Wypracowanie, matura poprawkowa sierpień 2026, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1
Co sprawia, że człowiek poświęca się dla drugiego człowieka?
W pracy odwołaj się do
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Temat 2
Przeszłość jako inspiracja do działania.
W pracy odwołaj się do
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z arkusza75 pozycji
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Starożytność
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Mitologia, cz. I Grecja
- Iliada (fragmenty)
- Antygona
- Średniowiecze
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- Renesans
- Makbet
- Barok
- Skąpiec
- Oświecenie
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Romantyzm
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Pozytywizm
- Lalka
- Potop (fragmenty)
- Zbrodnia i kara
- Młoda Polska
- Wesele
- Chłopi (fragmenty)
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Przedwiośnie
- Ferdydurke (fragmenty)
- Wojna i okupacja
- Proszę państwa do gazu
- Literatura po 1945 r.
- Inny świat (fragmenty)
- Zdążyć przed Panem Bogiem
- Dżuma
- Rok 1984
- Tango
- Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Literatura współczesna
- Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Zemsta
- Balladyna
Zakres rozszerzony
- Starożytność
- Odyseja (fragmenty)
- Średniowiecze
- Boska Komedia (fragmenty)
- Renesans
- Treny (jako cykl poetycki)
- Hamlet
- Romantyzm
- Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Proces (fragmenty)
- Literatura po 1945 r.
- Mistrz i Małgorzata
- Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Mała Apokalipsa
- Literatura współczesna
- Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Średniowiecze
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Kronika polska (fragmenty)
- Renesans
- Odprawa posłów greckich
- Kazania sejmowe (fragmenty)
- Barok
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- Romeo i Julia
- Romantyzm
- Konrad Wallenrod
- Nie-Boska Komedia
- Pozytywizm
- Z legend dawnego Egiptu
- Gloria victis
- Młoda Polska
- Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Wojna i okupacja
- Ludzie, którzy szli
- Literatura po 1945 r.
- Droga donikąd (fragmenty)
- Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Literatura współczesna
- Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Tytuły w kolorze prowadzą do stron lektur ze ściągą i zadaniami CKE.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak zbudować wypracowanie
Wypracowanie to wypowiedź argumentacyjna: stawiasz tezę, bronisz jej dwoma utworami i kontekstami, kończysz wnioskiem. Co najmniej 300 wyrazów.
Przeczytaj temat i podkreśl, o co pyta
Temat ma problem (np. źródło nadziei) i warunki (lektura obowiązkowa, inny utwór, konteksty). Zapisz problem własnymi słowami jako pytanie. Praca nie na temat dostaje 0 punktów w całości.
Wybierz dwa utwory
Jeden musi być lekturą obowiązkową z listy w arkuszu, drugi to dowolny utwór literacki, także wiersz. Bierz te, które znasz na pewno: błąd kardynalny w lekturze obowiązkowej zeruje całą pracę.
Postaw tezę
Jedno lub dwa zdania, które odpowiadają na pytanie z tematu. Każdy akapit ma potem tej tezy bronić.
Zaplanuj argumenty
Wystarczą dwa argumenty, po jednym na utwór. Schemat akapitu: twierdzenie, przykład z utworu (konkretna scena, decyzja bohatera), wniosek łączący przykład z tezą. Samo streszczenie nie jest argumentem.
Dobierz dwa konteksty
Kontekst to wiedza spoza omawianego utworu, która pogłębia argument: historyczny, biograficzny, filozoficzny, biblijny, inny tekst kultury. Ma coś wyjaśniać, nie tylko zostać wspomniany.
Ułóż kompozycję
Wstęp z tezą, rozwinięcie z osobnym akapitem na każdy argument, zakończenie z wnioskiem, który wraca do tematu. Zostaw kwadrans na przeczytanie pracy i policzenie wyrazów.
Czego unikać
- streszczania utworów zamiast argumentowania
- pisania w punktach albo w formie planu (0 punktów za całość)
- pracy krótszej niż 300 wyrazów: wtedy liczą się tylko dwa pierwsze kryteria
- kontekstu wymienionego jednym zdaniem, bez związku z argumentem
Za co są punkty
35 punktów: warunki formalne 1, kompetencje literackie i kulturowe 16, kompozycja 7, język 11. Prawie połowa punktów jest za to, jak używasz utworów i kontekstów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1Co sprawia, że człowiek poświęca się dla drugiego człowieka?
2.Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli wypowiedź:
a)dotyczy poświęcania się człowieka
albob)zawiera wskazanie czynnika powodującego, że ktoś dla kogoś się poświęca
orazc)zawiera opinię albo uzasadnienie.
4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji:
a)omówił poświęcanie się człowieka
orazb)określił, kto dla kogo się poświęca
orazc)wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
5.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji:
a)omówił poświęcanie się człowieka
albob)wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
6.Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Jak CKE rozumie pojęcia z tematu
a)człowiek
każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi
jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy.
b)poświęcać się, np.
rezygnować z czegoś dla czyjegoś dobra
ponieść jakąś ofiarę dla dobra ogólnego
wybierać sobie coś jako życiowy cel służący drugiemu człowiekowi
c)co sprawia – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny czynnik (np. cecha, okoliczność, wydarzenie) powodujący, że ktoś dla kogoś się poświęca.
Temat 2Przeszłość jako inspiracja do działania.
2.Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego:
a)dotyczy zagadnienia przeszłości
orazb)zawiera opinię albo uzasadnienie.
4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji:
a)omówił zagadnienie przeszłości
orazb)wykazał, że przeszłość stanowi inspirację do działania.
5.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił zagadnienie przeszłości.
6.Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Jak CKE rozumie pojęcia z tematu
a)przeszłość, np.
czasy, które minęły
miniony okres życia jednostki, rodziny, narodu
b)inspiracja, np.
motywacja
natchnienie
c)działanie, np.
czynność wykonywana w jakimś celu
aktywność.
Kryteria oceniania: 35 pkt
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia1 pktNa 1 pkt: W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. ORAZ W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
2. Kompetencje literackie i kulturowe16 pktNa 16 pkt: Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie. Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych w poleceniu (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego); poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie | |
| 16 pkt | Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 15 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 14 pkt | Zadowalająca argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 13 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Jeden utwór wykorzystany w pełni funkcjonalnie, a drugi – częściowo funkcjonalnie | |
| 12 pkt | Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 11 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 10 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 9 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Dwa utwory wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO tylko jeden utwór wykorzystany w pełni funkcjonalnie, a drugi – niefunkcjonalnie | |
| 8 pkt | Trafna argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 7 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 6 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 5 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Tylko jeden utwór wykorzystany częściowo funkcjonalnie | |
| 4 pkt | Trafna argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. |
| 3 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 2 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 1 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| 0 pkt | Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. |
Błędy rzeczowe: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
Uwaga. Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
3. Kompozycja wypowiedzi7 pktstruktura wypowiedzi 3 pkt · spójność wypowiedzi 3 pkt · styl wypowiedzi 1 pkt
3a Struktura wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy są zorganizowane problemowo | |
| 3 pkt (A) | Podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. |
| 2 pkt (B) |
|
| 1 pkt (C) |
|
| W pracy podjęta jest próba organizacji elementów treściowych wypowiedzi problemowo. ALBO Elementy treściowe wypowiedzi zorganizowane w pracy częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym. ALBO Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich | |
| 2 pkt (D) | Podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. |
| 1 pkt (E) |
|
| 0 pkt (F) |
|
| 0 pkt (G) | Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. |
3b Spójność wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 3 pkt | Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 2 pkt | W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
3c Styl wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). |
| 0 pkt | Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. |
4. Język wypowiedzi11 pktzakres i poprawność środków językowych 7 pkt · poprawność ortograficzna 2 pkt · poprawność interpunkcyjna 2 pkt
4a Zakres i poprawność środków językowych
| Zakres środków językowych | nie więcej niż 5 błędów | 6–8 błędów | 9–11 błędów | 12–14 błędów | 15–17 błędów | 18–21 błędów | 22–25 błędów | 26 lub więcej błędów |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Szeroki zakres środków językowychzróżnicowana składnia, zróżnicowana leksyka, w tym np. bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 |
| Zadowalający zakres środków językowychskładnia i leksyka stosowne/odpowiednie do realizacji tematu | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 |
| Wąski zakres środków językowychskładnia i leksyka proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 |
Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium.
4b Poprawność ortograficzna
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się – z dysleksją, dysortografią, dysgrafią: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.) |
| 1 pkt | Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych.) |
| 0 pkt | Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych.) |
4c Poprawność interpunkcyjna
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych.) |
| 1 pkt | Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych.) |
| 0 pkt | Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych.) |
Dodatkowe ustalenia CKE do tego kryterium
Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)
1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch; łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.
2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów; mylenia liter o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y), dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania), odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om – on, ś – ź, ć – dź), różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g); ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym oznaczania miękkości nad literami, kropek (dż, ż, i, j), „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł; błędów dotyczących podziału wyrazu; utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba); błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować; mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno; niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny.
Liczenie błędów
Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd.
Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy).
Za błąd graficzny uznaje się: przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy; nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu.
Zasady ogólne CKE
Ogólne zasady oceniania wypracowania
1.Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna.
2.Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów.
3.Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu.
4.W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją.
5.Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być.
6.Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury.
7.Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii.
8.Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.
9.Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów.
10.Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium.
11.Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
12.Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania).
13.Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana.
14.Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.
Utwory literackie, w tym lektury
1.Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst.
2.Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski.
3.Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym.
4.Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst.
Język, ortografia i interpunkcja
1.Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz.
2.Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów.
3.Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów/sformułowań pojawiających się w temacie, np.: poświęcać się, przeszłość, inspiracja do działania.
4.Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich:
„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią”
„Boska Komedia” albo „Boska komedia”
„Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia”
„Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”.
„Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…”
„Inny świat” albo „Inny Świat”
„Rok 1984” albo „1984”
„Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”.
Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu.
5.Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz.
6.W latach 2026–2030 poprawne jest stosowanie przez zdającego zarówno pisowni zgodnej z zasadami ortografii obowiązującymi do 31 grudnia 2025 r., jak i pisowni zgodnej z zasadami wprowadzonymi od 1 stycznia 2026 r. Zdający zachowa poprawność pisowni, jeżeli wybierze jedną z norm dla pisowni określonego wyrazu i będzie stosował ją konsekwentnie w całym tekście. Egzaminator zaznaczy błąd ortograficzny tylko wtedy, gdy w tej samej pracy ten sam wyraz zostanie zapisany na dwa różne sposoby (np. raz Białostoczanin, a raz białostoczanin).
Komentarz. Wypracowanie oceniane jest holistycznie. Jeśli przyznano 0 pkt za spełnienie formalnych warunków, pozostałe kryteria otrzymują 0 pkt. Jeśli kompetencje literackie i kulturowe otrzymają 0 pkt po odjęciu błędów rzeczowych, pozostałe kryteria (kompozycja i język) otrzymują 0 pkt. Błąd kardynalny (całkowicie nieuprawniona interpretacja lektury obowiązkowej w zakresie głównych wątków lub losów głównych bohaterów) skutkuje brakiem spełnienia warunków. Odwołanie do lektury obowiązkowej musi zawierać co najmniej jedno zdanie analityczne, a nie tylko informacyjne. Funkcjonalne wykorzystanie utworu oznacza przywołanie elementów fabuły lub sensów wspierających tok rozumowania, a nie tylko streszczenie.