Zadanie 6, matura poprawkowa sierpień 2019, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Matthew M. Hurley, Daniel C. Dennett, Reginald B. Adams, jr – Filozofia dowcipu
Najbardziej lubię rozmawiać sam z sobą. Oszczędzam w ten sposób czas i unikam kłótni.
Oscar Wilde
Bardzo trudno oddzielić od siebie części składowe przyjemności wywołane przez najbardziej pomysłowe mieszanki humoru. Schadenfreude¹, powiązana z nią radość triumfu, dreszcz emocji biorący się ze złamania tabu i przyjemności płynące z myślenia o rzeczach zmysłowych nie są tym samym, co rozbawienie, ale wszystkie mogą towarzyszyć rozbawieniu i w różnych chwilach wydają się je potęgować. Uznanie dla błyskotliwości lub inteligencji w czystej postaci jest tak blisko spokrewnione z rozbawieniem, że obie jakości mogą się wydawać nie do odróżnienia. Możemy jednak wyeksponować różnicę między nimi.
[...] Niektóre z najsłynniejszych spostrzeżeń Oscara Wilde'a rzeczywiście są zabawne, czasem nawet na tyle komiczne, że wywołują wybuch śmiechu u czytelnika. Inne, równie wysokich lotów, częściej pobudzają do myślenia, niż wywołują śmiech, dlatego reagujemy na nie raczej westchnieniem, skinieniem głową lub uniesieniem brwi. Tak wygląda reakcja na błyskotliwe sentencje w warunkach nieobecności humoru. [...]
Pokaż cały tekst
Wiele żartów jest jednocześnie pomysłowych i zabawnych. [...] W ten sposób powstaje zwiększone pobudzenie, które odbiorca może interpretować jako spotęgowaną dawkę humoru. Oto dość pomysłowy żart:
Wysoko załadowana ciężarówka jedzie drogą, na której umieszczono znak ograniczenia wysokości ostrzegający przed mostem. Kierowca mimo wszystko próbuje przejechać, ale to się nie udaje. Przyjeżdża radiowóz, policjant podchodzi do kierowcy ciężarówki i mówi z przekąsem:
– No i co? Zaklinowaliśmy się?
– Nie! Most wiozłem i mi się paliwo skończyło!
W powyższym przykładzie humor i podziw dla pomysłowości są nierozdzielne, gdyż stanowią reakcje na odpowiedź kierowcy. [...]
Pomysłowość i humor są do siebie podobne z dość oczywistej przyczyny: wymagają starannego namysłu i pojawiają się podczas prób właściwego zrozumienia wydarzeń. Wszak pomysłowość również polega na zręcznym wykorzystaniu pewnych subtelnych aspektów wiedzy z odpowiednią dozą olśnienia i innych emocji poznawczych.
W wielu kulturach, może nawet we wszystkich, występują opowieści o bohaterze ludowym, zazwyczaj młodym mężczyźnie, [...] który dzięki sprytowi radzi sobie w życiu, udaremnia wszelkie knowania złoczyńców, uciera nosa zarozumialcom, wyprowadza w pole arogantów i tym samym dostarcza młodym ludziom inspirującego przykładu samodzielności i zaradności. [...] Niektóre z opowieści są śmieszne, w większości dominuje pomysłowość przezwyciężająca zło. Fascynują, ale nie wywołują śmiechu. Ich kuzyni to dowcipy o spryciarzach. Z pewnością są one zabawne, ale ich właściwy odbiór wymaga również docenienia pomysłowości bohatera. Oto poważne źródło przyjemności płynącej z odbioru humoru trzeciej osoby: delektujemy się własną wyższością nad różnymi postaciami lub podziwiamy – i mamy nadzieję naśladować – spryt bohatera dostrzegającego lepsze sposoby sprowokowania charakterystycznych humorystycznych błędów u napotkanych postaci. [...]
Fakt, że humor zależy od fałszywych przeświadczeń, sprawia, że często stanowi on idealne narzędzie do wskazania fałszywych przeświadczeń u innych. Jak powiedział kiedyś Bertrand Russell: Ludzie często popełniają błąd, myśląc, że przymiotniki "zabawny" i "poważny" są przeciwieństwami. Mylą się. Przeciwieństwem przymiotnika "zabawny" jest "podniosły". Nigdy nie jestem bardziej poważny niż wtedy, gdy staram się być zabawny.
Śmiech niekiedy towarzyszący rozwiązywaniu zagadek prawdopodobnie powstaje w wyniku trzech oddzielnych reakcji emocjonalnych: szczypty humoru pochodzącej z uświadomienia sobie własnego błędnego założenia, osobistej radości ze sprostania wyzwaniu oraz przyjemności płynącej z wykonania zwycięskiego ruchu w grze (ta ostatnia to ulubiony dodatek zwolenników teorii wyższości). [...] "Nie wystarczy odnieść sukces; inni muszą przegrać". Niezbyt zabawne, ale niektórzy z nas mogą zachichotać.
¹ Schadenfreude – przyjemność czerpana z cudzego nieszczęścia lub niepowodzenia.
Na podstawie: Matthew M. Hurley, Daniel C. Dennett, Reginald B. Adams, jr, Filozofia dowcipu. Humor jako siła napędowa umysłu, Kraków 2016.
Polecenie
1 punktZapoznaj się z trzema fragmentami Zemsty Aleksandra Fredry zamieszczonymi poniżej.
Fragment 1.
CZĘŚNIK
Lecz potrzebne i układy.
Pisać? – nie chcę do niecnoty.
Iść tam? – ślisko, mocium panie:
Mógłby otruć, zabić skrycie.
A mnie jeszcze miłe życie,
Dlategom wybrał ciebie:
Będziesz posłem tam w potrzebie.
Fragment 2.
CZĘŚNIK
Hej! Serwacy! Daj gwintówkę.
Niechaj strącę tę makówkę.
Fragment 3.
CZĘŚNIK
Ja z nim w zgodzie? [...]
Wprzódy słońce w miejscu stanie!
Wprzódy w morzu wyschnie woda,
Nim tu u nas będzie zgoda!
Do każdego z mechanizmów komizmu zamieszczonych w tabeli dobierz cytat go ilustrujący i wpisz jego numer w odpowiednie miejsce tabeli.
Mechanizm komizmu | Numer cytatu
sprzeczność (słowa a intencja mówiącego) |
wyolbrzymienie sytuacji i emocji mówiącego |
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Odpowiedz bezpośrednio w aplikacji
To zadanie może sprawdzić się automatycznie według klucza.
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
sprzeczność (słowa a intencja mówiącego) – Fragment 1
wyolbrzymienie sytuacji i emocji mówiącego – Fragment 3
Schemat punktowania
za prawidłowe dobieranie fragmentów do obu mechanizmów komizmu.