Zadanie 10.3, matura maj 2015, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Zjawisko termoelektryczne odkryte w 1821 roku przez T. J. Seebecka polega na powstawaniu napięcia w obwodzie złożonym z dwóch różnych metali, których złącza różnią się temperaturami (rysunek obok). Przez powierzchnię złącza swobodne elektrony przenikają z metalu o większej ich liczbie w jednostce objętości do metalu o liczbie mniejszej. W pierwszym metalu pojawia się niedobór elektronów, a w drugim – nadmiar. Efekt ten zależy od temperatury, dlatego jeśli jedno złącze pozostaje w innej temperaturze niż drugie, to w obwodzie powstaje napięcie (rzędu mV). To zjawisko znalazło współcześnie zastosowanie w budowie generatorów termoelektrycznych stosowanych do zasilania sond kosmicznych.
PowiększNapięcie termoelektryczne U określone jest wzorem
U = (SB − SA) ⋅ (T1 − T2)
gdzie SB i SA są współczynnikami Seebecka charakterystycznymi dla danych metali, a T1 i T2 – temperaturami złącz obu metali. Wartości współczynników Seebecka S dla niektórych metali przedstawia poniższa tabela.
| metal | glin | molibden | nikiel | ołów | pallad | platyna | wolfram | żelazo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| S, | +3,9 | +12 | –15 | +4,4 | –5 | 0 | +8 | +18,8 |
Na podstawie: H. Stöcker, Nowoczesne kompendium fizyki, Warszawa 2010.
Polecenie
1 punktObwód opisany we wstępie do zadania można potraktować jako pojedyncze ogniwo (termoogniwo), które łączy się szeregowo lub równolegle w tzw. stosy termoelektryczne (termostosy). Przyjmijmy, że napięcie uzyskiwane z pojedynczego termoogniwa jest rzędu miliwoltów, a jego opór wewnętrzny – rzędu setnych części oma.
Zaznacz właściwe uzupełnienie poniższego zdania wybrane spośród A–C oraz uzasadnienie wybrane spośród 1–3.
Aby czerpać z termostosu prąd o natężeniu kilku amperów pod napięciem kilkudziesięciu woltów, należy termoogniwa połączyć
| A. | tylko równolegle, | ponieważ | 1. | potrzebne napięcie jest większe niż dla pojedynczej pary złącz. |
| B. | tylko szeregowo, | 2. | potrzebne natężenie prądu jest większe od natężenia prądu możliwego do uzyskania z pojedynczej pary złącz. | |
| C. | szeregowo i równolegle, | 3. | potrzebne napięcie i natężenie prądu są większe od możliwych do uzyskania z pojedynczej pary złącz. |
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Odpowiedz bezpośrednio w aplikacji
To zadanie może sprawdzić się automatycznie według klucza.
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
C – 3
Schemat punktowania
zaznaczenie obu poprawnych odpowiedzi.
brak spełnienia powyższego kryterium.
Komentarz. Połączenie szeregowe zwiększa napięcie, połączenie równoległe zwiększa natężenie prądu. Aby uzyskać zarówno wyższe napięcie jak i wyższe natężenie, konieczne jest połączenie szeregowo-równoległe (tzw. stos termoelektryczny).