Zadanie 6, matura dodatkowa 2020, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Sylwia Kita
Oto jest pytanie. Jak Erich Fromm rozumiał dylemat „mieć czy być”
Wśród rozlicznych filozofów, przywódców religijnych, uczonych, którzy zastanawiają się od wieków nad ludzką żądzą posiadania, szczególne miejsce ma Erich Fromm […] – filozof, psycholog, socjolog – jeden z ważniejszych myślicieli XX w. […] Zdaniem Fromma, nawet jeśli człowiekowi wydaje się, że coś posiada, to w istocie nie ma nic, gdyż posiadanie jest tylko przejściowym momentem w procesie życia. Wyróżnił on dwa podstawowe wymiary ludzkiej egzystencji – modus¹ bycia i modus posiadania.
Posiadanie wiąże się z pojęciem własności, a w szczególności własności prywatnej, która wraz z rozwojem społeczeństwa ewoluowała w stronę coraz bardziej złożonych form. Kiedyś wszystko, co człowiek posiadał, było otaczane szacunkiem i wykorzystywane przez maksymalnie długi czas. W drugiej połowie XX w. ludzie przestali wykazywać tego rodzaju przywiązanie do posiadanych dóbr, głównie z powodu możliwości łatwego nabywania nowych produktów na rynku. Wartością stała się konsumpcja sama w sobie, a nie przechowywanie i dbanie o jak najdłuższą wydajność konkretnej rzeczy. Erich Fromm nazywa przejściowe nabywanie towarów, posiadanie i użytkowanie, wyrzucenie lub wymianę na lepszy model błędnym kołem konsumpcji. Radość z posiadanych dóbr stała się pozorna, bo krótkotrwała. Owa chwilowość wynika z faktu, że bardzo krótko czekamy na dane dobro, a jednocześnie wchodzimy w posiadanie innych nowych rzeczy. Kiedyś człowiek był emocjonalnie związany z posiadanym dobrem, obecnie rzecz jest w wielu wypadkach symbolem statusu, wzmocnieniem poczucia siły i własnego ego. […]
Pokaż cały tekst
Pojęcie modus bycia jest zdecydowanie trudniejsze do analizy aniżeli modus posiadania. Bycie jest związane z przeżywaniem ludzkiej indywidualności. Trudno opisać każdego ze wszystkim, co czyni go człowiekiem – jego myśli, poglądy, stany emocjonalne, temperament czy też okoliczności kształtowania jego postawy. Człowiek, pisze Fromm, jest niepowtarzalny, jak jego odciski palców, i nigdy nie zostanie do końca zrozumiany przez drugiego człowieka, bo nie istnieją dwie takie same osoby. Nawet będąc bardzo empatyczni, nie jesteśmy w stanie odczuwać identycznych stanów emocjonalnych jak druga osoba – możemy jedynie domyślać się, co ona może czuć w danej sytuacji. Oznacza to, że modus bycia jest oryginalny dla każdego z nas, co jednak nie zmienia faktu, że istnieją pewne elementy wspólne dla wszystkich. Fromm wskazuje na trzy takie właściwości: wolność, niezależność i zdolność do krytycznego rozumowania. Dzięki nim człowiek jest w stanie pokonać wewnętrzne bariery, które uniemożliwiają samorozwój. Może dopuścić do głosu to, co jest tłumione lub korygowane przez zewnętrzne normy oraz ograniczenia materialne i bytowe.
W jaki sposób można zatem uwolnić modus bycia? Jest to możliwe przy założeniu, że człowiek zaprzestanie poszukiwań bezpieczeństwa i tożsamości poprzez kurczowe trzymanie się posiadanych rzeczy i własności. „Być” wymaga rezygnacji z egocentryzmu i egoizmu, ale też wypełnienia duchowej pustki i ubóstwa.
Co człowiek powinien wybrać, jak postępować? Biorąc pod uwagę realia współczesnego świata, trudno zrezygnować z orientacji na posiadanie – oznaczałoby to rezygnację z czegoś, co do tej pory dawało poczucie kontroli i bezpieczeństwa, a to wywołuje ogromny lęk. Przede wszystkim trzeba pamiętać, że zarówno modus posiadania, jak i modus bycia są możliwościami ludzkiej natury.
Na podstawie: Sylwia Kita, Oto jest pytanie. Jak Erich Fromm rozumiał dylemat „mieć czy być”, [w:] „Ja My Oni. Poradnik Psychologiczny «Polityki»”, t. 17, 01/2015.
¹ Modus (z łac.) – tu: sposób.
Polecenie
3 punkty6.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi podany fragment, oraz nazwisko bohatera wypowiadającego te słowa.
Mincle i zawsze Mincle!... Dziś niech mnie porównają z Minclami. Sam jeden przez pół roku zarobiłem dziesięć razy więcej aniżeli dwa pokolenia Minclów przez pół wieku. Na zdobycie tego, com ja zdobył pomiędzy kulą, nożem i tyfusem, tysiąc Minclów musiałoby się pocić w swoich sklepikach i szlafmycach. Teraz już wiem, ilu jestem wart Minclów, i jak mi Bóg miły, dla podobnego rezultatu drugi raz powtórzyłbym moją grę! Wolę obawiać się bankructwa i śmierci, aniżeli wdzięczyć się do tych, którzy kupią u mnie parasol, albo padać do nóg tym, którzy w moim sklepie raczą zaopatrywać się w waterklozety2…
Autor:
Tytuł:
Nazwisko bohatera wypowiadającego powyższe słowa:
2 Waterklozet (ang. water closet) – przestarz. ubikacja z urządzeniem do spłukiwania muszli wodą z rezerwuaru.
6.2. Czy dla bohatera wypowiadającego powyższe słowa ważniejszy był „modus bycia”, czy – „modus posiadania”? Uzasadnij swoją odpowiedź na podstawie podanego fragmentu oraz znajomości całego utworu.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
6.1.
Autor: Bolesław Prus
Tytuł: „Lalka”
Nazwisko bohatera: Wokulski
6.2.
• Dla bohatera ważniejszy był modus bycia niż modus posiadania. Przytoczona wypowiedź świadczy o tym, że zdobycie majątku było jedynie środkiem do celu. Główny bohater „Lalki” większą uwagę przykładał do samorozwoju, budowania swojego poczucia godności niż do pomnażania pieniędzy. Powieściowe losy Wokulskiego są historią awansu materialnego, ale także zdobywania wiedzy i doświadczenia; właściwym celem jego życia było jednak zdobycie serca Izabeli Łęckiej (status materialny, pozycja społeczna były tylko środkami).
• Młody Wokulski ożenił się z Małgorzatą Mincel, wdową po Janie Minclu, właścicielu sklepu, dla pieniędzy. Wtedy ważniejszy był dla niego modus posiadania. Z kolei kiedy poznał Izabelę Łęcką, ważniejszy stał się dla niego modus bycia. Liczyła się przede wszystkim miłość do Izabeli Łęckiej – pomnażał majątek tylko po to, by zbliżyć się do ukochanej i zdobyć jej serce.
Uwaga: (6.1) Uznaje się odpowiedzi B. Prus, Prus, Aleksander Głowacki.
Uwaga: (6.1) Uznaje się odpowiedzi Stanisław Wokulski, S. Wokulski.
Uwaga: (6.1) Pomyłka w imieniu lub nazwisku autora i/lub bohatera skutkuje przyznaniem 0 p.
Uwaga: (6.2) W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Lalki” Bolesława Prusa należy przyznać 0 punktów.
Uwaga: (6.2) Zdający może przyjąć, że na pewnym etapie życia dla Wokulskiego był ważny „modus posiadania”, a na innym – „modus bycia” – ważne, by właściwie uzasadnił swoje stanowisko.
Schemat punktowania
6.1: poprawne podanie nazwiska autora, tytułu utworu i nazwiska bohatera ORAZ 6.2: rozstrzygnięcie, który z wymiarów ludzkiej egzystencji wskazanych przez Ericha Fromma był ważniejszy dla Wokulskiego, ORAZ poprawne uzasadnienie zgodne z podanym fragmentem „Lalki” Bolesława Prusa i całym utworem.
6.1 poprawnie ORAZ w 6.2 rozstrzygnięcie z poprawnym uzasadnieniem zgodnym tylko z podanym fragmentem „Lalki” Bolesława Prusa; albo 6.1 bez punktu ORAZ 6.2 w pełni poprawnie (uzasadnienie zgodne z fragmentem i całym utworem).
tylko 6.1 poprawnie albo tylko w 6.2 rozstrzygnięcie z poprawnym uzasadnieniem zgodnym z podanym fragmentem „Lalki” Bolesława Prusa.
odpowiedź niepełna, niepoprawna lub błędna albo brak odpowiedzi w obu częściach.