Wypracowanie, matura maj 2023, język polski rozszerzony
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
- W pracy rozważ problem podany w temacie.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich wskazanych w temacie oraz do wybranego kontekstu (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa. Jeżeli w temacie wskazano tytuł lektury obowiązkowej, to odwołaj się do tej lektury. Jeżeli w temacie nie wskazano tytułu lektury obowiązkowej, to wybierz ją spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
- Utwory literackie przywołane w wypracowaniu muszą reprezentować co najmniej dwie epoki literackie.
- W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 500 wyrazów.
Temat 1
Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.
W pracy odwołaj się do
- wybranej lektury obowiązkowej
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 2
Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa) Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.
W pracy odwołaj się do
- Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego
- innych utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Lista lektur z arkusza71 pozycji
Lista lektur obowiązkowych w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (zgodna z wymaganiami egzaminacyjnymi)
Poziom podstawowy
- Starożytność
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Mitologia, cz. I Grecja
- Iliada (fragmenty)
- Antygona
- Średniowiecze
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- Kronika polska (fragmenty)
- Boska Komedia (fragmenty)
- Renesans
- Odprawa posłów greckich
- Kazania sejmowe (fragmenty)
- Barok
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- Makbet
- Skąpiec
- Romantyzm
- Konrad Wallenrod, Dziady cz. III
- Kordian
- Pozytywizm
- Lalka
- Gloria victis
- Potop
- Zbrodnia i kara
- Młoda Polska
- Wesele
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Przedwiośnie
- Wojna i okupacja
- Tadeusz Borowski, opowiadania: Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli
- Literatura po 1945 r.
- Inny świat
- Zdążyć przed Panem Bogiem
- Dżuma
- Rok 1984
- Tango
- Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie), Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Literatura współczesna
- Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Dziady cz. II, Pan Tadeusz
- Balladyna
Poziom rozszerzony
- Starożytność
- Odyseja (fragmenty)
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Renesans
- Hamlet
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Romantyzm
- Nie-Boska Komedia
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Proces (fragmenty)
- Literatura po 1945 r.
- Mistrz i Małgorzata
- Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Mała Apokalipsa
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową), do których również można się odwołać
Poziom podstawowy
- Renesans
- Romeo i Julia
- Oświecenie
- Ignacy Krasicki, wybrane satyry
- Romantyzm
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność
- Pozytywizm
- Z legend dawnego Egiptu
- Młoda Polska
- Chłopi (tom I – Jesień)
- Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Ferdydurke (fragmenty)
- Literatura po 1945 r.
- Droga donikąd (fragmenty)
- Literatura współczesna
- Madame
- Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
Poziom rozszerzony
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Treny (jako cykl poetycki)
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
- Antygona w Nowym Jorku
Tytuły w kolorze prowadzą do stron lektur ze ściągą i zadaniami CKE.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak zbudować wypracowanie
Na poziomie rozszerzonym piszesz o problemie z teorii albo historii literatury i pokazujesz, jak utwory go realizują. Co najmniej 400 wyrazów.
Rozbierz temat na pojęcia
Tematy rozszerzone stoją na pojęciach (konwencja oniryczna, relacje między tekstami, groteska). Zapisz, jak je rozumiesz, i co temat każe z nimi zrobić: omówić sposób kreowania, wskazać funkcję. Jeśli w temacie jest cytat, praca musi się do niego odnieść.
Wybierz trzy utwory
Najwyższe poziomy punktów wymagają trzech utworów użytych funkcjonalnie, w tym lektury obowiązkowej (wskazanej w temacie albo wybranej z listy w arkuszu). Lepiej trzy dobrze znane niż pięć wspomnianych.
Postaw tezę o problemie, nie o fabule
Teza mówi, na czym polega zjawisko i po co autorzy po nie sięgają. Każdy akapit bada jeden aspekt tego problemu.
Pisz o tym, JAK utwór jest zrobiony
Polecenie wymaga odwołania do problematyki i do sposobu jej przedstawienia: kompozycja, narracja, język, konwencja, gatunek. Argument to twierdzenie, przykład z utworu i wniosek o funkcji danego zabiegu.
Dodaj kontekst, który pracuje
Wystarczy jeden kontekst, ale użyty funkcjonalnie: historycznoliteracki, filozoficzny, teoretyczny, inny tekst kultury. Powinien tłumaczyć coś, czego bez niego w argumencie by zabrakło.
Ułóż wywód problemowo
Akapity porządkuj według aspektów problemu, nie według kolejnych utworów. Wstęp z tezą, zakończenie z wnioskiem ogólniejszym niż suma akapitów. Zostaw czas na korektę i policzenie wyrazów.
Czego unikać
- omawiania utworów po kolei bez wspólnego problemu
- streszczeń: przywołanie fabuły nie jest argumentem
- pominięcia lektury obowiązkowej albo błędu kardynalnego (0 punktów za całość)
- pracy krótszej niż 400 wyrazów: wtedy liczą się tylko dwa pierwsze kryteria
Za co są punkty
35 punktów: warunki formalne 1, kompetencje literackie i kulturowe 16, kompozycja 7, język 11. O wyniku decyduje funkcjonalne użycie utworów i poziom argumentacji.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1
Temat 1. Uszczegółowienia zasad oceniania
1.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim bez określania, jaką funkcję pełni to przenikanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki.
2.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał przenikanie się w jednym utworze elementów konwencji realistycznej i elementów konwencji fantastycznej ORAZ b) określił funkcje przenikania się w tym utworze konwencji realistycznej i fantastycznej.
3.Rozważenie funkcji przenikania się konwencji realistycznej i fantastycznej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.
Uwaga. Nie uznaje się tekstów będących wyrazem wierzeń danej zbiorowości, np. Biblii, mitów, tekstów hagiograficznych, za teksty, w których organizację poszczególnych składników utworu wyznacza konwencja fantastyczna. Wykorzystanie w wypracowaniu ww. tekstów może być ocenione jako funkcjonalne, pod warunkiem że z zawartego w wypracowaniu wywodu wynika różnica między zagadnieniami dotyczącymi sakralności w tych tekstach a literacką konwencją fantastyczną.
Temat 2
Temat 2. Uszczegółowienia zasad oceniania
1.Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu.
2.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił sposoby nawiązywania do tradycji antycznej ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim / utworach literackich bez określania, jaką funkcję pełni to nawiązanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym do Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki.
3.Jeżeli w całym wypracowaniu zdający odniósł się tylko do tradycji antycznej ALBO tylko do tradycji biblijnej, nie można uznać, że wszystkie utwory wykorzystane są w pełni funkcjonalnie – jeden z nich należy ocenić jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie.
4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał się zrozumieniem cytatu, b) omówił sposób nawiązywania do tradycji antycznej ORAZ/ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim ORAZ c) określił, jaką funkcję pełni to nawiązanie.
5.Rozważenie funkcji nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego.
Ogólne zasady oceniania wypracowania (wybór):
Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna.
W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie jest argumentem.
W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inne utwory literackie, kontekst.
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu.
Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
Kryteria oceniania: 35 pkt
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia1 pktNa 1 pkt: w wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | w wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. |
| 0 pkt | wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt” ALBO wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. |
Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
2. Kompetencje literackie i kulturowe16 pktNa 16 pkt: Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie. bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie | |
| 16 pkt | bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 15 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 14 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 13 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie, a trzeci – częściowo funkcjonalnie | |
| 12 pkt | bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 11 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 10 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 9 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Dwa utwory w pełni funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, a dwa – częściowo funkcjonalnie | |
| 8 pkt | trafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 7 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 6 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 5 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Jeden utwór w pełni funkcjonalnie, drugi – częściowo funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, drugi i trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO trzy utwory wykorzystane częściowo funkcjonalnie, ALBO dwa częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak | |
| 4 pkt | trafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 3 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 2 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 1 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| 0 pkt |
|
Błędy rzeczowe: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
3. Kompozycja wypowiedzi7 pktstruktura wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · spójność wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · styl wypowiedzi (0–1 pkt): 1 pkt
3a Struktura wypowiedzi (0–3 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy są zorganizowane problemowo | |
| 3 pkt | podział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka. |
| 2 pkt |
|
| 1 pkt |
|
| W pracy podjęta jest próba organizacji elementów treściowych wypowiedzi problemowo ALBO elementy treściowe zorganizowane częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym, ALBO elementy treściowe w całości lub w przeważającej części pracy zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich | |
| 2 pkt | podział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
| 0 pkt | elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. |
3b Spójność wypowiedzi (0–3 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 3 pkt | wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 2 pkt | w wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
3c Styl wypowiedzi (0–1 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). |
| 0 pkt | wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. |
4. Język wypowiedzi11 pktzakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt): 0 pkt · poprawność ortograficzna (0–2 pkt): 2 pkt · poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt): 2 pkt
4a Zakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt):
Szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, zróżnicowana leksyka, w tym np. bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiające pełną i swobodną realizację tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 7 pkt; 4–5 błędów – 6 pkt; 6–7 błędów – 5 pkt; 8–9 błędów – 4 pkt; 10–11 błędów – 3 pkt; 12–14 błędów – 2 pkt; 15–17 błędów – 1 pkt; 18 lub więcej błędów – 0 pkt.
Zadowalający zakres środków językowych (składnia i leksyka stosowne / odpowiednie do realizacji tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 6 pkt; 4–5 błędów – 5 pkt; 6–7 błędów – 4 pkt; 8–9 błędów – 3 pkt; 10–11 błędów – 2 pkt; 12–14 błędów – 1 pkt; 15 lub więcej błędów – 0 pkt.
Wąski zakres środków językowych (składnia i leksyka proste / ograniczone, utrudniające realizację tematu): nie więcej niż 3 błędy językowe – 5 pkt; 4–5 błędów – 4 pkt; 6–7 błędów – 3 pkt; 8–9 błędów – 2 pkt; 10–11 błędów – 1 pkt; 12 lub więcej błędów – 0 pkt.
4b Poprawność ortograficzna (0–2 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | praca jest bezbłędna (zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, z dysleksją lub dysortografią: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne). |
| 1 pkt | praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne (zdający z dysleksją lub dysortografią: nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych). |
| 0 pkt | praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 7 lub więcej błędów ortograficznych). |
4c Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych). |
| 1 pkt | praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 11–20 błędów interpunkcyjnych). |
| 0 pkt | praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych (zdający z dysleksją lub dysortografią: 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych). |
Uwaga: jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe; w pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
Uwaga: jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna, egzaminator oceni ją na 0 punktów.
Uwaga: jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.