Zadanie 22, matura czerwiec 2023, wiedza o społeczeństwie rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówArtykuł 5 traktatu waszyngtońskiego
Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego. […]
Dz.U. 2000, nr 87, poz. 970, z późn. zm.
Tekst 1. O sytuacji NATO po 1989 r.
Najpoważniejsza próba, jaką musiało podjąć NATO po 1989 r., wiązała się z zamazaniem motywów, które mobilizowały wspólne działania państw członkowskich, organizowały ich strategię i myślenie o własnym bezpieczeństwie. W pewnym sensie był to sprawdzian nieporównywalny ze sporami i kryzysami z poprzednich dekad. Nowa sytuacja miała zderzyć państwa członkowskie z wieloźródłowymi problemami w różny sposób dotykającymi ich poczucia bezpieczeństwa. Teza o braku wspólnych wyzwań, spajających dotąd Sojusz i utracie racji bytu NATO w dotychczasowej postaci, pojawiała się w wielu dyskusjach politycznych, wymuszając nowoczesne spojrzenie na jego zadania.
R. Kupiecki, Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, Warszawa 2016, s. 72.
Tekst 2. O jednej z operacji militarnych NATO
Sytuacja w Afganistanie wymagała ciągłej obecności wojsk międzynarodowych tym razem w ramach Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa (International Security Assistance Forces – ISAF), w której polscy żołnierze uczestniczyli przez piętnaście zmian, w latach 2007–2014. Ogólnym hasłem, pod jakim społeczność międzynarodowa realizowała tę misję[,] była „walka o serca i umysły”. Chodziło o to, by przekonać Afgańczyków, że w kraju dotkniętym wojnami można żyć lepiej, a siły międzynarodowe przybyły, by pomóc w procesie normalizacji. [Głównymi celami] obecności koalicji sił międzynarodowych w Afganistanie [były:] ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej, poprawa warunków bezpieczeństwa oraz wsparcie dla władz lokalnych, co miało ułatwić normalizację życia w tym kraju.
www.wojsko-polskie.pl
Przedstaw cele i działania NATO w różnych typach ładu międzynarodowego, uwzględniając zastosowanie art. 5 traktatu waszyngtońskiego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego powstała w 1949 roku – w okresie kształtowania się ładu dwubiegunowego. W tamtym okresie nastąpiła polaryzacja układu sił na świecie – Stany Zjednoczone razem z Europą Zachodnią oraz Związek Radziecki razem z państwami bloku wschodniego oddzieliły się od siebie żelazną kurtyną. Wrogość między oboma blokami miała charakter polityczny, gospodarczy, jak również wojskowy – Układ Warszawski stworzony pod auspicjami ZSRR oraz NATO działające pod auspicjami USA miały się równoważyć. Nie doszło nigdy do bezpośredniego starcia między ich siłami – dlatego tamten okres nazywa się „zimnowojennym” – niebezpieczeństwo wybuchu nowej wojny wisiało nad światem, stan napięcia i rywalizacji ideologicznej był cały czas, ale konflikt pozostawał „zamrożony”. Przygotowując się do ewentualnej eskalacji, oba bloki stawiały na rozwój technologii wojskowej, tworzenie coraz bardziej zaawansowanych i śmiercionośnych broni (w tym broni jądrowej), jak również kwestie prestiżowe, jakim niewątpliwie był wyścig miedzy oboma mocarstwami w eksploracji kosmosu. W tamtym okresie cele NATO były proste i koncentrowały się na zapewnieniu bezpieczeństwa międzynarodowego oraz systemu szybkiego reagowania w przypadku zagrożenia dla jednego z członków paktu ze strony zewnętrznego wroga – państw bloku wschodniego.
Po upadku ZSRR w 1991 roku NATO musiało na nowo zdefiniować swoją tożsamość. Tak, jak zostało to podkreślone w tekście 1. – państwa należące do NATO przechodziły kryzys związany z pozornym brakiem wspólnych wyzwań. Transformacja oraz demokratyzacja państw Europy Wschodniej oraz samej Rosji spowodowały powstanie tezy o utracie racji bytu NATO. Wobec tego organizacja ta została zaangażowana w działania wykraczające poza pierwotny cel jej działalności, jakim były interwencje na Bałkanach w latach 90. XX w. (Bośnia i Hercegowina oraz Jugosławia). NATO zostało przekształcone z organizacji o charakterze obronnym w organizację, która zdolna była do przeprowadzania operacji poza terytorium swoich państw członkowskich, w celu ochrony praw człowieka oraz stabilizacji sytuacji w niespokojnych państwach. Organizacja postawiła również na poszerzenie swojej formuły – przyjęte zostały nowe państwa, które wcześniej pozostawały we wrogim bloku (m.in. w 1999 oraz 2004 roku, wśród nich i Polska). Jednocześnie w nowym stuleciu pojawiło się zagrożenie ze strony Rosji. Rosja koncentrowała się na odzyskaniu swoich wpływów w swoim bezpośrednim sąsiedztwie za pomocą środków wojny hybrydowej i działań niebezpośrednich (Gruzja 2008, Ukraina 2014). Jednak pełnowymiarowy, bezpośredni atak na Ukrainę w lutym 2022 roku spowodował, że zagrożenie ze strony Federacji Rosyjskiej wróciło do oficjalnej agendy NATO, które zaangażowało się w militarną pomoc Ukrainie poprzez przekazanie sprzętu wojskowego.
Wydarzeniem, które pozwoliło na odrodzenie pierwotnej idei NATO, były zamachy terrorystyczne na Stany Zjednoczone we wrześniu 2001 roku. Bezpośredni atak na terytorium państwa członkowskiego pozwolił na uruchomienie artykułu 5 traktatu waszyngtońskiego – członkowie NATO zdecydowali się na zinterpretowanie tych wydarzeń jako zbrojnej napaści na swojego członka i uznali ją za napaść przeciwko nim wszystkim. Terroryzm międzynarodowy i fundamentalizm islamski został uznany za największe niebezpieczeństwo dla światowego pokoju. W ramach swojego prawa do zbiorowej samoobrony, angażując przy tym również państwa spoza Sojuszu, NATO przeprowadziło operację militarną na terytorium Afganistanu, której celem było obalenie reżimu talibów – uznanych za odpowiedzialnych za wrześniowe ataki. Jednocześnie samo zakończenie władzy talibów nie zakończyło obecności wojsk NATO w Afganistanie – sytuacja w tym państwie, jak wskazuje tekst 2., wymagała ciągłej obecności wojsk międzynarodowych. Z jednej strony celem była normalizacja sytuacji w tym państwie, z drugiej – niewątpliwie możliwość ciągłego szkolenia wojsk natowskich w sytuacji bojowej. Kiedy wojska zachodnie ostatecznie opuściły Afganistan, Talibowie bardzo szybko odzyskali kontrolę nad tym państwem.
Jak widać, rola NATO zmieniała się wraz ze zmianami w ładzie międzynarodowym. Jednak wskazany w materiałach art. 5 traktatu waszyngtońskiego został użyty w związku z tzw. wojną z terroryzmem.
Schemat punktowania
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni trzema aspektami tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi dwoma aspektami tematu w pełni i z jednym – częściowo ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem w pełni i z dwoma – częściowo oraz o właściwej formie, strukturze i logice wywodu.
rozwiązanie ze zrealizowanymi w pełni dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu oraz o właściwej strukturze i logice wywodu, ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z dwoma – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo trzema aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym jednym aspektem tematu w pełni i z jednym – częściowo.
rozwiązanie ze zrealizowanymi częściowo dwoma aspektami tematu ALBO rozwiązanie ze zrealizowanym w pełni jednym aspektem tematu.
rozwiązanie ze zrealizowanym częściowo jednym aspektem tematu.
rozwiązanie bez zrealizowanego aspektu tematu ALBO brak rozwiązania.
Aspekty tematu:
1) Przedstawienie czynników kształtujących strategię i zadania NATO w okresie ładu dwubiegunowego: polaryzacja układu sił na świecie, w tym w Europie, powstanie bloku radzieckiego, rozwój rywalizacji zimnowojennej.
2) Przedstawienie czynników kształtujących strategię i zadania NATO po 1989 r. (w okresie ładu postzimnowojennego): upadek ZSRS, dekomunizacja i demokratyzacja państw Europy Środkowej, eskalacja nowych zagrożeń, np. terroryzm międzynarodowy, fundamentalizm islamski, zmiana polityki Rosji w XXI wieku.
3) Okoliczności uruchomienia procedur związanych z art. 5 traktatu waszyngtońskiego: działania terrorystyczne prowadzone przez Al-Kaidę, zamach terrorystyczny z 11 września 2001 r., interwencja w Afganistanie.
Do właściwej formy w przypadku tego zadania wliczamy także odwołanie się do materiałów źródłowych.
Komentarz. Do właściwej formy w przypadku tego zadania wliczamy także odwołanie się do materiałów źródłowych. Oceniane są trzy aspekty: czynniki kształtujące strategię NATO w okresie ładu dwubiegunowego (polaryzacja, zimna wojna, powstanie bloku radzieckiego), czynniki kształtujące NATO po 1989 r. (upadek ZSRR, nowe zagrożenia, terroryzm, zmiana polityki Rosji) oraz okoliczności uruchomienia art. 5 (zamachy z 11 września 2001 r., interwencja w Afganistanie).