Zadanie 7, matura poprawkowa sierpień 2020, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Czy sprostamy wyzwaniu?
Cóż może być ciekawego w słowie wyzwanie? Wyraz polski, utworzony regularnie od czasownika wyzwać, używany dawniej i współcześnie. Jeżeli jednak przyjrzymy się bliżej właśnie tym dawnym i najnowszym użyciom tego wyrazu, okaże się, że jest się nad czym zastanowić. [...] Wyzwanie – informuje słownik Doroszewskiego, a inne współczesne słowniki mniej więcej to powtarzają – to "wypowiedź, pismo, którym ktoś wyzywa kogoś na co, do czego (dawniej np. na pojedynek)". Definicja ta jest wsparta charakterystycznymi cytatami – jednym z lat pięćdziesiątych, o tym, że "Brygada ciesielska rzuciła wyzwanie cieślom z sąsiedniego bloku" i "Rozgorzało współzawodnictwo między obu brygadami", i drugim z "Pana Tadeusza", mówiącym o posłaniu wyzwania Hrabiemu, żeby się z nim bić (w pojedynku). Tak więc tradycyjne znaczenie wyrazu wyzwanie zakładało, że tym, kto wyzywa, jest człowiek, obiektem wyzwanym na coś albo do czegoś jest inny człowiek, a samo wyzwanie ma charakter specjalnego pisma lub określonego sformułowania ustnego. [...] Jednakże ostatnio, mniej więcej od dwudziestu lat, spotykamy się z zupełnie innymi kontekstami i sytuacjami, w których używa się tego wyrazu. "Nie wolno nam jednak zamykać oczu na problemy i wyzwania, które są przed nami" – czytamy w przemówieniu prezydenta. Często słyszymy o "wyzwaniach dnia codziennego", o tym, że "musimy sprostać wyzwaniom". Wyzwania "stawia przed nami rzeczywistość" (zwłaszcza: "nowa rzeczywistość"). I powinniśmy "odpowiedzieć na te wyzwania". Proszę zauważyć, jakie zaszły zmiany w otoczeniu słownym tego wyrazu. Po pierwsze: używa się go bardzo często w liczbie mnogiej. To już nie jest najczęściej jedno wyzwanie, to jest cała ich grupa, zespół wyzwań. Po drugie: tym, co rzuca, czy częściej stawia wyzwania, jest dziś nie człowiek, lecz jakaś ogólna a tajemnicza współczesność, rzeczywistość, a czasem w ogóle nie wiadomo dokładnie co. Ale zawsze jest to coś, a nie ktoś. Jak doszło do takiej zmiany znaczenia tego wyrazu? Procesy, o których tu napisałem, zaobserwowała ponad dwadzieścia lat temu [...] profesor Halina Kurkowska, już wtedy dopatrująca się w tym najnowszych wpływów języka angielskiego. Wówczas wpływ ten był jeszcze słaby, dziś obejmuje już cały język polityki i polityków. Jest to oczywista kalka angielskiego rzeczownika challenge, przeniesiona do polszczyzny zapewne z języka "amerykańskiego". To przecież dla cywilizacji amerykańskiej, tej jeszcze z XVIII i XIX wieku, charakterystyczne było stawianie czoła różnym przeciwnościom natury, mierzenie się i zmaganie z nimi, rozwiązywanie wciąż nowych problemów cywilizacyjnych, pokonywanie przeciwności. Świat i natura "wyzywały" śmiałków, a ci odpowiadali na to wyzwanie, choćby zdobywając Dziki Zachód. Stąd wzięła się kariera pojęcia i słowa challenge, skopiowanego na polski jako wyzwanie. Ten duch rywalizacji, pokonywania kolejnych barier, jest w dalszym ciągu charakterystyczny dla Amerykanów [...]. Co więcej, ów styl życia rozprzestrzenił się współcześnie na cały świat i chyba nie ma możliwości, byśmy nie ulegali wyzwaniom, które niesie. Tak więc używany współcześnie w polszczyźnie rzeczownik wyzwanie jest niewątpliwym ukrytym zapożyczeniem angielskim – zapożyczeniem znaczeniowym. Ale konia z rzędem temu, kto dziś tak odczuwa ten wyraz! Przyjął się w naszym języku w tym nowym znaczeniu i nikogo już nie dziwi, że to nie człowiek rzuca wyzwanie, lecz jest jego obiektem, i że wyzwaniu należy sprostać. Na podstawie: Andrzej Markowski, Polszczyzna znana i nieznana, Gdańsk 1999.
Polecenie
3 punkty7.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzą podane fragmenty.1 punkt
Fragment 1.
„[…] Może trochę za późno, ależ przez całe życie nie pozwalałem sobie na podobny zbytek. Kochają się miliony ludzi, kocha się cały świat czujący, dlaczegóż mnie jednemu miałoby to być zabronione? Jeżeli zaś ten zasadniczy punkt ma rację bytu, to ma ją wszystko, co robię. Kto się chce żenić, musi posiadać majątek, więc – zdobyłem majątek. Musi zbliżyć się do wybranej kobiety – ja też zbliżyłem się. Musi troszczyć się o jej byt materialny i chronić od nieprzyjaciół – a ja robię i jedno, i drugie. […]„
Fragment 2.
„A tak!... – dodał po chwili. – Drasnę go, a on będzie kulał do końca życia i będzie opowiadał: tę śmiertelną ranę otrzymałem w pojedynku z baronem Krzeszowskim!... To mnie urządził. Co oni mi narobili, ci moi kochani sekundanci?... Jeżeli już jakiś kupczyk gwałtem chce do mnie strzelać, niech strzela przynajmniej wtedy, kiedy idę na spacer, ale nie w pojedynku… Straszne położenie!... Wyobrażam sobie, jak moja droga małżonka będzie opowiadać, że biję się z kupcami…„
7.2. Wyjaśnij, którego ze znaczeń wyrazu wyzwanie omawianych w tekście Andrzeja Markowskiego można użyć w odniesieniu do treści fragmentu 1., a którego – w odniesieniu do treści fragmentu 2. z zadania 7.1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do całego utworu, z którego te fragmenty pochodzą.2 punkty
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
7.1. Autor: Bolesław Prus, Tytuł: "Lalka"
7.2. Fragment 1.
W kontekście podanego fragmentu można mówić o wyzwaniach zdefiniowanych przez A. Markowskiego jako trudne zadania, nowe sytuacje, z którymi trzeba się w życiu zmierzyć. Miłość Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej sprawiła, że podejmował się wciąż trudnych lub nowych zadań, np. zbliżył się do ukochanej, mimo że pochodziła z wyższej niż on warstwy społecznej, nauczył się języka angielskiego.
Fragment 2.
W kontekście podanego fragmentu wyraz 'wyzwanie' został użyty w opisanym przez A. Markowskiego pierwotnym znaczeniu tj. sprowokowania kogoś do rywalizacji np. w formie pojedynku. Fragment 2. zawiera refleksje barona Krzeszowskiego w odniesieniu do sytuacji, w której się znalazł, tj. konieczności wzięcia udziału w pojedynku, na który wyzwał go Stanisław Wokulski.
Schemat punktowania
7.1: 1 pkt – za poprawne podanie nazwiska autora i tytułu utworu.
7.2: 2 pkt – za poprawne przyporządkowanie znaczeń wyrazu wyzwanie do obu fragmentów oraz poprawne wyjaśnienie tego przyporządkowania. 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie znaczenia wyrazu wyzwanie do jednego z fragmentów oraz poprawne wyjaśnienie tego przyporządkowania.
Komentarz. Dla 7.1: Uznaje się odpowiedzi B. Prus, Prus. Nie uznaje się pomyłki w imieniu, np. Bronisław Prus.