Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Kwasy karboksylowe na maturze z chemii: budowa, nazwy, właściwości

Kwasy karboksylowe mają grupę karboksylową –COOH. Są słabymi kwasami: w wodzie dysocjują tylko częściowo, np. CH3COOH ⇌ CH3COO− + H+. Reagują jak kwasy nieorganiczne (z metalami aktywnymi, tlenkami i wodorotlenkami metali, solami słabszych kwasów), a z alkoholami tworzą estry.

Sprawdzone 18 października 2026

Nazewnictwo

WzórNazwa systematycznaNazwa zwyczajowa
HCOOHkwas metanowykwas mrówkowy
CH3COOHkwas etanowykwas octowy
C2H5COOHkwas propanowykwas propionowy
C3H7COOHkwas butanowykwas masłowy
C17H35COOHkwas oktadekanowykwas stearynowy
C17H33COOHkwas cis-oktadec-9-enowykwas oleinowy
HOOC–COOHkwas etanodiowykwas szczawiowy

Co trzeba umieć

  • Moc kwasu: maleje ze wzrostem długości łańcucha; podstawniki elektroujemne (np. Cl przy węglu α) ją zwiększają. Wartości Ka są w karcie CKE.
  • Reakcje: z metalem aktywnym (sól i wodór), z tlenkiem metalu i z wodorotlenkiem (sól i woda), z węglanem (sól, woda i CO2).
  • Estryfikacja: kwas + alkohol w obecności stężonego H2SO4 daje ester i wodę; reakcja odwracalna. Więcej: estry.
  • Kwas mrówkowy ma fragment aldehydowy, więc daje pozytywną próbę Tollensa.
  • Otrzymywanie: utlenianie alkoholi pierwszorzędowych i aldehydów, zobacz otrzymywanie kwasów karboksylowych.

Typowe pułapki

  • W równaniu jonowym słaby kwas zapisuje się w postaci cząsteczkowej (CH3COOH), a nie jako jony.
  • Kwas oleinowy (nienasycony) odbarwia wodę bromową, stearynowy nie.
  • Sól sodowa wyższego kwasu tłuszczowego to mydło, a jej roztwór ma odczyn zasadowy (hydroliza anionu).

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 25, czerwiec 2026a) Napisz równanie reakcji otrzymywania związku A. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. b) Uzupełnij…
  2. 2.Zadanie 28.1, czerwiec 2026W etapie 1. do trzech probówek oddzielnie wprowadzono badane roztwory i dodano po kilka kropel wodnego roztworu FeCl3. W…
  3. 3.Zadanie 30.1, czerwiec 2026Napisz liczbę moli elektronów oddawanych przez 1 mol dowolnej aldozy w reakcji utleniania opisaną metodą.
  4. 4.Zadanie 30.2, czerwiec 2026Do probówek zawierających osobno dwie aldoheksozy (I i II) o wzorach podanych niżej dodano kwas azotowy(V). W obu probówkach…
  5. 5.Zadanie 16.1, maj 2026Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jednego z izomerycznych dimetylobutanali, który nie ulega opisanej reakcji z KOH.
  6. 6.Zadanie 16.2, maj 2026Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą…
  7. 7.Zadanie 17, maj 2026Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.
  8. 8.Zadanie 18.1, maj 2026Przeprowadzono opisaną reakcję i w jej wyniku otrzymano alkan o czterech atomach węgla w cząsteczce. Napisz wzór półstrukturalny…
  9. 9.Zadanie 18.2, maj 2026Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne (grupowe) oraz szkieletowe wybranych izomerycznych alkanów o wzorze sumarycznym…
  10. 10.Zadanie 25.1, maj 2026Do probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego roztworu. Wyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu…

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Czy kwasy karboksylowe są mocnymi kwasami?

Nie, to słabe kwasy (z wyjątkiem niektórych z silnie elektroujemnymi podstawnikami, które są mocniejsze, ale nadal słabsze od kwasów takich jak HCl).

Jak odróżnić kwas mrówkowy od octowego?

Próbą Tollensa albo Trommera: kwas mrówkowy daje wynik pozytywny, bo ma fragment aldehydowy, a kwas octowy nie.

Czytaj dalej