Zadanie 6 · notatka syntetyzująca, matura maj 2024, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Teksty do zadania
Tekst 1.
Richard Luecke
Zarządzanie czasem
Czas to zdumiewająca i cenna rzecz, którą po równo obdzielono królewiczów i żebraków. Każdy dzień ma dwadzieścia cztery godziny – nie mniej, nie więcej. I niezależnie od tego, jak bardzo go cenimy, w żaden sposób nie możemy czasu zaoszczędzić, zwolnić lub przełączyć na jałowy bieg w trakcie przygotowań do jego wykorzystania. Mówi się, że czas nie czeka. Porównać go można także do środków zużywalnych. Nieustannie go ubywa i nie ma żadnej możliwości uzupełnienia zapasów. Jedyne, co można zrobić, to wykorzystać go jak najlepiej. Jak zauważył Benjamin Franklin¹: „Czy kochasz życie? Nie trwoń więc czasu, jako że z niego właśnie życie się składa”.
Jesteśmy przewrażliwieni na punkcie czasu, otoczyliśmy się więc urządzeniami tenże czas oszczędzającymi. W rzeczywistości znaczna część ludzkich działań poświęcona jest znajdowaniu sposobów szybszego wykonania różnych czynności. I tak udało nam się skrócić czas podróży z Bostonu do Londynu z kilku tygodni, których wymagał rejs żaglowcem, do ośmiu godzin lotu odrzutowcem. Korzystamy w pracy z szybkich komputerów i oszałamiająco szybkich linii montażowych, staramy się skracać czas wykonywania prawie wszystkiego, czym się zajmujemy. W domu używamy kuchenek mikrofalowych i gotowych dań do podgrzania, korzystamy z poczty elektronicznej i z komunikatorów internetowych.
Pokaż cały tekst
Ale pomimo wysiłków, aby wszystko przyśpieszyć, wielu z nas odkrywa, że stale działamy pod presją czasu. A na ironię zakrawa fakt, że poświęcamy znaczącą część naszego czasu, aby zarobić na liczne urządzenia tenże czas oszczędzające, chociażby na samochody zdolne rozwijać dużą prędkość, którymi jednak przeważnie wleczemy się w korkach.
Jeszcze do niedawna czas liczył się tylko w szerokiej perspektywie. Miarami czasu zwracającymi uwagę ludzi były pory roku oraz skrajne punkty cyklu słonecznego – przesilenia i równonoce. Pomiar czasu w ciągu jednego dnia był niedokładny i zbędny. W swej książce The Discoverers² historyk Daniel Boorstin opisuje, że to Rzymianie w IV wieku p.n.e. podzielili dzień na dwie części: przed południem i po południu. Ten prosty podział, który wykorzystujemy do dziś, najwyraźniej wystarczał przy ówczesnym tempie życia. Dopiero później zaczęto stosować zegary słoneczne i wodne do wyznaczania godzin.
Zegary mechaniczne wynalezione w Europie w średniowieczu nie były o wiele dokładniejsze. Aż do XV wieku wybijały jedynie godziny. Ta wiedza w zupełności wystarczała większości ludzi. Nikt nie mówił: „Muszę dostarczyć krupy do młyna jutro rano na 10:45”. Minuty i sekundy nie miały większego znaczenia, tempo życia nie wymagało tak skrupulatnego pomiaru.
Czasy się zmieniły. W dobie terminarzy i cyfrowych asystentów nasze życie zawodowe coraz bardziej przypomina zlepek 15-minutowych bloków czasowych. Mamy tylko tyle czasu na to, a tyle – na tamto, i niewiele więcej w zapasie.
Na podstawie: Richard Luecke, Zarządzanie czasem. Zwiększ własną produktywność i efektywność, tłum. Dorota Strumińska, Warszawa 2006.
¹ Benjamin Franklin (1706–1790) – amerykański polityk.
² The Discoverers – Odkrywcy.
Tekst 2.
Hanna Gadomska
Masz wrażenie, że czas płynie za szybko?
Kto nie pamięta, jak w dzieciństwie podróż samochodem wydawała się niekończącą się historią, a lekcja matematyki trwała wieczność. Dziś babie lato jest jak zapowiedź nadchodzących mrozów, pytanie: „Kiedy to zleciało?”, brzmi jak mantra, a urodziny i święta przychodzą każdego roku o wiele za wcześnie. Brzmi znajomo?
– Wcale nie musi tak być. To, jak doświadczamy upływu czasu, różni się w różnych sytuacjach – mówi Steve Taylor, psycholog.
Badania Taylora zdają się potwierdzać istnienie dwóch podstawowych praw. Po pierwsze – czas zdaje się przyśpieszać wraz z wiekiem, po drugie – czas wydaje się zwalniać, gdy jesteśmy wystawieni na nowe wrażenia, doświadczenia, trafiamy w nieznane środowisko.
W obu przypadkach kluczowym czynnikiem jest związek między naszym postrzeganiem czasu a ilością informacji (bodźców, emocji, myśli), które przetwarzamy. Im więcej nowych informacji, tym czas wydaje się upływać wolniej (czy raczej: mamy wrażenie, że upłynęło go więcej, bo nasz umysł przetworzył więcej danych).
Wyjaśnia to, dlaczego w dzieciństwie czas tak się dłuży – świat jest dla dzieci fascynującym miejscem, pełnym nowych wrażeń i pierwszych doświadczeń. Wraz z wiekiem otoczenie staje się coraz bardziej znajome, a my – coraz mniej wrażliwi na codzienne doświadczenia (przetwarzamy mniej informacji, więcej przyjmujemy za pewnik).
Zdaniem Taylora, tę wiedzę możemy wykorzystać, by świadomie zmienić sposób postrzegania czasu. Po pierwsze – w spowolnieniu czasu pomoże wystawienie się na nowe doświadczenia, jak np. podróż w nieznane, wyzwania zawodowe, kurs i zdobywanie nowych umiejętności wśród dopiero co poznanych ludzi. Gdy zwiedzasz nowe miejsce, z pewnością jesteś bardziej wrażliwy na otoczenie, wszystko okazuje się nieznane i nowe, poświęcasz więc sporo uwagi, by przetworzyć bodźce. Czas się nie dłuży, ale masz wrażenie, że upłynęło go więcej, niż gdybyś pozostał przy biurku i wykonywał rutynowe czynności.
Drugi sposób, i – jak się zdaje – bardziej skuteczny, to podejmowanie wysiłku, żeby być bardziej świadomym codziennych doświadczeń. To tak zwana uważność, która oznacza zwrócenie uwagi na to, co widzimy, słyszymy, poznajemy dotykiem, smakujemy lub wąchamy – nie zaś na nasze myśli. Oznacza przeżywanie trwającej chwili wszystkimi zmysłami, nie w sposób czysto intelektualny, ale poprzez skanowanie ciała, obserwowanie otaczających nas przedmiotów i zjawisk. Jest to więc nie tyle poszukiwanie nowych doświadczeń, ile zmiana podejścia do doświadczeń już znanych.
– Ten otwarty i uważny stosunek do swoich doświadczeń sprawia, że zwiększamy ilość przetwarzanych informacji i dzięki temu mamy większą kontrolę nad tym, jak postrzegamy czas – podsumowuje Taylor.
Nie musimy więc myśleć o czasie jako o wrogu – w pewnym stopniu mamy nad nim kontrolę. I chociaż nie mamy możliwości zatrzymywania chwil, możemy je po prostu uważniej przeżywać. A to chyba najlepsze, co możemy zrobić ze swoim czasem.
Na podstawie: Hanna Gadomska, Masz wrażenie, że czas płynie za szybko?, www.focusnauka.pl
Polecenie
4 punktyNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: człowiek wobec upływu czasu. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60–90 wyrazów.
Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak napisać notatkę syntetyzującą
Notatka zestawia stanowiska autorów dwóch tekstów wobec tematu podanego w poleceniu. Ma 60-90 wyrazów i jest za 4 punkty.
Przeczytaj temat notatki
Polecenie podaje zagadnienie (np. dlaczego ludzie odkrywają kosmos). Wszystko, co nie dotyczy tego zagadnienia, pomiń.
Znajdź stanowisko każdego autora
Jedno lub dwa zdania na tekst: co autor twierdzi w tej sprawie. Uogólniaj własnymi słowami, bez cytatów i bez przykładów z tekstu.
Zestaw stanowiska
Napisz wprost, co autorów łączy, a co różni, albo jakie różne aspekty zagadnienia pokazują. Bez zestawienia notatka dostaje najwyżej 1 punkt za treść.
Policz wyrazy i popraw język
Mniej niż 60 albo więcej niż 90 wyrazów obniża wynik o punkt. Czwarty punkt jest za poprawność językową, ortografię i interpunkcję.
Czego unikać
- własnej opinii o temacie
- streszczania tekstów po kolei bez porównania
- cytatów i szczegółów zamiast uogólnienia
Za co są punkty
3 punkty za treść (stanowiska, zestawienie, spójność, długość) i 1 punkt za język.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Przykładowe notatki z klucza CKE
• Autorzy obydwu tekstów podejmują temat postaw i zachowań człowieka wobec czasu i jego upływu. Richard Luecke opisuje pośpiech człowieka i jego chęć zaoszczędzenia czasu. Hanna Gadomska podkreśla, że na postrzeganie czasu wpływa wiek człowieka oraz doświadczenia, z którymi przychodzi mu się zmierzyć. Autorzy obu tekstów podkreślają, że czas, który nam pozostał, należy wykorzystać w pełni. Twórcy mają odmienne zdanie w kwestii kontroli czasu. Luecke twierdzi, że niezależnie od naszych starań czas jest poza naszą kontrolą. Natomiast Gadomska uważa, że człowiek jest w stanie w pewnym stopniu zarządzać czasem. [88 wyrazów]
• Autorzy obu tekstów podkreślają, że ludzie różnie radzą sobie z upływem czasu. Luecke zauważa, że człowiek podejmuje próby zaoszczędzenia czasu. W tym celu wynajduje urządzenia techniczne, lecz im więcej tych narzędzi ma do dyspozycji, tym coraz bardziej odczuwa brak czasu. Z kolei Gadomska uważa, że człowiek może spowolnić odczuwanie upływu czasu dzięki nowym aktywnościom i uważności. Luecke zwraca uwagę na bezradność ludzi wobec upływu czasu, natomiast Gadomska pokazuje, że w pewnym sensie człowiek może kontrolować czas. [76 wyrazów]
Uwaga: Stanowisko autora 1. tekstu, np.: Próby zaoszczędzenia czasu paradoksalnie nie uwalniają ludzi spod jego presji; Niezależnie od starań człowieka upływ czasu jest nieuchronny; Postrzeganie czasu przez człowieka zmienia się na przestrzeni wieków. Stanowisko autorki 2. tekstu, np.: Człowiek może świadomie zmienić sposób postrzegania czasu, by odnieść wrażenie, że czas płynie wolniej lub szybciej; Różne czynniki wpływają na postrzeganie upływu czasu przez człowieka, który może mieć poczucie kontroli nad czasem.
Uwaga: Z zestawienia stanowisk może wynikać, np.: tekst 1.: nieuchronność upływu czasu; tekst 2.: względność postrzegania czasu; tekst 1.: niezależność czasu od człowieka; tekst 2.: poczucie uzyskania kontroli nad czasem; tekst 1.: kontrolowanie czasu polegające na jego odmierzaniu; tekst 2.: kontrolowanie czasu wynikające z różnych uwarunkowań; tekst 1.: poczucie bezradności wynikające z przekonania, że nad czasem nie można w pełni panować; tekst 2.: optymizm wynikający z przekonania, że w pewnym stopniu czas można kontrolować; tekst 1.: aspekt technologiczny; tekst 2.: aspekt psychologiczny; tekst 1.: perspektywa zbiorowości; tekst 2.: perspektywa jednostki.
Uwaga: Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.
Uwaga: Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Schemat punktowania
Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Treść
A. przedstawienie stanowiska każdego autora: notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia
B. zestawienie stanowisk obu autorów: w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. spójność: notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość
D. długość notatki: 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 3 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów
alboA. notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony
B. w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 2 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów
alboA. notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście
B. stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C. notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. 60–90 wyrazów.
notatka spełnia kryteria A i C określone dla 1 pkt, ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów
albonotatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonego dla 1 pkt.
Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna
poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne).
trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).
Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.
Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)
Treść (0–3): egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie z powyższymi kryteriami.
Poprawność językowa (0–1):
zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe.
cztery i więcej błędów językowych.
Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej.