Zadanie 4, matura poprawkowa sierpień 2019, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Tekst do zadań 1.–6.
Matthew M. Hurley, Daniel C. Dennett, Reginald B. Adams, jr
Filozofia dowcipu
Najbardziej lubię rozmawiać sam z sobą. Oszczędzam w ten sposób czas i unikam kłótni.
Oscar Wilde
Bardzo trudno oddzielić od siebie części składowe przyjemności wywołane przez
najbardziej pomysłowe mieszanki humoru. Schadenfreude1, powiązana z nią radość triumfu,
dreszcz emocji biorący się ze złamania tabu i przyjemności płynące z myślenia o rzeczach
zmysłowych nie są tym samym, co rozbawienie, ale wszystkie mogą towarzyszyć rozbawieniu
i w różnych chwilach wydają się je potęgować. Uznanie dla błyskotliwości lub inteligencji
w czystej postaci jest tak blisko spokrewnione z rozbawieniem, że obie jakości mogą się
wydawać nie do odróżnienia. Możemy jednak wyeksponować różnicę między nimi.
[...] Niektóre z najsłynniejszych spostrzeżeń Oscara Wilde'a rzeczywiście są zabawne,
czasem nawet na tyle komiczne, że wywołują wybuch śmiechu u czytelnika. Inne, równie
wysokich lotów, częściej pobudzają do myślenia, niż wywołują śmiech, dlatego reagujemy na
nie raczej westchnieniem, skinieniem głową lub uniesieniem brwi. Tak wygląda reakcja na
Pokaż cały tekst
błyskotliwe sentencje w warunkach nieobecności humoru. [...]
Wiele żartów jest jednocześnie pomysłowych i zabawnych. [...] W ten sposób powstaje
zwiększone pobudzenie, które odbiorca może interpretować jako spotęgowaną dawkę humoru.
Oto dość pomysłowy żart:
Wysoko załadowana ciężarówka jedzie drogą, na której umieszczono znak ograniczenia
wysokości ostrzegający przed mostem. Kierowca mimo wszystko próbuje przejechać, ale to się
nie udaje. Przyjeżdża radiowóz, policjant podchodzi do kierowcy ciężarówki i mówi
z przekąsem:
– No i co? Zaklinowaliśmy się?
– Nie! Most wiozłem i mi się paliwo skończyło!
W powyższym przykładzie humor i podziw dla pomysłowości są nierozdzielne, gdyż
stanowią reakcje na odpowiedź kierowcy. [...]
Pomysłowość i humor są do siebie podobne z dość oczywistej przyczyny: wymagają
starannego namysłu i pojawiają się podczas prób właściwego zrozumienia wydarzeń. Wszak
pomysłowość również polega na zręcznym wykorzystaniu pewnych subtelnych aspektów
wiedzy z odpowiednią dozą olśnienia i innych emocji poznawczych.
W wielu kulturach, może nawet we wszystkich, występują opowieści o bohaterze
ludowym, zazwyczaj młodym mężczyźnie, [...] który dzięki sprytowi radzi sobie w życiu,
udaremnia wszelkie knowania złoczyńców, uciera nosa zarozumialcom, wyprowadza w pole
arogantów i tym samym dostarcza młodym ludziom inspirującego przykładu samodzielności
i zaradności. [...] Niektóre z opowieści są śmieszne, w większości dominuje pomysłowość
przezwyciężająca zło. Fascynują, ale nie wywołują śmiechu. Ich kuzyni to dowcipy
o spryciarzach. Z pewnością są one zabawne, ale ich właściwy odbiór wymaga również
docenienia pomysłowości bohatera. Oto poważne źródło przyjemności płynącej z odbioru
humoru trzeciej osoby: delektujemy się własną wyższością nad różnymi postaciami lub
podziwiamy – i mamy nadzieję naśladować – spryt bohatera dostrzegającego lepsze sposoby
sprowokowania charakterystycznych humorystycznych błędów u napotkanych postaci. [...]
Fakt, że humor zależy od fałszywych przeświadczeń, sprawia, że często stanowi on idealne
narzędzie do wskazania fałszywych przeświadczeń u innych. Jak powiedział kiedyś Bertrand
Russell: Ludzie często popełniają błąd, myśląc, że przymiotniki „zabawny” i „poważny” są przeciwieństwami. Mylą się. Przeciwieństwem przymiotnika „zabawny” jest „podniosły”. Nigdy nie jestem bardziej poważny niż wtedy, gdy staram się być zabawny.
Śmiech niekiedy towarzyszący rozwiązywaniu zagadek prawdopodobnie powstaje w wyniku trzech oddzielnych reakcji emocjonalnych: szczypty humoru pochodzącej z uświadomienia sobie własnego błędnego założenia, osobistej radości ze sprostania wyzwaniu oraz przyjemności płynącej z wykonania zwycięskiego ruchu w grze (ta ostatnia to ulubiony dodatek zwolenników teorii wyższości). […] „Nie wystarczy odnieść sukces; inni muszą przegrać”. Niezbyt zabawne, ale niektórzy z nas mogą zachichotać.
Na podstawie: Matthew M. Hurley, Daniel C. Dennett, Reginald B. Adams, jr, Filozofia dowcipu. Humor jako siła napędowa umysłu, Kraków 2016.
Polecenie
2 punktyWyjaśnij znaczenie sformułowania szczypta humoru. Określ jego funkcję w tekście.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Znaczenie: mała dawka czegoś (np. tekstu itp.) zabawnego / czegoś, co rozśmiesza.
Funkcja w tekście: Sformułowanie szczypta humoru pełni w tekście funkcję wartościującą – ma pozytywne znaczenie, dzięki czemu czytelnik uświadamia sobie, że do śmiechu potrzeba niewiele. Lub: Sformułowanie szczypta humoru pełni w tekście funkcję perswazyjną – autor tekstu zastosował to sformułowanie, aby uświadomić czytelnikowi/przekonać go, jak niewiele trzeba, żeby się śmiać.
Schemat punktowania
za poprawne wyjaśnienie znaczenia sformułowania szczypta humoru.
za wskazanie właściwej funkcji sformułowania szczypta humoru w tekście.