Rodzaj dokumentu: Zasady oceniania rozwiązań

zadań

Egzamin:

Egzamin maturalny

Przedmiot:

Język polski

Poziom:

Poziom rozszerzony

Formy arkusza:

-100, -200,

-300, -400,

-600, -700,

-Q00, -Z00,

-100

Termin egzaminu:

17 maja 2023 r.

Data publikacji

dokumentu:

28 czerwca 2023 r.

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

Ogólne zasady oceniania wypracowania

1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.:

rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że

będzie to wypowiedź argumentacyjna.

2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu

literackiego w formie streszczenia nie jest argumentem.

3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku

chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa,

inne utwory literackie, kontekst. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą

przez siebie koncepcją.

4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza

konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu

istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane

w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy

pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej

można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to,

co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być.

5. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni

błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.

6. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu),

egzaminator oceni ją na 0 punktów.

7. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),

egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium.

8. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:

Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.

W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

9. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone

z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego

zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego,

zostanie unieważniony.

10. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących

postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta

indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl

i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Utwory literackie, w tym lektury

1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi,

scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane

w wypracowaniu jako kontekst.

2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstu nie traktuje się utworów literackich

i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski.

3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej.

Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego

żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym.

4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę

obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst.

5. Każdy utwór literacki należący do literatury powszechnej przypisuje się do epoki

literackiej / okresu literackiego zgodnie z ramami czasowymi przyjętymi w historii

literatury polskiej.

Język, ortografia i interpunkcja

1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów

w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać

łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden

wyraz.

2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to

bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły

wlicza się do ogólnej liczby wyrazów.

3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.:

realizm, fantastyka, konwencja, utwór literacki, tradycja antyczna, tradycja biblijna.

4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich:

•

„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze

Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza

Polikarpa ze Śmiercią”

•

„Boska Komedia” albo „Boska komedia”

•

„Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia”

•

„Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”.

•

„Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…”

•

„Inny świat” albo „Inny Świat”

•

„Rok 1984” albo „1984”

•

„Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”.

Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję

zapisywania danego tytułu.

5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów

literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający

w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego

utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz.

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241

Wymaganie ogólne

Wymaganie szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

5. Znajomość wybranych utworów

z literatury polskiej i światowej oraz

umiejętność mówienia o nich

z wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

7. Kształcenie umiejętności czytania,

analizowania i interpretowania literatury

oraz innych tekstów kultury, a także ich

wzajemnej korespondencji.

8. Kształcenie umiejętności świadomego

odbioru utworów literackich i tekstów kultury

na różnych poziomach: dosłownym,

metaforycznym, symbolicznym,

aksjologicznym.

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Zdający:

1) rozumie podstawy periodyzacji literatury,

sytuuje utwory literackie w poszczególnych

okresach: starożytność, średniowiecze,

renesans, barok, oświecenie, romantyzm,

pozytywizm, Młoda Polska,

dwudziestolecie międzywojenne, literatura

wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989

krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;

2) rozpoznaje konwencje literackie i określa

ich cechy w utworach (fantastyczną,

symboliczną, mimetyczną, realistyczną,

naturalistyczną, groteskową);

5) interpretuje treści alegoryczne

i symboliczne utworu literackiego;

6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię

i autoironię, komizm, tragizm, humor,

patos; określa ich funkcje w tekście

i rozumie wartościujący charakter;

7) rozumie pojęcie groteski, rozpoznaje ją

w tekstach oraz określa jej artystyczny

i wartościujący charakter;

8) wykazuje się znajomością

i zrozumieniem treści utworów wskazanych

w podstawie programowej jako lektury

obowiązkowe;

9) rozpoznaje tematykę i problematykę

poznanych tekstów oraz jej związek

z programami epoki literackiej, zjawiskami

społecznymi, historycznymi,

egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje

ją refleksji;

10) rozpoznaje w utworze sposoby

kreowania: świata przedstawionego

(fabuły, bohaterów, akcji, wątków,

motywów), narracji, sytuacji lirycznej;

interpretuje je i wartościuje;

11) rozumie pojęcie motywu literackiego

i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy

i toposy oraz dostrzega żywotność

motywów biblijnych i antycznych

1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla

egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022 poz. 1246).

Zasady oceniania rozwiązań zadań

w utworach literackich; określa ich rolę

w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;

12) w interpretacji utworów literackich

odwołuje się do tekstów poznanych

w szkole podstawowej, w tym: bajek

Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz

Pana Tadeusza Adama Mickiewicza,

Balladyny Juliusza Słowackiego;

13) porównuje utwory literackie lub ich

fragmenty, dostrzega kontynuacje

i nawiązania w porównywanych utworach,

określa cechy wspólne i różne;

14) przedstawia propozycję interpretacji

utworu, wskazuje w tekście miejsca, które

mogą stanowić argumenty na poparcie

jego propozycji interpretacyjnej;

15) wykorzystuje w interpretacji utworów

literackich potrzebne konteksty,

szczególnie kontekst historycznoliteracki,

historyczny, polityczny, kulturowy,

filozoficzny, biograficzny, mitologiczny,

biblijny, egzystencjalny;

16) rozpoznaje obecne w utworach

literackich wartości uniwersalne i narodowe;

określa ich rolę i związek z problematyką

utworu oraz znaczenie dla budowania

własnego systemu wartości.

Poziom rozszerzony

2) rozumie pojęcie tradycji literackiej

i kulturowej, rozpoznaje elementy tradycji

w utworach, rozumie ich rolę w budowaniu

wartości uniwersalnych;

3) rozpoznaje w utworach cechy prądów

literackich i artystycznych oraz odczytuje ich

funkcje;

6) rozpoznaje w utworach literackich

konwencje: baśniową, oniryczną,

turpistyczną, nadrealistyczną,

postmodernistyczną;

7) określa przemiany konwencji i ich

przenikanie się w utworach literackich;

rozpoznaje odmiany synkretyzmu

(rodzajowego, gatunkowego) oraz

interpretuje jego znaczenie;

8) rozumie pojęcie archetypu, rozpoznaje

archetypy w utworach literackich oraz

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

określa ich rolę w tworzeniu znaczeń

uniwersalnych;

11) rozumie pojęcie aluzji literackiej,

rozpoznaje aluzje w utworach i określa ich

znaczenie w interpretacji utworów;

12) rozumie i określa związek wartości

poznawczych, etycznych i estetycznych

w utworach literackich.

2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:

5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne

oraz określa ich wpływ na kulturę epoki;

6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury,

stosując kod właściwy w danej dziedzinie

sztuki.

Poziom rozszerzony

3) rozpoznaje nawiązania do tradycji

biblijnej i antycznej w kulturze

współczesnej;

4) porównuje teksty kultury, uwzględniając

różnorodne konteksty;

6) odczytuje poglądy filozoficzne zawarte

w różnorodnych dziełach.

II. Kształcenie językowe.

2. Wzbogacanie umiejętności

komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie

języka w różnych sytuacjach

komunikacyjnych.

3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy

o języku w odczytaniu sensów zawartych

w strukturze głębokiej tekstów literackich

[...].

4. Świadome wykorzystanie działań

językowych w formowaniu

odpowiedzialności za własne zachowania

językowe.

5. […] doskonalenie umiejętności

posługiwania się poprawną polszczyzną.

II. Kształcenie językowe.

1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:

1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji,

słowotwórstwa, frazeologii i składni

w […] tworzeniu własnych wypowiedzi;

2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań

wielokrotnie złożonych, […] i wykorzystuje

je w budowie wypowiedzi o różnym

charakterze;

3) rozpoznaje argumentacyjny charakter

różnych konstrukcji składniowych […];

wykorzystuje je w budowie własnych

wypowiedzi;

4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu

[…].

2. Zróżnicowanie języka. Zdający:

2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny

oraz rozumie zasady ich stosowania.

Poziom rozszerzony

3) rozpoznaje i charakteryzuje styl

indywidualny (dzieła literackiego, autora)

oraz styl typowy (gatunku literackiego,

Zasady oceniania rozwiązań zadań

prądu literackiego, epoki) i wykorzystuje tę

wiedzę w interpretacji utworu literackiego;

4) określa rolę języka jako narzędzia

wartościowania w tekstach literackich.

3. Komunikacja językowa i kultura języka.

Zdający:

2) rozpoznaje zjawiska powodujące

niejednoznaczność wypowiedzi ([…]

paradoksy), dba o jasność i precyzję

komunikatu;

3) posługuje się różnymi odmianami

polszczyzny w zależności od sytuacji

komunikacyjnej;

5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […];

7) stosuje zasady etykiety językowej

w wypowiedziach […] pisemnych

odpowiednie do sytuacji.

Poziom rozszerzony

3) określa rolę języka w budowaniu obrazu

świata.

4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:

1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji

[…];

2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy

charakter interpunkcji do uwypuklenia

sensów redagowanego przez siebie tekstu.

Poziom rozszerzony

[…] stosuje podstawowe zasady pisowni

polskiej […] w zachowaniu poprawności

zapisu wypowiedzi.

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Doskonalenie umiejętności wyrażania

własnych sądów, argumentacji [...].

2. Wykorzystanie kompetencji językowych

i komunikacyjnych w wypowiedziach […]

pisemnych.

3. Kształcenie umiejętności formułowania

i uzasadniania sądów na temat dzieł

literackich oraz innych tekstów kultury.

4. Doskonalenie umiejętności retorycznych,

w szczególności zasad tworzenia

wypowiedzi spójnych, logicznych oraz

stosowania kompozycji odpowiedniej dla

danej formy gatunkowej.

III. Tworzenie wypowiedzi.

1. Elementy retoryki. Zdający:

1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi

[…] pisemnej przy użyciu odpowiednich

konstrukcji składniowych;

3) rozumie i stosuje w tekstach

retorycznych zasadę kompozycyjną

(np. teza, argumenty, apel, pointa);

6) rozumie, na czym polega logika

i konsekwencja toku rozumowania

w wypowiedziach argumentacyjnych

i stosuje je we własnych tekstach.

Poziom rozszerzony

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

5. Rozwijanie umiejętności tworzenia

tekstów o wyższym stopniu złożoności.

2) stosuje różne typy dowodzenia

w wypowiedzi (indukcyjne, dedukcyjne,

sylogizmy).

2. […] Pisanie. Zdający:

1) zgadza się z cudzymi poglądami lub

polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając

własne zdanie;

2) buduje wypowiedź w sposób świadomy,

ze znajomością jej funkcji językowej,

z uwzględnieniem celu i adresata,

z zachowaniem zasad retoryki;

4) tworzy spójne wypowiedzi

w następujących formach gatunkowych:

wypowiedź o charakterze

argumentacyjnym;

7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne

w tworzeniu własnego tekstu […];

8) w interpretacji przedstawia propozycję

odczytania tekstu, formułuje argumenty na

podstawie tekstu oraz znanych kontekstów,

w tym własnego doświadczenia,

przeprowadza logiczny wywód służący

uprawomocnieniu formułowanych sądów;

9) stosuje zasady poprawności językowej

i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu;

potrafi weryfikować własne decyzje

poprawnościowe;

10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy

redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje

korekty tekstu własnego, stosuje kryteria

poprawności językowej.

IV. Samokształcenie.

1. Doskonalenie umiejętności korzystania

z różnych źródeł informacji […].

3. Umacnianie postawy poszanowania dla

cudzej własności intelektualnej.

IV. Samokształcenie. Zdający:

1) porządkuje informacje w problemowe

całości poprzez ich wartościowanie;

syntetyzuje poznawane treści wokół

problemu, tematu, zagadnienia oraz

wykorzystuje je w swoich wypowiedziach.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.

•

W pracy rozważ problem podany w temacie.

•

W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich

wskazanych w temacie oraz do wybranego kontekstu (np. historycznoliterackiego,

literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego,

historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).

•

Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa. Jeżeli w temacie

wskazano tytuł lektury obowiązkowej, to odwołaj się do tej lektury. Jeżeli w temacie nie

wskazano tytułu lektury obowiązkowej, to wybierz ją spośród lektur wymienionych na

stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.

•

Utwory literackie przywołane w wypracowaniu muszą reprezentować co najmniej dwie

epoki literackie.

•

W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.

•

Twoja praca powinna liczyć co najmniej 500 wyrazów.

Temat 1.

Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji

realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

•

wybranej lektury obowiązkowej

•

innych utworów literackich z dwóch różnych epok

•

wybranego kontekstu.

Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1.

1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,

jeżeli w pracy zdający:

a) omówił przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym

samym utworze literackim bez określania, jaką funkcję pełni to przenikanie

ORAZ

b) odwołał się do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co

najmniej dwie różne epoki.

2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający

w argumentacji:

a) wykazał przenikanie się w jednym utworze elementów konwencji realistycznej

i elementów konwencji fantastycznej

ORAZ

b) określił funkcje przenikania się w tym utworze konwencji realistycznej i fantastycznej.

3. Rozważenie funkcji przenikania się konwencji realistycznej i fantastycznej wymaga

omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.

Uwaga.

Nie uznaje się tekstów będących wyrazem wierzeń danej zbiorowości, np. Biblii, mitów,

tekstów hagiograficznych, za teksty, w których organizację poszczególnych składników

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

utworu wyznacza konwencja fantastyczna. Wykorzystanie w wypracowaniu ww. tekstów

może być ocenione jako funkcjonalne, pod warunkiem że z zawartego w wypracowaniu

wywodu wynika różnica między zagadnieniami dotyczącymi sakralności w tych tekstach

a literacką konwencją fantastyczną.

Temat 2.

Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła

[…], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja.

(Maria Wichowa)

Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz

funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii

Wichowej.

W pracy odwołaj się do:

•

Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego

•

innych utworów literackich z dwóch różnych epok

•

wybranego kontekstu.

Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2.

1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu.

2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,

jeżeli w pracy zdający:

a) omówił sposoby nawiązywania do tradycji antycznej ALBO tradycji biblijnej w utworze

literackim / utworach literackich bez określania, jaką funkcję pełni to nawiązanie

ORAZ

b) odwołał się do utworów literackich, w tym do Małej Apokalipsy Tadeusza

Konwickiego, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki.

3. Jeżeli w całym wypracowaniu zdający odniósł się tylko do tradycji antycznej ALBO tylko

do tradycji biblijnej, nie można uznać, że wszystkie utwory wykorzystane są w pełni

funkcjonalnie – jeden z nich należy ocenić jako wykorzystany co najwyżej częściowo

funkcjonalnie.

4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający

w argumentacji:

a) wykazał się zrozumieniem cytatu

b) omówił sposób nawiązywania do tradycji antycznej ORAZ/ALBO tradycji biblijnej

w utworze literackim

ORAZ

c) określił, jaką funkcję pełni to nawiązanie.

5. Rozważenie funkcji nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej wymaga omówienia

w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)

•

W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny.

ORAZ

•

W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie

epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej

w arkuszu egzaminacyjnym.

ORAZ

•

Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego

w poleceniu. ORAZ

•

Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.

1 pkt

•

Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii

„1 pkt”.

ALBO

•

Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.

0 pkt

Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we

wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

Funkcjonalność

wykorzystania

utworów wskazanych

w poleceniu (lektury

obowiązkowej i innych

utworów)

Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi

Liczba

punktów

Błędy

rzeczowe

Trzy utwory

wykorzystane

w pełni

funkcjonalnie.

•

Bogata argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

16 pkt

Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów

przyznanych za KLiK (od 0 do 16;

bez punktów ujemnych).

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

15 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

14 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

13 pkt

Dwa utwory

wykorzystane

w pełni

funkcjonalnie,

a trzeci –

częściowo

funkcjonalnie.

•

Bogata argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

12 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

11 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

10 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

9 pkt

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

• Dwa – w pełni

funkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

a dwa –

częściowo

funkcjonalnie.

•

Trafna argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

8 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

7 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

6 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

5 pkt

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

drugi –

częściowo

funkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

drugi –

niefunkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Trzy utwory

wykorzystane

częściowo

funkcjonalnie.

ALBO

• Dwa – częściowo

funkcjonalnie,

a trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

•

Trafna argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

4 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

3 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

2 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

1 pkt

•

Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci –

niefunkcjonalnie albo brak.

•

Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

0 pkt

Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie

i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy),

wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język

wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)

3a. Struktura wypowiedzi

Uporządkowanie

elementów treściowych

wypowiedzi

Podział wypowiedzi

Liczba

punktów

Elementy treściowe

wypowiedzi w całości lub

w przeważającej części

pracy są zorganizowane

problemowo.

Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,

część zasadnicza, zakończenie), jak

i w zakresie struktury akapitów; sposób

podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.

3 pkt

A

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ALBO w zakresie struktury akapitów.

2 pkt

B

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ORAZ w zakresie struktury akapitów.

1 pkt

C

•

W pracy podjęta jest

próba organizacji

elementów treściowych

wypowiedzi

problemowo.

•

Elementy treściowe

wypowiedzi

zorganizowane w pracy

częściowo problemowo,

częściowo wyłącznie

pod względem

formalnym.

•

Elementy treściowe

wypowiedzi w całości

lub w przeważającej

części pracy

zorganizowane

wyłącznie pod

względem formalnym,

np. wg kolejno

omawianych tekstów

literackich.

Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,

część zasadnicza, zakończenie), jak

i w zakresie struktury akapitów; sposób

podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.

2 pkt

D

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ALBO w zakresie struktury akapitów.

1 pkt

E

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ORAZ w zakresie struktury akapitów.

0 pkt

F

Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi

zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

0 pkt

G

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

3b. Spójność wypowiedzi

Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia

w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów

LUB całej wypowiedzi.

3 pkt

W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu)

na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.

2 pkt

•

W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice,

uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej

wypowiedzi.

LUB

•

Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO

z zakończeniem pracy.

ALBO

•

Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią

zasadniczą pracy.

1 pkt

•

W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice,

uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej

wypowiedzi.

LUB

•

Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ

z zakończeniem pracy.

ALBO

•

Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią

zasadniczą pracy.

0 pkt

3c. Styl wypowiedzi

Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany

pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie

niejednorodny).

1 pkt

Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.

0 pkt

Zasady oceniania rozwiązań zadań

4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)

4a. Zakres i poprawność środków językowych

Poprawność środków

Zakres środków

Nie

więcej

niż 3

błędy

jęz.

4–5

błędów

jęz.

6–7

błędów

jęz.

8–9

błędów

jęz.

10–11

błędów

jęz.

12–14

błędów

jęz.

15–17

błędów

jęz.

18 lub

więcej

błędów

jęz.

A

B

C

D

E

F

G

H

1.

Szeroki zakres środków

językowych, tzn.

•

zróżnicowana

składnia,

•

zróżnicowana

leksyka, w tym np.

bogata frazeologia,

precyzyjne

słownictwo,

umożliwiających pełną

i swobodną realizację

tematu.

7 pkt

6 pkt

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

2.

Zadowalający zakres

środków językowych, tzn.

składnia i leksyka

stosowne / odpowiednie

do realizacji tematu.

6 pkt

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

0 pkt

3.

Wąski zakres środków

językowych, tzn. składnia

i leksyka proste /

ograniczone, utrudniające

realizację tematu.

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

0 pkt

0 pkt

Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez

zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna

5 pkt w tym kryterium.

4b. Poprawność ortograficzna

Praca jest bezbłędna.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.

2 pkt

Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych.

1 pkt

Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych.

0 pkt

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

4c. Poprawność interpunkcyjna

Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych.

2 pkt

Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych.

1 pkt

Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych.

W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub

dysortografią):

Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych.

0 pkt

Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi

trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią)

1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał

następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne):

•

błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch

•

łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.

2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie

uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył

ich jako błędy ortograficzne), w tym:

•

dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów

•

mylenia liter

−

o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y)

−

dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania)

−

odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c,

sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź)

−

różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej

(m – w, n – u, b – p, d – g, p – g)

•

ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym

− oznaczania miękkości nad literami

− kropek (dż, ż, i, j)

− „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł

•

błędów dotyczących podziału wyrazu

•

utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba)

•

błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.

startóje bo startować

•

mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno

•

niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie,

skosiny zamiast skośny.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej,

egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy

kółkiem np. albo

INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH

Błędy oznaczane na lewym marginesie

Rodzaj błędu

Sposób oznaczenia błędu

w wypracowaniu

Sposób oznaczenia błędu

na marginesie

rzeczowe

podkreślenie prostą linią fragmentu

zawierającego błąd albo zaznaczenie tego

fragmentu pionową linią

rzecz ALBO rz

w spójności

zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia

w spójności między zdaniami

zaznaczenie symbolem [ zaburzenia

w spójności między akapitami

sp

usterki w podziale

tekstu w zakresie

struktury akapitów

zaznaczenie symbolem ]

str

Błędy oznaczane na prawym marginesie

Rodzaj błędu

Sposób oznaczenia błędu

w wypracowaniu

Sposób oznaczenia błędu

na marginesie

językowe

podkreślenie prostą linią wyrazu użytego

błędnie lub niepoprawnego sformułowania

jęz ALBO j

ortograficzne

podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem

ort ALBO o

interpunkcyjne

zaznaczenie brakującego znaku

interpunkcyjnego symbolem √

zaznaczenie zbędnego znaku

interpunkcyjnego symbolem x

int ALBO i

Uwagi.

1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na

marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub

2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na

marginesie.

ort

o

ort

o

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH

1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd.

2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy

rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne.

3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę

popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami:

a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba

błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający

popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje

„16+”

b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu

Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli

zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli

wpisuje „9+”

c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów

językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił

w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+”

d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba

błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli

zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli

wpisuje „3+”

e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba

błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli

zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli

wpisuje „11+”.

Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach

zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią)

a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba

błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli

zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli

wpisuje „7+”

b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba

błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli

zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli

wpisuje „21+”.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:

•

nie występuje w nim błąd kardynalny

•

w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur

zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym

•

w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie

•

wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

•

napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.

Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)

1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o:

1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie:

a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;

b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;

LUB

2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją

danego utworu.

2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur

obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości

(nie we fragmentach).

3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu

– wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu

egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie

o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.

a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami

zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru

filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył.

b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki

renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego.

Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi

fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście /

w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu,

wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale

oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst.

5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:

a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego

omówienie jest wymagane ORAZ

b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki.

6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co

najmniej jeden akapit argumentacyjny.

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy

w wypracowaniu zdający:

•

wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury

obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie –

w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie

motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze

ilustrują to, o czym pisze

•

funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego,

literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego,

historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego

•

przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji

•

wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego

oraz kształcenia językowego

•

nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów

literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub

teoretycznoliterackiej.

Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)

1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu,

elementów poetyki tekstu.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów

reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych,

innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie

znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:

1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy,

toposy, aluzje obecne w dziele literackim,

2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy

literackiej itp.,

które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający

pisze.

Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy.

Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są

elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są

spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia

się tę niespójność w ocenie spójności.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór

lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji

związanej ze streszczonym utworem.

4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech

lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu

funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory

wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą

obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy

pomocy argumentów.

1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi

przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako

całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy

refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki

utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo

funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.

2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi

przykładami.

3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca

w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami

niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę

zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur

argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest...

6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład:

1) historii literatury

2) teorii literatury

3) charakteru epoki

4) biografii autora

5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu

6) filmu, spektaklu teatralnego

7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego

8) mitologii

9) Biblii

10) religii

11) historii

12) filozofii

13) kwestii politycznych

14) kwestii społecznych,

wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu

w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego

zdający odwołuje się w wypracowaniu.

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na

rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie

i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej

analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji

stosowanej niefunkcjonalnie.

7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np.

informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji

informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.

8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż

wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza

ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej

refleksji związanej ze streszczonym utworem.

9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę

i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury,

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to

wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu

problemu sformułowanego w poleceniu.

10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających

błędy rzeczowe.

11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:

1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do

której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np.

błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera

(dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub

autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd

ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż

główne

2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający,

innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd

merytoryczny)

3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym

poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego

utworu

4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie

pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony”

Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem

rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje).

5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie

pojęć lub faktów historycznych.

Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego,

oznaczone cudzysłowem.

6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia

bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w

wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony

jako jeden błąd.

7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin”

(np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub

nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np.

*apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:

1. w zakresie struktury wypowiedzi:

•

kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści

pomaga w zrozumieniu wypowiedzi

•

podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),

jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny

2. w zakresie spójności wypowiedzi:

•

wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną

całość

•

w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między

zdaniami i akapitami

•

w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia

tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie

toku rozumowania autora

3. w zakresie stylu wypowiedzi:

•

styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,

wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione

(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,

stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3a. Struktura wypowiedzi

Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)

1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest

wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie,

ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity).

1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym),

jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt

tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych

tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie

problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.

2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze

zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny

jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np.

kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej

omawianego zagadnienia.

3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym

(w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy

innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem

organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach”

zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg

tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).

2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności

zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale

wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.

3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została

odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki

w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują

wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują

akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka

wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość).

4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś

z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych

w temacie jako obowiązkowy.

3b. Spójność wypowiedzi

Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)

1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną

całość.

2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.

przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:

a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków

(np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania),

sprzecznych stwierdzeń

b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera

niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne

c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują

logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je

częścią / poprzedzającym je akapitem

d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)

e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe

f)

wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających

w wątpliwym związku z tematem/wywodem

g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie

h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie

oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu

z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia

między akapitami.

6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy,

jak i błąd w spójności.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3c. Styl wypowiedzi

Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)

1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny),

zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest

egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo

charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny

w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny

do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy

użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,

wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style

w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy

zdającego.

4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:

1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:

•

czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.

frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się

do najprostszych środków językowych

•

czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób

swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu

•

ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:

•

ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:

•

ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym – termin główny 2023 r.

4a. Zakres i poprawność środków językowych

Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków

językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie

oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

Wyjaśnienia (kryterium 4a)

1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy);

może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca

oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej.

2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności

środków językowych w pracy zdającego.

3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał

poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone,

zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona

bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie

wtrącone.

4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje

wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa,

w tym np. terminologii.

5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów,

zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Maksymalnie 35 pkt. Pełne zasady oceniania CKE są w kluczu CKE powyżej.