśredniają prawdę w wypadku sprzecznych twierdzeń, zamiast przyznać rację jednej ze stron konfliktu czy sprzeczności. W wypadku konfliktu racji kierują się zasadą, że "prawda leży pośrodku".
Zapewne zarówno Chińczyk, jak i Europejczyk zgodzą się, że ten sam człowiek nie może być fizycznie obecny w tym samym czasie w dwóch różnych miejscach. Natomiast będą oni różnić się co do praktycznych konsekwencji z tego wynikających. Europejczyk odmówi uczestnictwa w jednym ze spotkań, mówiąc, że jest już umówiony, natomiast Chińczyk zaproponuje, aby oba spotkania połączyć w jedno.
Inną konsekwencją dalekowschodniego sposobu myślenia jest kompleksowe i kontekstowe postrzeganie przyczyn wydarzeń w świecie fizycznym i ludzkim. Analityczne myślenie europejskie polega z kolei na izolowaniu przedmiotu obserwacji z otoczenia, a następnie na wyposażaniu go w siły wewnętrzne, sprawcze wobec działań i skutków. W pewnym eksperymencie badani mieli wyjaśnić, dlaczego jedna z rybek wysuwa się do przodu lub pozostaje w tyle ławicy innych ryb. Okazało się, że Chińczycy częściej wyjaśniali zachowanie rybki uwarunkowaniami zewnętrznymi (środowiskowymi), natomiast Amerykanie o europejskim rodowodzie skłonni byli upatrywać jego przyczyn w jej cechach wewnętrznych ("sile", "przebojowości" itp.).
Psychologia kulturowa dociera do tajników ludzkiej psychiki, o których istnieniu nie dowiedzielibyśmy się, gdybyśmy kontaktowali się tylko z sąsiadami po drugiej stronie ulicy. Poznając innych, zaczynamy rozumieć siebie samych. Czasami potrzebna jest daleka podróż, ale dzięki psychologii kulturowej nie jest to podróż do barbarzyńców.
Na podstawie: Paweł Boski, Z jednej strony wszystkie światy, "Charaktery" 2004, nr 5.
Polecenie
2 punktyWymień trzy różnice między sposobami myślenia ludzi Wschodu i Zachodu wskazane przez autora.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Przykładowe różnice:
1. Ludzie Wschodu myślą całościowo, a Zachodu – analitycznie, mają tendencje do izolowania obiektu obserwacji z otoczenia.
2. Ludzie Wschodu zwracają uwagę na kontekst zewnętrzny wobec obiektu lub szukają przyczyn wydarzeń w uwarunkowaniach zewnętrznych. Ludzie Zachodu zwracają uwagę na wewnętrzne właściwości obiektu lub szukają przyczyn wydarzeń w cechach obiektu.
3. Ludzie Wschodu akceptują sprzeczności, Zachodu – skupiają się na niesprzeczności argumentów.
4. Ludzie Wschodu dopuszczają współistnienie przeciwieństw, Zachodu – zakładają konieczność wyboru między przeciwieństwami.
Schemat punktowania
za poprawnie wskazane trzy różnice; 1 pkt – za poprawnie wskazane dwie różnice; 0 pkt – za mniej niż dwie poprawnie wskazane różnice lub brak odpowiedzi
Komentarz. Wystarczy wybrać trzy spośród czterech podanych przykładów.