Zadanie 4, matura czerwiec 2021, język polski podstawowy

3 pktczytanie ze zrozumieniemśrednie (szac.)Czerwiec 2021

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Tekst do zadania

Teresa Kostkiewiczowa

Kilka uwag o tradycji

Czy tradycja nas obciąża, czy ogranicza naszą wolność? Oczywiście, ogranicza nas, jesteśmy przez nią w jakimś stopniu ukształtowani, jest w nas niezależnie od naszej woli, nawet wtedy, kiedy się przeciw niej buntujemy, kiedy ją odrzucamy i szukamy pozostających poza jej obrębem sposobów rozwiązywania naszych problemów, hierarchii wartości, ocen i zachowań. Postępując w ten sposób, odrzucamy nie tyle tradycję, ile autorytet tradycji. Tradycja bowiem w ludzkim świecie funkcjonuje zawsze jako wartość, jako depozyt przekazany nam przez przodków, aby go chronić, rozwijać i wzbogacać.

Na czym się zasadza autorytet tradycji i jej wartość? Czy na tym, że jest dawna, że pochodzi z przeszłości? Tradycja nie może być przyjęta i traktowana jako wartość tylko dlatego, że jest dawna. Zarazem jednak nie może być odrzucona tylko dlatego, że ów stempel dawności jest jej cechą szczególną. Tradycji nie można też traktować jako „zbiorowego obowiązku”, wykonywanego automatycznie dla zadośćuczynienia utrwalonemu zwyczajowi. Tradycja powinna – i potrafi – umotywować i uwiarygodnić swój autorytet oraz swą wartość w naszym dzisiejszym świecie.

Pokaż cały tekst

Historycy kultury posługują się w swych rozważaniach dwoma pojęciami: dziedzictwa, rozumianego jako całość obszaru przeszłości, poddawanego poznawczej penetracji, oraz tradycji – jako tej części dziedzictwa, w której następuje szczególne skondensowanie wartości, niezbędnych jako trwały i wszechobecny punkt odniesienia, jako punkt orientacyjny, określający życie danej zbiorowości. Tak rozumiana tradycja jest już nie tylko przedmiotem badawczych zabiegów specjalistów, ale staje się dobrem wspólnym, podstawowym wyposażeniem każdego uczestnika życia społecznego. Wyposażeniem, które pozwala mu porozumiewać się z innymi, a przede wszystkim lepiej rozumieć siebie i świat – poprzez uwewnętrznienie doświadczeń i przemyśleń przeszłości.

Zarysowują się dwa bieguny, między którymi rozwijać się może owo niezbędne wszystkim członkom zbiorowości uwewnętrznienie tradycji, czynienie jej własną i żywą. Pierwszy to wchodzenie w tradycję jako poznawanie wielu zróżnicowanych, barwnych i ciekawych światów. Drugi to poszukiwanie wspólnoty, dostrzeganie w dziełach przeszłości własnych problemów, wątpliwości i rozterek, pytanie przodków o to, co ich mądrość i wiedza mogą odpowiedzieć na nasze niepokoje, zagrożenia, frustracje. Przyjmując taki punkt widzenia, szukamy w dziełach przeszłości samych siebie, ale także podejmujemy próbę wzbogacenia siebie przez to, co stało się przeżyciem i doświadczeniem naszych poprzedników.

Niezbędność uwewnętrznienia tradycji i wyciągnięcia wniosków z jej przesłania coraz dobitniej ujawnia się w dziedzinie posługiwania się językiem. W obliczu daleko posuniętej degradacji tego podstawowego środka międzyludzkiej komunikacji rozpoznanie tradycji może stać się impulsem i inspiracją do działań na rzecz przywrócenia językowi jego właściwej natury i funkcji. Dla mowy coraz bardziej ubożejącej, coraz bardziej pogrążającej się w nijakość i bezbarwność albo w bezmyślny lub agresywny wulgaryzm, konfrontacja z tradycją może stać się źródłem oczyszczenia i odświeżenia. Tam bowiem usłyszeć można całe bogactwo sposobów mówienia o świecie i człowieku, bogactwo środków stosownych wobec sytuacji, tematu, adresata, zróżnicowanych między uroczystą podniosłością a ciętym żartem, między potocznością rozmowy a odpowiedzialnym komunikatem informacyjnym. Chodzi o dostrzeżenie w komunikatach przeszłości zaprzepaszczonego dzisiaj bogactwa, urody i pełni języka, jego możliwości i najlepsze ich wykorzystanie we wszystkich dziedzinach naszego życia.

Tradycja jest nam dana, możemy z niej czerpać nieprzebrane bogactwa, podejmując świadomy wysiłek jej poznawania i uwewnętrzniania, będący równocześnie przejawem uzasadnienia jej niezbędności, jej powagi i autorytetu.

Na podstawie: Teresa Kostkiewiczowa, Kilka uwag o tradycji, „Polonistyka” 1997, nr 2.

Polecenie

3 punkty

Przeczytaj podany fragment utworu literackiego.

PANNA MŁODA

Buciki mom troche ciasne. […]

PAN MŁODY

Tańcuj boso.

PANNA MŁODA

Panna młodo?!

Cóz ta znowu?! To ni mozno.

PAN MŁODY

Co się męczyć? W jakim celu?

PANNA MŁODA

Trza być w butach na weselu.

4.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi powyższy fragment.

Autor:

Tytuł:

4.2. Czy słuszne jest stwierdzenie Teresy Kostkiewiczowej, że tradycja ogranicza nas, jesteśmy przez nią w jakimś stopniu ukształtowani, jest w nas niezależnie od naszej woli? Uzasadnij odpowiedź na podstawie powyższego fragmentu oraz całej lektury, z której pochodzi fragment.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak odpowiadać w teście czytania

Test formuły do 2022 roku: zadania do dwóch tekstów nieliterackich. Dobre ćwiczenie przed częścią „Język polski w użyciu”.

  1. Przeczytaj polecenie przed akapitem

    Wiesz wtedy, czego szukasz: informacji, funkcji akapitu, znaczenia wyrazu, środka językowego.

  2. Odpowiadaj tekstem

    Odpowiedź ma wynikać ze wskazanego fragmentu. Formułuj ją własnymi słowami, krótko i precyzyjnie.

  3. W streszczeniu trzymaj limit

    Jeśli zadanie każe streścić tekst w podanej liczbie wyrazów, zachowaj temat, główne myśli i logiczną całość.

Czego unikać

  • cytowania zamiast odpowiedzi
  • opinii własnej tam, gdzie pytają o tekst
  • przekraczania limitu wyrazów w streszczeniu

Za co są punkty

Zadania są za 1-3 punkty; razem test dawał 20 punktów.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

4.1. Stanisław Wyspiański, „Wesele”

Uwaga: Uznaje się odpowiedzi: S. Wyspiański, Wyspiański.

Uwaga: Pomyłka w imieniu lub nazwisku autora skutkuje przyznaniem 0 p.

4.2.

• Stwierdzenie T. Kostkiewiczowej jest słuszne. W przytoczonym fragmencie „Wesela” Wyspiańskiego Panna Młoda (przedstawicielka chłopstwa), mimo że nie rozumie w pełni, czym jest tradycja, kultywuje ją („Trza być w butach na weselu”) – tradycja „ogranicza” bohaterkę, znacząco ją ukształtowała. Podobnie Gospodyni przekonuje swego męża, że trzeba schować do skrzyni złotą podkowę, bo to symbol szczęścia, a szczęścia się nie oddaje.

• Stwierdzenie autorki jest słuszne. W zacytowanym fragmencie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego Panna Młoda (przedstawicielka chłopstwa), mimo że nie rozumie w pełni, czym jest tradycja, jednak przestrzega jej nakazów i wypełnia je („Trza być w butach na weselu”) – tradycja „ogranicza” bohaterkę, znacząco ją ukształtowała. Tradycji przestrzega również Jasiek. Schyla się po czapkę z piór, bo drużba na weselu powinien ją nosić.

• Nie zawsze jest słuszne. W powyższym fragmencie oraz w całej lekturze Pan Młody został ukazany jako postać, która nie jest ograniczona tradycją. Namawia swoją żonę do złamania zwyczaju i zdjęcia butów na weselu. Jako inteligent jest zafascynowany folklorem, ma tradycyjne wiejskie wesele, ale jego postępowanie nie jest związane z tradycją, ale wynika z mody i chłopomanii. Z kolei Panna Młoda kultywuje tradycję – nawet nie chce zdjąć butów, choć ją cisną.

Uwaga: W przypadku błędu rzeczowego dotyczącego „Wesela” należy przyznać 0 punktów.

Schemat punktowania

3 pkt

łącznie: 1 pkt za 4.1 i 2 pkt za 4.2.

1 pkt

4.1: odpowiedź poprawna.

0 pkt

4.1: odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

2 pkt

4.2: zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie poprzez odwołanie się do zacytowanego fragmentu tekstu oraz całej lektury, z której fragment pochodzi.

1 pkt

4.2: zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie poprzez odwołanie się do zacytowanego fragmentu.

albo

1 pkt

4.2: zajęcie stanowiska i jego uzasadnienie poprzez odwołanie się do całej lektury, z której fragment pochodzi.

0 pkt

4.2: odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.