Zadanie 11, czerwiec 2021: język polski podstawowa

Polecenie

Zadanie 11. (0–50)

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

Temat 1. Ludzie czynu czy marzyciele – którzy bardziej przyczynili się do rozwoju

świata? Rozważ problem, odwołując się do fragmentu Lalki Bolesława Prusa,

całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć

co najmniej 250 wyrazów.

Bolesław Prus

Zapisz zadanie

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Lalka

Wokulski oglądał po kolei ów metal cięższy od platyny, drugi metal przezroczysty, trzeci

– lżejszy od puchu… Dopóki trzymał je w rękach, wydawały mu się rzeczami

najnaturalniejszymi pod słońcem: cóż jest bowiem naturalniejszego aniżeli przedmiot, który

oddziaływa na zmysły? Lecz gdy oddał próbki Geistowi, ogarniało go zdziwienie

i niedowierzanie, zdziwienie i obawa. Więc znowu oglądał je, kręcił głową, wierzył i wątpił na

przemian.

– No i cóż? – zapytał Geist.

– Czy pokazywał pan to chemikom?

– Pokazywałem.

– I cóż oni?...

– Obejrzeli, pokiwali głowami i powiedzieli, że to blaga i kuglarstwo, którym poważna

nauka zajmować się nie może.

– Jak to, więc nawet nie robili prób? – spytał Wokulski.

– Nie. Niektórzy z nich wprost mówili, że: mając do wyboru między pogwałceniem „praw

natury” a złudzeniami własnych zmysłów, wolą nie dowierzać zmysłom. I jeszcze dodawali, że

robienie poważnych doświadczeń z podobnymi kuglarstwami może obłąkać zdrowy rozsądek,

i – stanowczo wyrzekli się doświadczeń.

– I nie ogłaszasz pan o tym?

– Ani myślę. Owszem, ta bezwładność mózgów daje mi najlepszą gwarancję

bezpieczeństwa tajemnicy moich wynalazków. W przeciwnym razie pochwycono by je, prędzej

lub później odkryto by metodę postępowania i znaleziono by to, czego bym im dać nie chciał…

– Mianowicie?... – przerwał mu Wokulski.

– Znaleziono by metal lżejszy od powietrza – spokojnie odparł Geist.

Wokulski rzucił się na krześle; przez chwilę obaj milczeli.

– Dlaczegóż ukrywasz pan przed ludźmi ów transcendentalny1 metal? – odezwał się

wreszcie Wokulski.

1 Transcendentalny (z łac. transcendens – przekraczający) – tu: wychodzący poza granice zwykłego

doświadczenia, niezwykły.

Bolesław Prus,

właśc. Aleksander

Głowacki (1847–1912)

– powieściopisarz,

nowelista, dziennikarz

i felietonista.

[[:15]]

– Dla wielu powodów – odparł Geist. – Naprzód chcę, ażeby ten produkt wyszedł tylko

z mojego laboratorium, choćbym nawet nie ja sam go otrzymał. A po wtóre – podobny materiał,

który zmieni postać świata, nie może stać się własnością tak zwanej dzisiejszej ludzkości. Już

za wiele nieszczęść mnoży się na ziemi przez nieopatrzne wynalazki.

– Nie rozumiem pana.

– Więc posłuchaj – mówił Geist. – Tak zwana ludzkość, mniej więcej na dziesięć tysięcy

wołów, baranów, tygrysów i gadów, mających człowiecze formy, posiada ledwie jednego

prawdziwego człowieka. Tak było zawsze, nawet w epoce krzemiennej2. Na taką tedy ludzkość

w biegu wieków spadały rozmaite wynalazki. Brąz, żelazo, proch, igła magnesowa, druk,

machiny parowe i telegrafy elektryczne dostawały się bez żadnego wyboru w ręce geniuszów

i idiotów, ludzi szlachetnych i zbrodniarzy… A jaki tego rezultat?... Oto ten, że głupota

i występek, dostając coraz potężniejsze narzędzia, mnożyły się i umacniały, zamiast

stopniowo ginąć. Ja – ciągnął dalej Geist – nie chcę powtarzać tego błędu i jeżeli znajdę

ostatecznie metal lżejszy od powietrza, oddam go tylko prawdziwym ludziom. Niech oni raz

zaopatrzą się w broń na swój wyłączny użytek; niechaj ich rasa mnoży się i rośnie w potęgę,

a zwierzęta i potwory w ludzkiej postaci niechaj zwolna wyginą. Jeżeli Anglicy mieli prawo

wypędzić wilków ze swej wyspy3, istotny człowiek ma prawo wypędzić z ziemi przynajmniej

tygrysy ucharakteryzowane za ludzi…

„On ma jednakże tęgiego bzika” – pomyślał Wokulski. Później dodał głośno:

– Cóż więc panu przeszkadza do wykonania tych zamiarów?

– Brak pieniędzy i pomocników. Do ostatecznego odkrycia potrzeba wykonać około ośmiu

tysięcy prób, co, lekko licząc, jednemu człowiekowi zabrałoby dwadzieścia lat pracy. Ale

czterech ludzi zrobi to samo w ciągu pięciu do sześciu lat… […]

– Przypuśćmy – odezwał się Wokulski – że ja mógłbym panu dać pieniądze i jednego,

a nawet… dwu pomocników... Lecz gdzie dowód, że pańskie metale nie są jakąś dziwną

mistyfikacją, a pańskie nadzieje złudzeniami?

– Przyjdź do mnie, obejrzyj, co jest, sam zrób kilka doświadczeń, a przekonasz się. Innego

sposobu nie widzę – odparł Geist. […] – Daj mi tylko kilkadziesiąt franków, gdyż nie mam za

co kupić potrzebnych preparatów. […]

Wokulski wręczył mu trzysta franków. […]

Po odejściu Geista Wokulski był jak odurzony. […]

„A przecież faktem jest – myślał – że człowiek ten pokazał mi jakieś dwa materiały: jeden

cięższy od platyny, drugi znakomicie lżejszy od sodu. Nawet zapowiedział mi, że szuka

materiału lżejszego od powietrza!...

Gdyby w rzeczach tych nie tkwiło jakieś niepojęte oszustwo – rzekł głośno – już miałbym

ideę, dla której warto się skazać na całe lata niewoli. Nie tylko znalazłbym pochłaniającą pracę

i spełnienie najśmielszych marzeń młodości, ale jeszcze widziałbym przed sobą cel, wyższy

nad wszystkie, do jakich kiedykolwiek rwał się duch ludzki. Kwestia żeglugi powietrznej byłaby

rozstrzygniętą, człowiek dostałby skrzydeł”.

I znowu wzruszał ramionami, rozkładał ręce i mruczał:

„Nie, to niepodobna!...”

Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 2019.

2 Epoka krzemienna – okres, w którym ludzie używali narzędzi kamiennych, głównie z krzemienia. Archeologowie

datują ją do około 1700–1600 r. przed n.e.; po niej nastąpiła epoka brązu (do około 700 r. przed n.e.), następnie

– żelaza.

3 Wilki wytępiono w Anglii w w. na skutek polowań, których celem było uwolnienie wyspy od nich jako od

szkodników.

[[:16]]

Temat 2. Czego można się dowiedzieć o człowieku na podstawie jego snów? Rozważ

problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Nad Niemnem

Elizy Orzeszkowej oraz wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna

liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Eliza Orzeszkowa

Nad Niemnem

– Te gazety, moi panowie, to czyste zawracanie głowy, i nic więcej! Jak się ich człowiek

na noc naczyta, to potem śnią mu się takie rzeczy, że wolałby wcale nie spać.

Spod zielonej kolumny trochę ironiczny głos Darzeckiego zapytał:

– Cóż takiego? Czy miałeś, panie Benedykcie, z powodu gazet straszny sen jaki?

– Naturalnie – odparł Korczyński – i jak jeszcze straszny!

Uśmiechnął się żartobliwie, ale zarazem długiego wąsa mocno w dół pociągnął.

– Nie jestem przecież babą, abym snami miał się przerażać – zaczął – ale miałem jeden,

taki, że każdemu by od niego włosy dębem na głowie stanęły. Ot, jak było. Przed dwoma jakoś

miesiącami naczytałem się był wieczorem o wojnach takich, co były, są, będą i licho już zresztą

wie jakich. Zaraz potem położyłem się, usnąłem i śni się mnie… uważacie, panowie, że do

Korczyna naszło mnóstwo wojska bismarkowskiego… słowem, pruskiego wojska…

Dziedziniec i ogród pełen żołnierzy, dom pełen oficerów… Ja w strachu! Zniszczą Korczyn4,

myślę sobie, do góry nogami przewrócą, spalą, stratują, rozerwą, jeżeli nie przyjmę ich tak, jak

tego żądają… Co robić? Wola, niewola, przyjmuję… Tak, zdaje się, zwijam się, tak częstuję,

karmię, poję, zapraszam, w oczy patrzę, czy kontenci5… A oni piją, jedzą, hałasują, hulają…

Chwała Bogu, kontenci, myślę sobie, i sam kontent jestem… Ot, myślę, zaraz pójdą sobie

z Panem Bogiem, objadłszy mię, co prawda, dziedziniec i ogród zdeptawszy, ale resztę

w całości zostawując… Już zdaje się i odjeżdżać sobie mają… żołnierze na konie siadają,

oficerowie szable przypasują… już zaraz i cicho u mnie będzie… Wychodzę, zdaje się, na

ganek, z wielkim ukontentowaniem, aż tu, panie, patrzę, z tych pagórków, co to wiecie, tam

het, za równiną… drugie wojska…

Tu zaciął się.

– To… tamto…

Promień słońca filuternym6 błyskiem przebiegł mu w piwnych źrenicach.

– Cóż? Strach mnie do szpiku kości przejął… lecą! to… tamto… panie, pędzą… także do

Korczyna… wprost do Korczyna… a tamci jeszcze nie wyjechali… Masz! myślę sobie…

Przyjmowałem jednych, aby mi dworu z dymem nie puścili… a teraz to… tamto… i będzie

mnie tu ostatni amen! Jak chcesz, człowiecze, kręć się i wierć się, nie wykręcisz się i nie

wywiercisz. Z tej strony ci w skórę i z tamtej… także w skórę! O Jezus, Maria! Obudziłem się

cały w potach i nazajutrz chodziłem jak struty.

4 Korczyn – majątek ziemski Benedykta Korczyńskiego.

5 Kontent – zadowolony, ucieszony, uszczęśliwiony, rad z kogoś lub z czegoś.

6 Filuterny – figlarny, zalotny.

Eliza Orzeszkowa

(1841–1910) – jedna

z najwybitniejszych

polskich pisarek

epoki pozytywizmu.

[[:17]]

– Sen mara! – tonem pocieszenia odezwał się ktoś z obecnych.

– Prawdziwie typowy sen! – zawołał Darzecki z tak głośnym śmiechem, jakby w tej chwili

zwykła dystynkcja7 zupełnie wyszła mu z głowy; ale zarazem szyję, zazwyczaj sztywnie

wyprostowaną, zgarbił nieco, przez co kółka cygarowego dymu, dotąd triumfująco sobie

w górę ulatujące, ciężko jakoś wionęły ku ziemi.

Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem, Warszawa 1980.

Temat 3. został wydrukowany na kolejnej stronie.

7 Dystynkcja – wytworny sposób bycia; elegancja, wytworność.

[[:18]]

Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Kazimiera Iłłakowiczówna

Powrót

Wracam do prostych rzeczy – do pyłów tańczących w próżni,

do małego ślepego pająka, co się barwą od ściany nie różni,

do drżących w słocie okiennic głośnego, gorzkiego szlochu,

do szpar ciekawych w podłodze, pełnych zagadek i prochu.

Wracam z zawiłej drogi zwycięskiej, wracam z podboju

do tajni mysiej nory, ukrytej w kącie pokoju,

do strasznej śmierci dzięcioła, do przygód okropnych jeża,

do niepojętej ucieczki sowy i nietoperza.

Coraz jest prościej, ciszej, coraz bezpieczniej, jaśniej…

Wracam – jak smok znużony – do starej, starej baśni.

[Z tomu Połów, 1926]

Kazimiera Iłłakowiczówna, Powrót, [w:] tejże, Na nitce deszczu, Warszawa 2019.

na temat nr …………

Miejsce dla

egzaminatora

..............................................................................................................................

________

Kazimiera Iłłakowiczówna

– (1892–1983) – polska

poetka, prozaik, dramaturg

i tłumaczka.

[[:19]]

.................................................................................................................................

________

[[:20]]

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

________

[[:21]]

.................................................................................................................................

________

[[:22]]

.................................................................................................................................

________

[[:23]]

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

________

[[:24]]

.................................................................................................................................

________

[[:25]]

...................................................................................................................................

________

Tabelę wypełnia egzaminator!

Liczba punktów

Suma

Uzasadnienie przyznania 0 punktów

rozprawka

A.

0 − 3 − 6

B.

0 − 4 − 8 − 12 − 18

interpretacja

A.

0 − 3 − 6 − 9

B.

0 − 5 − 10 − 15

C.

0 − 2 − 4

D.

0 − 3 − 6

E.

0 − 1 − 2

F.

0 − 2 − 4

G.

0 − 3 − 6

H.

0 − 2 − 4

[[:26]]

(nie podlega ocenie)

[[:27]]

[[:28]]

Sprawdź rozwiązanieUkryj rozwiązanieKlucz CKE i punktacja

Zanim porównasz z kluczem

Jak poszło Ci z tym zadaniem?

Wybierz ocenę: zapisze wynik i od razu oznaczy zadanie jako zrobione.

Łatwe Średnie Trudne

Zapis wymaga darmowego konta. Załóż konto

Odpowiedź z klucza CKE

BRAK SEKCJI W KLUCZU CKE — WYMAGA AUDYTU

Schemat punktowania

Maksymalnie 50 pkt. Pełne zasady oceniania są w kluczu CKE powyżej.

Umiejętności w zadaniu

Zanim porównasz z kluczem

Jak poszło Ci z tym zadaniem?

Wybierz ocenę: zapisze wynik i od razu oznaczy zadanie jako zrobione.

Łatwe Średnie Trudne

Zapis wymaga darmowego konta. Załóż konto

Maturownik+

Sprawdź swoje rozwiązanie

Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s

Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.

Punkty według schematu
Konkretne miejsca utraty punktów
Błędy zapisane do powtórki

Załóż konto i sprawdź odpowiedź