Zadanie 2, matura czerwiec 2023, język polski podstawowy

1 pktjęzyk polski w użyciuśrednie (szac.)Czerwiec 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Tekst do zadania

Tekst 1.

Michał Heller, Stanisław Krajewski

Czy fizyka i matematyka to nauki humanistyczne?

Ludzki umysł to bardzo złożony instrument. Potrafi myśleć ściśle, ale jego myślenie jest zanurzone w świecie emocji, skomplikowanych doświadczeń siebie i otaczającego świata. To wszystko jest tak ściśle połączone, że na co dzień posługujemy się mieszaniną odczuć, instynktownych reakcji i fragmentów ścisłego myślenia. Gdy z jakichkolwiek powodów przychodzi nam przeprowadzić bardziej zdyscyplinowaną dedukcję¹, odczuwamy to jako wyczerpującą pracę, szybko się męczymy i niemal spontanicznie przechodzimy na tryb niekontrolowanej, lub tylko z grubsza kontrolowanej, aktywności umysłowej. Tu leży źródło niechęci wielu ludzi do matematyki.

Przeprowadźmy następujący eksperyment myślowy. Wyobraźmy sobie, że nasz umysł potrafi bez trudu, spontanicznie, wykonywać wszystkie operacje logiczne i stosować je do wszelkich przejawów życia, także do tego, co nazywamy życiem wewnętrznym. Nie tylko kontrolowalibyśmy wówczas wynikania z przyjętych przez nas przesłanek, lecz także widzielibyśmy również jasno, jak rozumują nasi rozmówcy i w czym różnią się ich i nasze wyjściowe przesłanki. W takim świecie matematyka byłaby najłatwiejszą i najbardziej poszukiwaną nauką, a kandydatów na wydziały humanistyczne należałoby poszukiwać wśród lubiących ryzykowne wyzwania.

Pokaż cały tekst

Czy taki utopijny świat byłby nudny i monotonny, czy – przeciwnie – pełen nieoczekiwanych wydarzeń, urzekający pięknem harmonii? Tak czy inaczej, dobrze, że nasz świat taki nie jest. Dzięki temu, że nasza zdolność ścisłego myślenia jest zanurzona w strumieniu różnorodnych doznań i że te doznania w znacznym stopniu kształtują naszą osobowość, dostępne są dla nas zupełnie nowe wymiary rzeczywistości. A to, że wypracowywanie obszarów, w których niepodzielnie panuje ścisłość, jest połączone z trudem i samozaparciem, dodaje tej ludzkiej przygodzie posmaku niezwykłości, a niekiedy nawet cichego bohaterstwa.

Zarówno wśród „zwykłych” ludzi, jak i wśród osób zajmujących się pracą naukową dominuje przeciwstawianie nauk ścisłych, czyli przede wszystkim matematyki i fizyki, naukom humanistycznym. Czasem czyni się to, aby wywyższyć ścisłość nauk ścisłych, czasem aby wskazać na ich ograniczenia, niemożność uchwycenia prawdziwej, żywej złożoności, której nie mogą uchwycić struktury formalne. Tymczasem to przeciwstawienie nie jest absolutne: u źródeł podstawowych pojęć matematyki i fizyki są doświadczenia potoczne, odniesienia do człowieczej perspektywy postrzegania świata, próby jego spontanicznego modelowania, sądy wartościujące – jednym słowem: takie zachowania, które można znaleźć również u podstaw nauk humanistycznych.

Postawiliśmy pytanie, czy fizyka i matematyka to nauki humanistyczne. Nie zamierzamy tego rozstrzygać do końca, ale chcemy dać wyraz przekonaniu, że obydwie te dziedziny – nauki ścisłe i humanistyka – są organicznymi częściami tej samej, ogólnoludzkiej kultury. Bez którejkolwiek z nich nasza kultura byłaby płaska i zubożona. Żeby widzieć trójwymiarowo, trzeba mieć dwoje oczu.

Na podstawie: Michał Heller, Stanisław Krajewski, Czy fizyka i matematyka to nauki humanistyczne?, Kraków 2014.

¹ Dedukcja – rozumowanie, które posiada cechę niezawodności, tzn. od prawdziwych przesłanek prowadzi do prawdziwych wniosków.

Polecenie

1 punkt

Na podstawie tekstu Michała Hellera i Stanisława Krajewskiego wyjaśnij, na czym polega podobieństwo nauk ścisłych do nauk humanistycznych.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak odpowiadać w tej części

Zadania sprawdzają, czy rozumiesz dwa teksty z arkusza i świadomie używasz języka. Odpowiedź ma wynikać z tekstu, nie z ogólnej wiedzy.

  1. Sprawdź czasownik w poleceniu

    Wyjaśnij, rozstrzygnij, uzasadnij, podaj przykład: każdy wymaga czegoś innego. Rozstrzygnięcie bez uzasadnienia nie dostaje punktu.

  2. Wróć do wskazanego miejsca w tekście

    Polecenie zwykle podaje akapit albo zdanie. Odpowiedz na podstawie tego fragmentu i całego tekstu, własnymi słowami.

  3. Odpowiedz pełnym zdaniem i zamknij temat

    Jedno lub dwa precyzyjne zdania. Jeśli polecenie pyta o dwie rzeczy (np. oba teksty), odpowiedz na obie.

Czego unikać

  • przepisywania zdań z tekstu jako odpowiedzi
  • odpowiedzi ogólnych, które pasowałyby do każdego tekstu
  • pomijania drugiej części polecenia

Za co są punkty

Zadania są za 1-2 punkty; punkt daje trafna treść, a w zadaniach na uzasadnienie komplet: rozstrzygnięcie i powód.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

• U podstaw nauk ścisłych są zachowania typowe dla nauk humanistycznych, np. sądy wartościujące.

• Nauki ścisłe, podobnie jak humanistyczne, wartościują zjawiska, którymi się zajmują.

• Dla nauk ścisłych i humanistycznych wspólne są odniesienia do ludzkiej perspektywy postrzegania świata.

• Podstawowe pojęcia nauk ścisłych / matematyki i fizyki były tworzone w oparciu o potoczne doświadczenia – nauki humanistyczne też opierają się na doświadczeniu ludzi.

Schemat punktowania

1 pkt

poprawne wyjaśnienie.

0 pkt

odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.