Zadanie 22, matura maj 2015, historia rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
12 punktówZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.
1. Załamanie się imperium rzymskiego w V w. mogłoby nastąpić nawet bez interwencji barbarzyńskich najeźdźców – Christopher Dawson. Scharakteryzuj wpływ czynników wewnętrznych i zewnętrznych na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ustosunkuj się do zacytowanej tezy historyka brytyjskiego.
2. Wyjaśnij wpływ uwarunkowań zewnętrznych i lokalnych na gospodarkę polską w okresie rozbicia dzielnicowego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych (str. 26–28).
3. Rozstrzygnij, czy reformacja stanowiła czynnik dezintegrujący społeczeństwo monarchii polsko-litewskiej za panowania ostatnich Jagiellonów i w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Odpowiedź uzasadnij.
4. Czy zgadzasz się z opinią opublikowaną w XIX w. na łamach emigracyjnego pisma „Baczność”, że rewolucja społeczna, ażeby była narodową – potrzebuje powstania. Powstanie, żeby żyć – potrzebuje rewolucji społecznej? Odpowiedź uzasadnij. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych (str. 28–29).
5. Anglia miała wybór pomiędzy wojną i hańbą. Wybrała hańbę, ale będzie miała wojnę – Winston Churchill. Scharakteryzuj i oceń stanowisko Wielkiej Brytanii wobec polityki III Rzeszy w latach 1933–1940 i ustosunkuj się do wypowiedzi Winstona Churchilla z 1938 r.
Materiały źródłowe do tematu 2.
Źródło A. Plan Wrocławia w XIII w.
PowiększT. Jurek, Dzieje średniowieczne, Warszawa 1999, s. 231.
Źródło B. Gęstość zaludnienia na wybranych obszarach w Europie, XI–XIV w.
PowiększNa podstawie: T. Cegielski, W. Lengauer, M. Tymowski, Ludzie, społeczeństwa, cywilizacje. Historia. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002, s. 216.
Źródło C. Mapa. Lokacje miejskie na ziemiach polskich w XIII w.
PowiększTypologia lokacji miast w Polsce w XIII w.
PowiększNa podstawie: Wielka historia Polski, t. 2, Kraków 1999, s. 197; T. Jurek, Dzieje średniowieczne, Warszawa 1999, s. 233.
Źródło D. Miniatura ze Zwierciadła saskiego¹, ok. 1330 r.
PowiększPo lewej: pan feudalny (w długiej sukni) przekazuje reprezentantowi chłopów dokument; chłopi karczują las i budują dom.
Po prawej: [...] obrady ławy wiejskiej; obcy chłop musi opuścić wieś (ma ręce złożone w geście rezygnacji).
Na podstawie: I. Ihnatowicz, A. Mączak, B. Zientara, J. Żarnowski, Społeczeństwo polskie od X do XX wieku, Warszawa 2005, s. 102.
¹ Zwierciadło saskie – spis prawa zwyczajowego z terenu Saksonii; od końca XIII w. do Polski docierały liczne kopie tego spisu.
Materiały źródłowe do tematu 4.
Źródło A. Fragment listu posła¹ angielskiego w Berlinie do ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, 31 października 1831 r.
Chłopi nie mieli powszechnie przyczyn do zapału, i nie było wątpliwości, że oni nie włączą się do walki z poświęceniem [...]. Polska rewolucja to dzieło niższych oficerów i małej partii warszawskich jakobinów. Szlachta i wyżsi oficerowie walczyli bez nadziei w możliwość uzyskania niepodległości.
Na podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 17.
¹ Poseł – wtedy w znaczeniu ‘ambasador’.
Źródło B. Rzeź galicyjska, rycina francuska z około 1850 r.
PowiększIlustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 196.
Źródło C. Artur Grottger, Chłop i szlachta, 1862 r. [z cyklu rysunków Warszawa II]
Powiększhttp://www.pinakoteka.zascianek.pl
Źródło D. Fragment pamiętnika Bronisława Deskura – naczelnika cywilnego województwa podlaskiego w czerwcu 1863 r.
Wyszło rozporządzenie Rządu Narodowego, […] aby się gotował lud do pospolitego ruszenia. Byłem świadkiem w tych stronach, jak we wszystkich kuźniach wiejskich przekuwano na gwałt kosy [...]. Przyjechał komisarz rządowy […] i zażądał, aby zwołać gromady, ponieważ chce włościan uprzedzić, żeby kosy obrócili do swojej roboty w polu, gdyż rząd ma nadzieję, że przyjdzie do interwencji zagranicznej [...]. Włościanin jeden [...] wystąpił do komisarza, mówiąc: „Wyście zawsze tak robili, skompromitowaliście nas, bo Moskale wiedzą o naszym przygotowaniu. Przyjdzie czas, że my sami powstanie zrobimy, ale was tam nie będzie”. Gromady się rozeszły z szemraniem.
Na podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 35, Warszawa 1959, s. 31.
WYPRACOWANIE na temat nr
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Zasady oceniania CKE nie zawierają przykładowego wypracowania. Wypracowanie ocenia się poziomowo (0–12 pkt) według kryteriów wybranego tematu (zob. schemat punktowania).
Przy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi egzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy. Istotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli w pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego tematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.
Uwaga (tematy 2. i 4.): Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła, powołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora źródła.
Wymagania szczegółowe sprawdzane w poszczególnych tematach według CKE:
Temat 1. I. Starożytność.
3. Ekspansja w świecie […] rzymskim. Zdający:
3) charakteryzuje ekspansję rzymską i wyjaśnia ideę imperium rzymskiego.
4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Zdający:
1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne […] w cesarstwie rzymskim;
4) prezentuje najważniejsze stanowiska historiografii dotyczące przyczyn upadku państwa rzymskiego.
Temat 2. II. Średniowiecze.
5. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Zdający:
1) wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-gospodarcze oraz następstwa rozbicia dzielnicowego;
2) porównuje proces formowania się społeczeństwa stanowego w Polsce i w zachodniej Europie;
3) opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich oraz ocenia społeczno-kulturowe skutki kolonizacji na prawie niemieckim;
5) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z okresu rozbicia dzielnicowego i dziejów Europy.
Temat 3. III. Dzieje nowożytne.
2. Europa w XVI–XVII w. Zdający:
2) wyjaśnia polityczne, gospodarcze, społeczne, kulturowe uwarunkowania i następstwa reformacji, opisując główne nurty i postaci [...]
3) opisuje mapę [...] wyznaniową Europy w XVI w.
3. Rzeczpospolita w okresie renesansu i demokracji szlacheckiej. Zdający:
6) ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach Rzeczypospolitej w XVI w., w tym tolerancję wyznaniową oraz unię brzeską;
7) identyfikuje dzieła polskiego renesansu oraz ocenia dorobek polskiej myśli politycznej okresu odrodzenia i reformacji.
Temat 4. IV. Wiek XIX.
4. Walka o niepodległość Polski w okresie niewoli narodowej. Zdający:
1) charakteryzuje i porównuje cele oraz metody polityki zaborców wobec społeczeństwa polskiego w okresie niewoli narodowej;
2) rozpoznaje działania społeczeństwa sprzyjające rozwojowi tożsamości narodowej;
3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki powstań narodowych;
4) prezentuje oceny polskiej historiografii dotyczące powstań narodowych;
5) charakteryzuje koncepcje polityczno-społeczne Wielkiej Emigracji XIX w. i ich wpływ na życie polityczno-społeczne w trzech zaborach;
5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów w XIX w. Zdający:
2) analizuje strukturę społeczeństwa w trzech zaborach.
Temat 5. V. Wiek XX.
3. Europa i świat między wojnami. Społeczeństwo, gospodarka, kultura.
6. Europa i świat podczas II wojny światowej. Zdający:
2) wyjaśnia uwarunkowania współpracy niemiecko-radzieckiej w latach 1939–1941 i jej konsekwencje dla państw i narodów Europy Środkowej.
Schemat punktowania
Kryteria oceniania (stosuje się kryteria tematu wybranego przez zdającego). Wypracowanie świadczące o zupełnym braku zrozumienia tematu – 0 pkt.
Temat 1. Załamanie się imperium rzymskiego w V w. mogłoby nastąpić nawet bez interwencji barbarzyńskich najeźdźców – Christopher Dawson. Scharakteryzuj wpływ czynników wewnętrznych i zewnętrznych na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ustosunkuj się do zacytowanej tezy historyka brytyjskiego.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. aspekt militarno-finansowy – konieczność obrony przed naporem barbarzyńców prowadziła do zwiększenia wydatków na wojsko, co wpływało na kryzys finansów państwa, prowadziło do psucia monety, i w rezultacie zmniejszało możliwości dalszej obrony; aspekt kulturowy – kryzys tradycyjnych kultów),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, (np. wzajemna zależność czynników wewnętrznych i zewnętrznych, które spowodowały upadek imperium),
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ zakończania podbojów na kryzys gospodarki opartej na niewolnictwie, wpływ braku siły roboczej na wprowadzenie kolonatu),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. najazdy Wizygotów, Wandalów, inwazja Hunów; zmiany polityczne – uzurpacje, wojny domowe; zderzenie kultów pogańskich z chrześcijaństwem),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. przejawem upadku świata antycznego na Zachodzie był upadek miast; ogromne wydatki państwa na utrzymanie rozległego aparatu władzy powodowały pogłębienie kryzysu wewnętrznego; wzrost roli armii umożliwiał żołnierzom obwoływanie swoich dowódców cesarzami),
• podjął próbę oceny wpływu przyczyn wewnętrznych na upadek państwa.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. przejęcie władzy przez wodza barbarzyńców Odoakra),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (wpływ malejącej liczby niewolników na problemy gospodarcze starożytnego Rzymu).
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. podział imperium na część wschodnią i zachodnią, najazd Hunów),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 2. Wyjaśnij wpływ uwarunkowań zewnętrznych i lokalnych na gospodarkę polską w okresie rozbicia dzielnicowego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. demograficzny: wzrost liczby ludności w Niemczech powodujący napływ kolonistów z tego obszaru; geopolityczny: książęta śląscy w orbicie wpływów niemieckich, słabość lokacji na Pomorzu i Mazowszu wywołana zagrożeniem zewnętrznym),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje pochodzące ze źródeł dotyczące lokalizacji miast oraz wystawców dokumentów lokacyjnych, wpływu różnic w gęstości zaludnienia w Europie na procesy migracyjne),
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, np. wpływ mieszczaństwa z nowo powstałych miast na dążenia zjednoczeniowe, napływ przybyszów z Zachodu na zmianę struktury etnicznej społeczeństwa,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. związki między nadawaniem immunitetów a kolonizacją, wpływ decyzji książąt dzielnicowych na ożywienie gospodarcze ich księstw, wpływ kolonizacji na rozwój handlu i zamożność społeczeństwa),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. proces różnicowania się mieszkańców miast),
• w większości wykorzystał materiał źródłowy (np. upowszechnienie zachodnich wzorców organizacyjnych miast i wsi; rozwój miasta na przykładzie Wrocławia),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących upowszechnienia zachodnich wzorców organizacyjnych, upodabniających miasta w Polsce do miast w innych państwach europejskich),
• podjął próbę oceny przemian gospodarczych.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. nadawanie immunitetów, podpisanie umowy, zagospodarowywanie ziem),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. kolonizacja na prawie niemieckim, lokacja miast),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Temat 3. Rozstrzygnij, czy reformacja stanowiła czynnik dezintegrujący społeczeństwo monarchii polsko-litewskiej za panowania ostatnich Jagiellonów i w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Odpowiedź uzasadnij.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. wpływ reformacji na wzmożenie separatyzmów w Prusach Królewskich, Wielkim Księstwie Litewskim, Inflantach; hamowanie procesów dezintegracji dzięki solidarności stanu szlacheckiego, wzajemne oddziaływanie reformacji na demokratyzację społeczeństwa w Rzeczypospolitej oraz oddziaływanie demokracji szlacheckiej na stosunki religijne, wpływ reformacji na kulturę renesansu w Rzeczypospolitej),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, np. wpływ rządów Zygmunta III Wazy na zahamowanie tolerancji religijnej,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ skupisk ludności pochodzenia niemieckiego na szerzenie się luteranizmu w miastach, szerzenie się kalwinizmu wśród szlachty ze względu na demokratyczny charakter gmin kalwińskich, wpływ reformacji na ruch egzekucyjny),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących porównania sytuacji religijnej w Rzeczypospolitej i w państwach na Zachodzie),
• podjął próbę oceny stosunków religijnych w Rzeczpospolitej.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. dotyczącą obaw o prześladowanie innowierców przez władców wybieranych na wolnych elekcjach; dotyczącą ideologii społecznej arian)
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych np. wpływ prześladowań innowierców w Europie Zachodniej na ich napływ na ziemie polskie.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. pojawienie się na ziemiach polskich wyznań reformowanych, np. luteranizmu, kalwinizmu; uchwalenie konfederacji warszawskiej),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
Temat 4. Czy zgadzasz się z opinią opublikowaną w XIX w. na łamach emigracyjnego pisma „Baczność”, że rewolucja społeczna, ażeby była narodową – potrzebuje powstania. Powstanie, żeby żyć – potrzebuje rewolucji społecznej? Odpowiedź uzasadnij. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. wpływ kwestii chłopskiej na koncepcję walki o niepodległość oraz wpływ walki o niepodległość na emancypację chłopów),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje pochodzące ze źródeł dotyczące sprawy chłopskiej w kolejnych etapach walki o niepodległość),
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ postaw szlachty wobec powstań narodowych na zaangażowanie chłopów w walkę o niepodległość)
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ decyzji o uwłaszczeniu na zaangażowanie chłopów w walkę o niepodległość, wpływ polityki zaborców na udział chłopów w walce o niepodległość),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. dotyczące ewolucji poglądów na sprawę chłopską w XIX w.),
• w większości wykorzystał materiał źródłowy (np. wskazał wpływ rabacji na stosunek szlachty galicyjskiej do sprawy chłopskiej),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznych przyczyn upadku powstania listopadowego).
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. decyzje dotyczące sprawy chłopskiej zawarte w manifestach powstańczych),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np. wpływ ukazu carskiego na stosunek chłopów do powstania styczniowego),
• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych i przywołania ich w tekście pracy.
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści zawartych w materiale źródłowym,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. rabacja, decyzja o uwłaszczeniu chłopów podjęta w czasie powstania styczniowego, ukaz carski),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.
• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.
Temat 5. Anglia miała wybór pomiędzy wojną i hańbą. Wybrała hańbę, ale będzie miała wojnę – Winston Churchill. Scharakteryzuj i oceń stanowisko Wielkiej Brytanii wobec polityki III Rzeszy w latach 1933–1940 i ustosunkuj się do wypowiedzi Winstona Churchilla z 1938 r.
Poziom IV (9–12 pkt) – Zdający:
• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty, (np. wpływ polityki appeasementu na narastanie roszczeń terytorialnych III Rzeszy, wpływ sytuacji społeczno-gospodarczej w Europie po I wojnie światowej oraz w okresie Wielkiego Kryzysu na nastroje społeczeństwa brytyjskiego),
• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych informacji,
• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,
• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania, zwracając uwagę na trafną prognozę polityczną Churchilla.
Poziom III (6–8 pkt) – Zdający:
• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich znaczenia i hierarchii,
• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe (np. związki między ideologią nazistowską i agresywną polityką zagraniczną III Rzeszy),
• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. przedstawił kolejne etapy polityki ustępstw wobec III Rzeszy),
• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących skutków polityki appeasement, dążeń do odwrócenia uwagi III Rzeszy od Zachodu Europy, a skierowanie jej na ZSRR),
• podjął próbę oceny polityki Anglii wobec polityki III Rzeszy.
Poziom II (3–5 pkt) – Zdający:
• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania tematu (np. Anschluss, utworzenie Protektoratu Czech i Moraw),
• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,
• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,
Poziom I (1–2 pkt) – Zdający:
• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,
• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania związków między nimi (np. konferencja w Monachium, żądania niemieckie wobec Polski),
• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni (od powstania III Rzeszy do ataku Niemiec na Wielka Brytanię).
Komentarz. Istotne jest poprawne umieszczenie rozważań w czasie i w przestrzeni. Zamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Oceniane są również poprawność językowa, styl oraz estetyka pracy.