Wypracowanie, matura maj 2023, język polski rozszerzony

35 pktwypracowanietrudne (szac.)Maj 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.

  • W pracy rozważ problem podany w temacie.
  • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich wskazanych w temacie oraz do wybranego kontekstu (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
  • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa. Jeżeli w temacie wskazano tytuł lektury obowiązkowej, to odwołaj się do tej lektury. Jeżeli w temacie nie wskazano tytułu lektury obowiązkowej, to wybierz ją spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
  • Utwory literackie przywołane w wypracowaniu muszą reprezentować co najmniej dwie epoki literackie.
  • W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.
  • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 500 wyrazów.

Temat 1

Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

W pracy odwołaj się do

  • wybranej lektury obowiązkowej
  • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
  • wybranego kontekstu.

Temat 2

Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa) Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

W pracy odwołaj się do

  • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
  • innych utworów literackich z dwóch różnych epok
  • wybranego kontekstu.
Lista lektur z arkusza71 pozycji

Lista lektur obowiązkowych w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (zgodna z wymaganiami egzaminacyjnymi)

Poziom podstawowy

Ponadto z zakresu szkoły podstawowej

Poziom rozszerzony

  • Starożytność
  • Odyseja (fragmenty)
  • Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
  • Platon, Państwo (fragmenty)
  • św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
  • św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
  • Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
  • Renesans
  • Hamlet
  • Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
  • Romantyzm
  • Nie-Boska Komedia
  • realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
  • Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
  • Dwudziestolecie międzywojenne
  • Proces (fragmenty)
  • Literatura po 1945 r.
  • Mistrz i Małgorzata
  • Szewcy
  • Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
  • Mała Apokalipsa
  • Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową), do których również można się odwołać

Poziom podstawowy

Ponadto z zakresu szkoły podstawowej

Poziom rozszerzony

  • Arystofanes, Chmury
  • Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
  • François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
  • Treny (jako cykl poetycki)
  • Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
  • Antygona w Nowym Jorku

Tytuły w kolorze prowadzą do stron lektur ze ściągą i zadaniami CKE.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak zbudować wypracowanie

Na poziomie rozszerzonym piszesz o problemie z teorii albo historii literatury i pokazujesz, jak utwory go realizują. Co najmniej 400 wyrazów.

  1. Rozbierz temat na pojęcia

    Tematy rozszerzone stoją na pojęciach (konwencja oniryczna, relacje między tekstami, groteska). Zapisz, jak je rozumiesz, i co temat każe z nimi zrobić: omówić sposób kreowania, wskazać funkcję. Jeśli w temacie jest cytat, praca musi się do niego odnieść.

  2. Wybierz trzy utwory

    Najwyższe poziomy punktów wymagają trzech utworów użytych funkcjonalnie, w tym lektury obowiązkowej (wskazanej w temacie albo wybranej z listy w arkuszu). Lepiej trzy dobrze znane niż pięć wspomnianych.

  3. Postaw tezę o problemie, nie o fabule

    Teza mówi, na czym polega zjawisko i po co autorzy po nie sięgają. Każdy akapit bada jeden aspekt tego problemu.

  4. Pisz o tym, JAK utwór jest zrobiony

    Polecenie wymaga odwołania do problematyki i do sposobu jej przedstawienia: kompozycja, narracja, język, konwencja, gatunek. Argument to twierdzenie, przykład z utworu i wniosek o funkcji danego zabiegu.

  5. Dodaj kontekst, który pracuje

    Wystarczy jeden kontekst, ale użyty funkcjonalnie: historycznoliteracki, filozoficzny, teoretyczny, inny tekst kultury. Powinien tłumaczyć coś, czego bez niego w argumencie by zabrakło.

  6. Ułóż wywód problemowo

    Akapity porządkuj według aspektów problemu, nie według kolejnych utworów. Wstęp z tezą, zakończenie z wnioskiem ogólniejszym niż suma akapitów. Zostaw czas na korektę i policzenie wyrazów.

Czego unikać

  • omawiania utworów po kolei bez wspólnego problemu
  • streszczeń: przywołanie fabuły nie jest argumentem
  • pominięcia lektury obowiązkowej albo błędu kardynalnego (0 punktów za całość)
  • pracy krótszej niż 400 wyrazów: wtedy liczą się tylko dwa pierwsze kryteria

Za co są punkty

35 punktów: warunki formalne 1, kompetencje literackie i kulturowe 16, kompozycja 7, język 11. O wyniku decyduje funkcjonalne użycie utworów i poziom argumentacji.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Co musi być w pracy na dany temat

Temat 1

Temat 1. Uszczegółowienia zasad oceniania

1.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim bez określania, jaką funkcję pełni to przenikanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki.

2.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał przenikanie się w jednym utworze elementów konwencji realistycznej i elementów konwencji fantastycznej ORAZ b) określił funkcje przenikania się w tym utworze konwencji realistycznej i fantastycznej.

3.Rozważenie funkcji przenikania się konwencji realistycznej i fantastycznej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.

Uwaga. Nie uznaje się tekstów będących wyrazem wierzeń danej zbiorowości, np. Biblii, mitów, tekstów hagiograficznych, za teksty, w których organizację poszczególnych składników utworu wyznacza konwencja fantastyczna. Wykorzystanie w wypracowaniu ww. tekstów może być ocenione jako funkcjonalne, pod warunkiem że z zawartego w wypracowaniu wywodu wynika różnica między zagadnieniami dotyczącymi sakralności w tych tekstach a literacką konwencją fantastyczną.

Temat 2

Temat 2. Uszczegółowienia zasad oceniania

1.Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu.

2.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił sposoby nawiązywania do tradycji antycznej ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim / utworach literackich bez określania, jaką funkcję pełni to nawiązanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym do Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki.

3.Jeżeli w całym wypracowaniu zdający odniósł się tylko do tradycji antycznej ALBO tylko do tradycji biblijnej, nie można uznać, że wszystkie utwory wykorzystane są w pełni funkcjonalnie – jeden z nich należy ocenić jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie.

4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał się zrozumieniem cytatu, b) omówił sposób nawiązywania do tradycji antycznej ORAZ/ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim ORAZ c) określił, jaką funkcję pełni to nawiązanie.

5.Rozważenie funkcji nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.

Ogólne zasady oceniania wypracowania (wybór):

Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna.

W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie jest argumentem.

W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inne utwory literackie, kontekst.

Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu.

Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.

Kryteria oceniania: 35 pkt

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia1 pktNa 1 pkt: w wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
Spełnienie formalnych warunków polecenia
PunktyZa co
1 pktw wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
0 pktwypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt” ALBO wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.

Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

2. Kompetencje literackie i kulturowe16 pktNa 16 pkt: Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie. bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
Kompetencje literackie i kulturowe
PunktyZa co
Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie
16 pktbogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
15 pktzadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
14 pktzadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
13 pktpowierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie, a trzeci – częściowo funkcjonalnie
12 pktbogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
11 pktzadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
10 pktzadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
9 pktpowierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
Dwa utwory w pełni funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, a dwa – częściowo funkcjonalnie
8 pkttrafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
7 pktzadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
6 pktzadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
5 pktpowierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
Jeden utwór w pełni funkcjonalnie, drugi – częściowo funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, drugi i trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO trzy utwory wykorzystane częściowo funkcjonalnie, ALBO dwa częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak
4 pkttrafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
3 pktzadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
2 pktzadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne.
1 pktpowierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.
0 pkt
  • jeden utwór częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak;
  • albożaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

Błędy rzeczowe: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).

Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

3. Kompozycja wypowiedzi7 pktstruktura wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · spójność wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · styl wypowiedzi (0–1 pkt): 1 pkt
3a Struktura wypowiedzi (0–3 pkt):
3a. Struktura wypowiedzi (0–3 pkt):
PunktyZa co
Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy są zorganizowane problemowo
3 pktpodział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka.
2 pkt
  • usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
  • albow zakresie struktury akapitów.
1 pkt
  • usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
  • orazw zakresie struktury akapitów.
W pracy podjęta jest próba organizacji elementów treściowych wypowiedzi problemowo ALBO elementy treściowe zorganizowane częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym, ALBO elementy treściowe w całości lub w przeważającej części pracy zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich
2 pktpodział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka.
1 pkt
  • usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
  • albow zakresie struktury akapitów.
0 pkt
  • usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie)
  • orazw zakresie struktury akapitów.
0 pktelementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.
3b Spójność wypowiedzi (0–3 pkt):
3b. Spójność wypowiedzi (0–3 pkt):
PunktyZa co
3 pktwypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
2 pktw wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.
1 pkt
  • w wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi;
  • lubwstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy;
  • albozakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy.
0 pkt
  • w wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi;
  • lubwstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy;
  • albozakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy.
3c Styl wypowiedzi (0–1 pkt):
3c. Styl wypowiedzi (0–1 pkt):
PunktyZa co
1 pktstyl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny).
0 pktwypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.
4. Język wypowiedzi11 pktzakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt): 0 pkt · poprawność ortograficzna (0–2 pkt): 2 pkt · poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt): 2 pkt
4a Zakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt):

Szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, zróżnicowana leksyka, w tym np. bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiające pełną i swobodną realizację tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 7 pkt; 4–5 błędów – 6 pkt; 6–7 błędów – 5 pkt; 8–9 błędów – 4 pkt; 10–11 błędów – 3 pkt; 12–14 błędów – 2 pkt; 15–17 błędów – 1 pkt; 18 lub więcej błędów – 0 pkt.

Zadowalający zakres środków językowych (składnia i leksyka stosowne / odpowiednie do realizacji tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 6 pkt; 4–5 błędów – 5 pkt; 6–7 błędów – 4 pkt; 8–9 błędów – 3 pkt; 10–11 błędów – 2 pkt; 12–14 błędów – 1 pkt; 15 lub więcej błędów – 0 pkt.

Wąski zakres środków językowych (składnia i leksyka proste / ograniczone, utrudniające realizację tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 5 pkt; 4–5 błędów – 4 pkt; 6–7 błędów – 3 pkt; 8–9 błędów – 2 pkt; 10–11 błędów – 1 pkt; 12 lub więcej błędów – 0 pkt.

4b Poprawność ortograficzna (0–2 pkt):
4b. Poprawność ortograficzna (0–2 pkt):
PunktyZa co
2 pktpraca jest bezbłędna (zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, z dysleksją lub dysortografią: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne).
1 pktpraca zawiera 1–2 błędy ortograficzne (zdający z dysleksją lub dysortografią: nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych).
0 pktpraca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 7 lub więcej błędów ortograficznych).
4c Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt):
4c. Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt):
PunktyZa co
2 pktpraca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych).
1 pktpraca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 11–20 błędów interpunkcyjnych).
0 pktpraca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych).

Uwaga: jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe; w pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

Uwaga: jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna, egzaminator oceni ją na 0 punktów.

Uwaga: jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.