Zadanie 4, matura poprawkowa sierpień 2020, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Tekst do zadania
Czy sprostamy wyzwaniu?
Cóż może być ciekawego w słowie wyzwanie? Wyraz polski, utworzony regularnie od czasownika wyzwać, używany dawniej i współcześnie. Jeżeli jednak przyjrzymy się bliżej właśnie tym dawnym i najnowszym użyciom tego wyrazu, okaże się, że jest się nad czym zastanowić. [...] Wyzwanie – informuje słownik Doroszewskiego, a inne współczesne słowniki mniej więcej to powtarzają – to "wypowiedź, pismo, którym ktoś wyzywa kogoś na co, do czego (dawniej np. na pojedynek)". Definicja ta jest wsparta charakterystycznymi cytatami – jednym z lat pięćdziesiątych, o tym, że "Brygada ciesielska rzuciła wyzwanie cieślom z sąsiedniego bloku" i "Rozgorzało współzawodnictwo między obu brygadami", i drugim z "Pana Tadeusza", mówiącym o posłaniu wyzwania Hrabiemu, żeby się z nim bić (w pojedynku). Tak więc tradycyjne znaczenie wyrazu wyzwanie zakładało, że tym, kto wyzywa, jest człowiek, obiektem wyzwanym na coś albo do czegoś jest inny człowiek, a samo wyzwanie ma charakter specjalnego pisma lub określonego sformułowania ustnego. [...] Jednakże ostatnio, mniej więcej od dwudziestu lat, spotykamy się z zupełnie innymi kontekstami i sytuacjami, w których używa się tego wyrazu. "Nie wolno nam jednak zamykać oczu na problemy i wyzwania, które są przed nami" – czytamy w przemówieniu prezydenta. Często słyszymy o "wyzwaniach dnia codziennego", o tym, że "musimy sprostać wyzwaniom". Wyzwania "stawia przed nami rzeczywistość" (zwłaszcza: "nowa rzeczywistość"). I powinniśmy "odpowiedzieć na te wyzwania". Proszę zauważyć, jakie zaszły zmiany w otoczeniu słownym tego wyrazu. Po pierwsze: używa się go bardzo często w liczbie mnogiej. To już nie jest najczęściej jedno wyzwanie, to jest cała ich grupa, zespół wyzwań. Po drugie: tym, co rzuca, czy częściej stawia wyzwania, jest dziś nie człowiek, lecz jakaś ogólna a tajemnicza współczesność, rzeczywistość, a czasem w ogóle nie wiadomo dokładnie co. Ale zawsze jest to coś, a nie ktoś. Jak doszło do takiej zmiany znaczenia tego wyrazu? Procesy, o których tu napisałem, zaobserwowała ponad dwadzieścia lat temu [...] profesor Halina Kurkowska, już wtedy dopatrująca się w tym najnowszych wpływów języka angielskiego. Wówczas wpływ ten był jeszcze słaby, dziś obejmuje już cały język polityki i polityków. Jest to oczywista kalka angielskiego rzeczownika challenge, przeniesiona do polszczyzny zapewne z języka "amerykańskiego". To przecież dla cywilizacji amerykańskiej, tej jeszcze z XVIII i XIX wieku, charakterystyczne było stawianie czoła różnym przeciwnościom natury, mierzenie się i zmaganie z nimi, rozwiązywanie wciąż nowych problemów cywilizacyjnych, pokonywanie przeciwności. Świat i natura "wyzywały" śmiałków, a ci odpowiadali na to wyzwanie, choćby zdobywając Dziki Zachód. Stąd wzięła się kariera pojęcia i słowa challenge, skopiowanego na polski jako wyzwanie. Ten duch rywalizacji, pokonywania kolejnych barier, jest w dalszym ciągu charakterystyczny dla Amerykanów [...]. Co więcej, ów styl życia rozprzestrzenił się współcześnie na cały świat i chyba nie ma możliwości, byśmy nie ulegali wyzwaniom, które niesie. Tak więc używany współcześnie w polszczyźnie rzeczownik wyzwanie jest niewątpliwym ukrytym zapożyczeniem angielskim – zapożyczeniem znaczeniowym. Ale konia z rzędem temu, kto dziś tak odczuwa ten wyraz! Przyjął się w naszym języku w tym nowym znaczeniu i nikogo już nie dziwi, że to nie człowiek rzuca wyzwanie, lecz jest jego obiektem, i że wyzwaniu należy sprostać. Na podstawie: Andrzej Markowski, Polszczyzna znana i nieznana, Gdańsk 1999.
Polecenie
2 punkty4.1. Wyjaśnij znaczenie frazeologizmu konia z rzędem temu, kto…1 punkt
4.2. W podanym zdaniu zastąp sformułowania konia z rzędem oraz tak odczuwa ten wyraz innymi środkami językowymi tak, żeby zachować sens wypowiedzenia potwierdzony w kontekście ostatniego akapitu tekstu Andrzeja Markowskiego.1 punkt
Ale konia z rzędem temu, kto dziś tak odczuwa ten wyraz!
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście czytania
Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.
Przeczytaj polecenie przed akapitem
Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.
Odpowiadaj tekstem
Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.
W streszczeniu trzymaj limit
Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.
Czego unikać
- cytowania zamiast odpowiedzi
- opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
- przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu
Za co są punkty
Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
4.1. Obiecywać, proponować dużą nagrodę, zapłatę komuś, kto zrobi rzecz uważaną za niemożliwą do wykonania.
Albo: Mówić o wysokiej nagrodzie, zapłacie komuś, kto zrobi coś, co uważane jest za niemożliwe do wykonania.
Albo: Uznanie, że znalezienie kogoś, kto wykona coś jest niemożliwe lub może zdarzyć się rzadko – nawet jeśli obieca się wysoką nagrodę.
Albo: Przyznanie nagrody komuś, kto dokona rzeczy wyjątkowo trudnej.
4.2. Ale duża nagroda należy się temu, kto dziś w rzeczowniku 'wyzwanie/wyzwania' rozpozna zapożyczenie znaczeniowe z języka angielskiego / z języka obcego / z innego języka.
Albo: Ale duża nagroda należy się temu, kto dziś w rzeczowniku 'wyzwanie/wyzwania' rozpozna zapożyczenie znaczeniowe.
Albo: Ale duża nagroda należy się temu, kto dziś wie/rozumie, że nowe znaczenie rzeczownika 'wyzwanie/wyzwania' zostało zapożyczone z języka angielskiego.
Albo: Ale rzadko można spotkać tego, kto dzisiaj w rzeczowniku 'wyzwanie/wyzwania' rozpozna zapożyczenie znaczeniowe z języka angielskiego / z języka obcego / z innego języka.
Albo: Ale trudno znaleźć tego, kto dziś ma świadomość, że nowe znaczenie słowa 'wyzwanie' pochodzi z języka angielskiego.
Schemat punktowania
4.1: 1 pkt – za poprawne wyjaśnienie znaczenia frazeologizmu.
4.2: 1 pkt – za poprawne zastąpienie wskazanych w poleceniu sformułowań z zachowaniem sensu zdania potwierdzonego kontekstem ostatniego akapitu tekstu.
Komentarz. Dla 4.1: Nie zalicza się odpowiedzi, z której nie wynika, że na uznanie zasługuje wykonanie czegoś, co jest trudne lub niemożliwe. Dla 4.2: Jeżeli ze zredagowanego przez zdającego zdania nie wynika, że sformułowanie 'tak odczuwa ten wyraz' oznacza świadomość użytkownika języka, że rzeczownik 'wyzwanie' jest zapożyczeniem znaczeniowym, to przyznaje się 0 punktów. Dopuszczalne są odpowiedzi zawierające zaimek 'ten' w innym przypadku niż celownik oraz inny wariant przysłówka 'dziś' tj. 'dzisiaj'.