Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Krzyżówki genetyczne na maturze: jak je rozwiązywać krok po kroku

Każdą krzyżówkę rozwiązuje się w tej samej kolejności: oznacz allele, ustal genotypy rodziców, wypisz gamety, zrób szachownicę Punnetta i odczytaj stosunki genotypów i fenotypów. Klasyczne wyniki: 3:1 dla krzyżówki dwóch heterozygot jednogenowych, 9:3:3:1 dla dwugenowych przy niezależnym dziedziczeniu.

Sprawdzone 18 października 2026

Krok po kroku

  1. Oznacz allele: allel dominujący wielką literą (A), recesywny małą (a).
  2. Zapisz genotypy rodziców na podstawie treści (homozygota dominująca AA, heterozygota Aa, homozygota recesywna aa).
  3. Wypisz gamety: każda gameta ma jeden allel z każdej pary.
  4. Narysuj szachownicę Punnetta: gamety jednego rodzica w wierszach, drugiego w kolumnach.
  5. Odczytaj stosunki genotypów i fenotypów i odpowiedz dokładnie na pytanie (często o prawdopodobieństwo w procentach).

Najważniejsze wyniki

KrzyżówkaFenotypy potomstwa
Aa × Aa3 : 1 (genotypy 1 AA : 2 Aa : 1 aa)
Aa × aa (krzyżówka testowa)1 : 1
AaBb × AaBb (geny niezależne)9 : 3 : 3 : 1
AaBb × aabb1 : 1 : 1 : 1

Cechy sprzężone z płcią

Geny w chromosomie X zapisuje się przy chromosomie: XA, Xa, Y. Mężczyzna ma jeden allel, więc cechy recesywne (np. hemofilia, daltonizm) ujawniają się u mężczyzn częściej.

Typowe pułapki

  • Gamety podwójnej heterozygoty: AB, Ab, aB, ab (nie AaBb).
  • Gdy geny są sprzężone, proporcja 9:3:3:1 nie zachodzi.
  • Pytanie o „prawdopodobieństwo urodzenia chorego syna” to co innego niż „prawdopodobieństwo, że syn będzie chory”.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 14.1, czerwiec 2026Podaj wszystkie możliwe genotypy kota z częściowym pręgowaniem typu klasycznego.
  2. 2.Zadanie 14.2, czerwiec 2026Kotka o pręgowaniu tygrysim i kocur o pręgowaniu klasycznym mają już potomstwo bez pręgowania i o pręgowaniu klasycznym. Podaj…
  3. 3.Zadanie 17, czerwiec 2026Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Niższa różnorodność genetyczna populacji starca zwyczajnego w Chinach…
  4. 4.Zadanie 19, maj 2026U muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała i wykazuje pełną dominację nad allelem b,…
  5. 5.Zadanie 18.3, czerwiec 2025Wyjaśnij, dlaczego nie ma mężczyzn będących nosicielami MPS II, mimo że allel warunkujący MPS II jest allelem recesywnym.
  6. 6.Zadanie 19.1, czerwiec 2025Na podstawie przedstawionych informacji oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące dziedziczenia umaszczenia u owczarków…
  7. 7.Zadanie 19.2, czerwiec 2025Skrzyżowano parę owczarków australijskich - czekoladową marmurkową samicę z czarnym jednolitym samcem. Każdy z owczarków był…
  8. 8.Zadanie 16.1, maj 2025Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej, która doprowadziła do powstania allelu i.45%wykonalność
  9. 9.Zadanie 16.2, maj 2025Uzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej - podaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli.…44%wykonalność
  10. 10.Zadanie 16.3, maj 2025Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w…64%wykonalność

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Jak rozwiązać krzyżówkę genetyczną?

Oznacz allele, zapisz genotypy rodziców, wypisz gamety, zrób szachownicę Punnetta i odczytaj stosunki genotypów i fenotypów.

Jaki jest stosunek fenotypów w krzyżówce dwóch heterozygot?

3:1 dla jednej cechy (dominacja zupełna) i 9:3:3:1 dla dwóch cech dziedziczonych niezależnie.

Czytaj dalej