Zadanie 13, czerwiec 2022: język polski podstawowa

Polecenie

Zadanie 13. (0–50)

Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.

Temat 1. Co skłania człowieka do poświęceń? Rozważ problem i uzasadnij swoje

zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Dziadów cz. III, do całego

utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca

powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Adam Mickiewicz

Zapisz zadanie

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Dziady cz. III

Akt I

Scena I

KS.

I skądże się tu wziąłeś, Żegoto kochany,

Kiedy?

Ż

Dziś mię porwali, z domu, ze stodoły.

[…]

Wzięto cię niespodzianie?

Ż

Od dawna słyszałem

O jakimś w Wilnie śledztwie; dom mój blisko drogi.

Widać było kibitki latające czwałem

I co noc nas przerażał poczty dźwięk złowrogi.

Nieraz gdyśmy wieczorem do stołu zasiedli

I ktoś żartem uderzył w szklankę noża trzonkiem,

Drżały kobiety nasze, staruszkowie bledli,

Myśląc, że już zajeżdża feldjegier1 ze dzwonkiem.

Lecz nie wiedziałem, kogo szukają i za co,

Nie należałem dotąd do żadnego spisku.

Sądzę, że rząd to śledztwo wynalazł dla zysku,

Że się więźniowie nasi porządnie opłacą

I powrócą do domu.

Taką masz nadzieję?

Ż

Jużci, przecież bez winy w Sybir nas nie wyślą;

A jakąż winę naszą znajdą lub wymyślą?

1 Zajeżdża feldjegier ze dzwonkiem – żandarm jadący kibitką, czyli krytym wozem konnym, używanym w Rosji

do przewożenia zesłańców; kibitki miały na wyposażeniu dzwonek pocztowy.

Adam Mickiewicz (1798–1855) –

jeden z najwybitniejszych polskich

poetów, działacz polityczny,

publicysta.

[[:15]]

Milczycie – wytłumaczcież, co się tutaj dzieje,

O co nas oskarżono, jaki powód sprawy?

Powód – że Nowosilcow przybył tu z Warszawy.

Znasz zapewne charakter pana Senatora.

Wiesz, że już był w niełasce u imperatora,

Że zysk dawniejszych łupiestw przepił i roztrwonił,

Stracił u kupców kredyt i ostatkiem gonił.

Bo pomimo największych starań i zabiegów

Nie może w Polszcze2 spisku żadnego wyśledzić,

Więc postanowił świeży kraj, Litwę, nawiedzić,

I tu przeniosł się z całym głównym sztabem szpiegów.

Żeby zaś mógł bezkarnie po Litwie plądrować

I na nowo się w łaskę samodzierżcy3 wkręcić,

Musi z towarzystw naszych wielką rzecz wysnować

I nowych wiele ofiar carowi poświęcić.

Ż

Lecz my się uniewinnim –

Bronić się daremnie –

I śledztwo, i sąd cały toczy się tajemnie;

Nikomu nie powiedzą, za co oskarżony,

Ten, co nas skarży, naszej ma słuchać obrony;

On gwałtem chce nas karać – nie unikniem kary.

Został nam jeszcze środek smutny – lecz jedyny:

Kilku z nas poświęcimy wrogom na ofiary,

I ci na siebie muszą przyjąć wszystkich winy.

Ja stałem na waszego towarzystwa czele,

Mam obowiązek cierpieć za was, przyjaciele;

Dodajcie mi wybranych jeszcze kilku braci,

Z takich, co są sieroty, starsi, nieżonaci,

Których zguba niewiele serc w Litwie zakrwawi,

A młodszych, potrzebniejszych z rąk wroga wybawi.

Ż

Więc aż do tego przyszło?

Patrz, jak się zasmucił;

Nie wiedział, że dom może na zawsze porzucił.

Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie, Wrocław 2012.

2 W Polszcze – w Polsce.

3 Samodzierżcy – tu: cara.

[[:16]]

Temat 2. Jakie znaczenie dla człowieka ma otaczająca go przestrzeń? Rozważ problem

i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej

Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Władysław Stanisław Reymont

Ziemia obiecana4

Mury drżały ciągle. Fabryka pracowała wszystkimi mięśniami. Windy, osadzone

w murach, łączyły dół fabryki z jej czterema piętrami wierzchu. Co chwila rozlegał się głuchy

szczęk w innej stronie sali, to winda brała lub wyrzucała z siebie wózki, towary, ludzi...

[…]

Herman Bucholc, właściciel fabryki, gdy obejrzał farbiarnię, powlókł się dalej.

Przechodził pawilony, podnosił się w górę windami, schodził schodami, sunął się długimi

korytarzami, przyglądał się maszynom, oglądał towar, rzucał czasem posępnym okiem na

ludzi, czasem rzekł jakieś krótkie słowo, które jak błyskawica oblatywało całą fabrykę,

odpoczywał na stosach sztuk, czasem na progach; niknął, aby za chwilę pokazać się w innej

stronie fabryki, przy składach węgla, pomiędzy wagonami, których rzędy stały z jednej strony

olbrzymiego czworoboku dziedzińca, ogrodzonego niby parkanem murami fabryki.

Był wszędzie, a chodził jak noc jesienna ponury i milczący; gdzie się tylko zjawił, gdzie

przeszedł, rozmowy milkły, twarze się pochylały, oczy przestawały widzieć, postacie się

zginały i kurczyły, jakby chcąc ujść spod promienia jego oczów.

Spotykał się kilkakrotnie z Borowieckim, biegającym ustawicznie po oddziale.

Spoglądali na siebie przyjaźnie.

Herman Bucholc lubił swojego dyrektora drukarni, więcej, on go szacował na całe te

10 000 rubli, jakie mu płacił rocznie.

– To jest najlepsza moja maszyna w tym oddziale – myślał, patrząc na niego.

Sam już się nie zajmował niczym, zięć prowadził fabrykę, a on wskutek przyzwyczajenia

całego życia co rano przychodził do niej razem z robotnikami.

W fabryce jadał śniadanie i przesiadywał do południa, a po obiedzie, jeśli nie jeździł do

miasta, to łaził po kantorach, składach, magazynach bawełny.

Nie mógł żyć z dala od tego potężnego królestwa, które stworzył pracą własną całego

życia i mocą swojego geniuszu przemysłowego; musiał czuć pod nogami, w sobie, te

roztargane, trzęsące się mury; czuł się dopiero dobrze, przedzierając się przez przędzę

transmisji i pasów, rozwleczoną po całej fabryce, wśród ostrych zapachów farb, blichowni5,

surowego materiału i smarów rozgrzanych w tym upale strasznym.

4 Ziemia obiecana została wydana w 1899 r. w Warszawie.

5 Blichownia – oddział fabryki zajmujący się bieleniem przędzy i tkanin.

Władysław Stanisław

Reymont (1867–1925)

– powieściopisarz,

nowelista, laureat

Literackiej Nagrody

Nobla za powieść

Chłopi.

[[:17]]

Siedział teraz w drukarni i przysłoniętymi oczyma patrzył na salę, jasno oświetloną

wielkimi oknami, na maszyny drukarskie w ruchu, na te piramidy żelazne pracujące

pośpiesznie i w jakiejś groźnej ciszy.

Przy każdej „drukarce” osobna maszyna parowa świstała swym kołem pociągowym,

które niby srebrne wypolerowane tarcze migotały z taką szaloną szybkością, że nie można

było pochwycić konturów […].

Maszyny działały z nieustającym ani na chwilę pośpiechem; długie nieskończenie pasy

materiałów, co się przewijały pomiędzy walcami miedzianymi, odciskającymi na nich barwy

deseni, ginęły w górze, na wyższym piętrze w suszarni.

Ludzie, z tyłu maszyn podkładający towar do drukowania, poruszali się sennie,

a majstrowie stali przed maszynami, co chwila któryś się pochylił, przypatrywał walcom,

dolewał farby z wielkich kadzi, patrzył na materiał i znowu stał zapatrzony w te tysiące

metrów, biegnących z szalonym pośpiechem.

Borowiecki wpadał do drukarni, aby śledzić działanie świeżo umontowanych maszyn,

porównywał próbki ze świeżo drukowanymi materiałami, wydawał polecenia, czasem na jego

skinienie zatrzymano działający kolos, oglądał szczegółowo i szedł dalej znowu, bo ten

potężny rytm fabryki – te setki maszyn, tysiące ludzi śledzących z najwyższą, prawie

pobożną uwagą za ich działaniem, te góry towarów leżących, przewożonych wózkami,

snujących się przez sale z pralni do farbiarni, z farbiarni do suszarni, stamtąd do apretury6

i w dziesięć jeszcze innych miejsc, nim wyszły gotowe – porywał go.

Chwilami tylko siadał w swoim gabinecie, położonym przy „kuchni”, i tam, w przerwie

pomiędzy kombinowaniem nowych deseni, oglądaniem przysłanych z zagranicy próbek,

których olbrzymie, naklejone w albumy stosy leżały po stołach – zamyślał się, a raczej

próbował myśleć o sobie, o tym projekcie fabryki planowanej łącznie z przyjaciółmi – ale nie

mógł zebrać myśli, nie mógł ani na chwilę zamknąć się w sobie, bo ta fabryka, której szum

huczał w jego gabinecie, której ruch i pulsowanie czuł we własnych nerwach, w tętnie krwi

nieomal, nie pozwalała się odosobnić, ciągnęła nieprzeparcie, zmuszała do służby

i warowania każdego, który krążył w jej orbicie.

Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana, Wrocław 2014.

6 Apretura – tu: pomieszczenie, w którym wykańczano tkaninę przez nasycenie jej substancją nadającą połysk,

elastyczność lub sztywność, odporność na działanie ciepła, wody itp.

[[:18]]

Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Wisława Szymborska

Wczesna godzina

Śpię jeszcze,

a tymczasem następują fakty.

Bieleje okno,

szarzeją ciemności,

wydobywa się pokój z niejasnej przestrzeni,

szukają w nim oparcia chwiejne, blade smugi.

Kolejno, bez pośpiechu,

bo to ceremonia,

dnieją płaszczyzny sufitu i ścian,

oddzielają się kształty,

jeden od drugiego,

strona lewa od prawej.

Świtają odległości między przedmiotami,

ćwierkają pierwsze błyski

na szklance, na klamce.

Już się nie tylko zdaje, ale całkiem jest

to, co zostało wczoraj przesunięte,

co spadło na podłogę,

co mieści się w ramach.

Jeszcze tylko szczegóły

nie weszły w pole widzenia.

Ale uwaga, uwaga, uwaga,

dużo wskazuje na to, że powracają kolory

i nawet rzecz najmniejsza odzyska swój własny,

razem z odcieniem cienia.

Zbyt rzadko mnie to dziwi, a powinno.

Budzę się zwykle w roli spóźnionego świadka,

kiedy cud już odbyty,

dzień ustanowiony

i zaranność mistrzowsko zmieniona w poranność.

[Z tomu Chwila, 2002]

Wisława Szymborska, Wczesna godzina, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.

Wisława

Szymborska

(1923–2012) –

poetka, laureatka

Literackiej Nagrody

Nobla.

[[:19]]

na temat nr …………

Miejsce dla

egzaminatora

..............................................................................................................................

________

[[:20]]

.................................................................................................................................

________

[[:21]]

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

..............................................................................................................................

...............................................................................................................................

________

[[:22]]

.................................................................................................................................

________

[[:23]]

.................................................................................................................................

________

[[:24]]

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

________

[[:25]]

.................................................................................................................................

________

[[:26]]

...................................................................................................................................

________

Tabelę wypełnia egzaminator!

Liczba punktów

Suma

Uzasadnienie przyznania 0 punktów

rozprawka

A.

0 − 3 − 6

B.

0 − 4 − 8 − 12 − 18

interpretacja

A.

0 − 3 − 6 − 9

B.

0 − 5 − 10 − 15

C.

0 − 2 − 4

D.

0 − 3 − 6

E.

0 − 1 − 2

F.

0 − 2 − 4

G.

0 − 3 − 6

H.

0 − 2 − 4

[[:27]]

(nie podlega ocenie)

[[:28]]

Sprawdź rozwiązanieUkryj rozwiązanieKlucz CKE i punktacja

Zanim porównasz z kluczem

Jak poszło Ci z tym zadaniem?

Wybierz ocenę: zapisze wynik i od razu oznaczy zadanie jako zrobione.

Łatwe Średnie Trudne

Zapis wymaga darmowego konta. Załóż konto

Maturownik+

Sprawdź swoje rozwiązanie

Ocena według schematu punktowania CKE, zwykle w 15–30 s

Dowiedz się, ile punktów naprawdę zdobywasz. Zrób zdjęcie kartki albo wklej odpowiedź: Maturownik+ porówna ją ze schematem punktowania, policzy punkty i wytłumaczy, gdzie i dlaczego je tracisz.

Punkty według schematu
Konkretne miejsca utraty punktów
Błędy zapisane do powtórki

Załóż konto i sprawdź odpowiedź

Odpowiedź z klucza CKE

Zadanie 13. (0–50)

Temat 1. Co skłania człowieka do poświęceń? Rozważ problem i uzasadnij swoje

zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Dziadów cz. III, do całego

utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca

powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Wskazówki do tematu nr 1.

•

Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Dziadów cz. III, odniesieniem do

całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury.

•

Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do

całości Dziadów cz. III i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być

funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem.

•

W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie

programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.

Temat 2. Jakie znaczenie dla człowieka ma otaczająca go przestrzeń? Rozważ problem

i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej

Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja

Schemat punktowania

Maksymalnie 50 pkt. Pełne zasady oceniania są w kluczu CKE powyżej.

Umiejętności w zadaniu

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Wskazówki do tematu nr 2.

•

Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami

kultury.

•

Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do

wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji,

nie mogą być prostym streszczeniem.

•

W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd

rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego.

Wymagania egzaminacyjne 2022

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

zawartych w nich informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[…];

[[:11]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka

[...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego

organizacji, przestrzegając zasad spójności

znaczeniowej i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera

właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:12]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

Kryteria oceny rozprawki

A

Sformułowanie

stanowiska

wobec

problemu

podanego

w poleceniu

B

Uzasadnienie

stanowiska

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

6

Stanowisko jest

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

18

Uzasadnienie

trafne,

szerokie

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6

Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

12

Uzasadnienie

trafne

i szerokie

3

Stanowisko jest

częściowo

adekwatne

do problemu

podanego

w poleceniu

8

Uzasadnienie

trafne,

ale wąskie

2

Nie więcej

niż jeden

błąd

rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

4

Uzasadnienie

częściowe

0

Stanowisko jest

nieadekwatne

lub brak

stanowiska

0

Brak

uzasadnienia

stanowiska

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjnego

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów.

[[:13]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki

A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować

stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu.

Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować

postawę ambiwalentną wobec istoty problemu).

Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub

niepełnego zrozumienia tekstu.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli

niezwiązane z poleceniem.

Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki.

B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki.

Uzasadnienie:

−

pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,

−

trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu.

Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych

w poleceniu.

Uzasadnienie jest:

−

szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,

−

wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w

zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),

−

częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre

argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne.

Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu

lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

[[:14]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi.

Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego

przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie

uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze

sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności,

−

częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi

pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:15]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja

praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów.

(Wisława Szymborska, Wczesna godzina)

Wskazówki do tematu 3.

•

Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona

w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu.

•

Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący

do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub

hasłowe odwołanie się do niego.

•

Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją.

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

zawartych w nich informacji.

Zdający:

1.1) odczytuje sens całego tekstu [...];

1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach

informacje zarówno jawne, jak i ukryte.

II. Analiza i interpretacja tekstów

kultury.

Zdający:

1.2) określa problematykę utworu;

2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania

świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja

liryczna […]);

3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty

[…];

3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych

motywów w różnych utworach literackich.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Zdający:

1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja

utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi

regułami jego organizacji, przestrzegając zasad

spójności znaczeniowej i logicznej;

1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...]

odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat,

wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera

właściwe słownictwo);

1.3) tworzy samodzielną wypowiedź

argumentacyjną według podstawowych zasad

logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera

argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje

ich selekcji pod względem użyteczności

w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady

ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza

prawidłowe wnioskowanie).

[[:16]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego

A

Koncepcja

interpretacyjna

B

Uzasadnienie

tezy

interpretacyjnej

C

Poprawność

rzeczowa

D

Zamysł

kompozycyjny

E

Spójność

lokalna

F

Styl tekstu

G

Poprawność

językowa

H

Poprawność

zapisu

9

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

spójna

i obejmująca

sensy

niedosłowne

15

Uzasadnienie

trafne

i pogłębione

4

Brak błędów

rzeczowych

6 Kompozycja

funkcjonalna

2

Pełna

spójność

wypowiedzi

lub

nieznaczne

zaburzenia

spójności

4

Styl

stosowny

6

Brak błędów

lub nieliczne

błędy

nierażące

4

Zapis

w pełni

poprawny

lub nieliczne

błędy

nierażące

6

Koncepcja

niesprzeczna

z utworem,

ale niespójna

i/lub obejmująca

w większości

znaczenia

dosłowne

10

Uzasadnienie

trafne, ale

niepogłębione

2

Nie więcej

niż jeden

błąd rzeczowy

3

Zaburzenia

funkcjonalności

kompozycji

1

Znaczne

zaburzenia

spójności

2

Styl

częściowo

stosowny

3

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

2

Liczne błędy

nierażące

lub nieliczne

błędy rażące

3

Koncepcja

częściowo

sprzeczna

z utworem

5

Uzasadnienie

częściowo

trafne

0

Brak koncepcji

lub koncepcja

całkowicie

sprzeczna

z utworem

0

Brak trafnych

argumentów

uzasadniających

interpretację

0

Błędy

rzeczowe

0

Brak zamysłu

kompozycyjneg

o

0

Wypowiedź

niespójna

0

Styl

niestosowny

0

Liczne błędy

rażące

0

Liczne błędy

rażące

Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach.

Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C.

Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów

[[:17]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego

A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie

(wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest

spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym.

Koncepcja może być:

−

częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście.

−

całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście.

−

spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu.

−

niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania

całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu

(niesprzeczne z interpretowanym utworem).

Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją,

a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy.

B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione.

Uzasadnienie może być:

−

trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać

ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu.

−

częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy –

został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.

−

pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim,

filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.

−

niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być

sfunkcjonalizowane.

C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na

koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu

interpretacyjnego przywołanego przez zdającego.

D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia

gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity

[[:18]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity

są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń).

Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści

i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest

funkcjonalna.

E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim

sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych

ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń).

F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność.

Styl uznaje się za:

−

stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku

wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne

odstępstwa od stosowności.

−

częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np.

w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka.

Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.

−

niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy.

Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora.

G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych,

fleksyjnych i stylistycznych.

Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu,

w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub

składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne.

I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości

tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub

interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego

i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego.

[[:19]]

ĄCE BŁĘDÓW W

Z JĘ

Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów

ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów

ortograficznych rażących zaliczono:

– błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz

po spółgłoskach), ch-h;

– błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy;

– błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i;

– błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników

dzierżawczych);

– błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika;

– błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-;

– błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en.

Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń

przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń

-ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi

częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne.

ĄCE BŁĘDÓW W

Z JĘ

1. Rażące błędy interpunkcyjne:

a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza

b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu

wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego

c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są

połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.)

d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem

(również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam,

dokąd ci każą.)

e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy

f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie

z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np.

Auto, które oglądał, było za drogie.)

g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami

przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz,

jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed

spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te

same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami

połączonymi spójnikami

h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż

myślałam.)

i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy

postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia

[[:20]]

Egzamin maturalny z języka polskiego – termin dodatkowy 2022 r.

j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po

skrócie, po którym jej się nie stawia

k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami

zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak

spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne

produkty.)

l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów

m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one

w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem)

n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub

wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki)

o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz

tekst odautorski w partiach dialogowych

p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach

i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą).

2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący.

O Z JĘ ÓW ZE

W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję

i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów:

a) zmienionej kolejności liter w wyrazach,

b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter,

c) opuszczonego początku lub końca wyrazu,

d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych

i odwrotnie,

e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om,

f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno,

g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny

zamiast skośny,

h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.