Zadanie 1, specimen 2023: język polski rozszerzona

Wczytywanie zadania...

Odpowiedź z klucza CKE

Rodzaj

dokumentu:

Zasady oceniania rozwiązań

zadań

Egzamin:

Egzamin maturalny

Arkusz pokazowy

Przedmiot:

Język polski

Poziom:

Poziom rozszerzony

Formy arkusza:

-100, -200,

-300, -400,

-660, -700,

-Q00

Data publikacji

dokumentu:

4 marca 2022 r.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Wypracowanie (0–35)

Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.

•

W pracy rozważ problem podany w temacie.

•

W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich

wskazanych w temacie oraz do wybranego kontekstu (np. historycznoliterackiego,

literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego,

historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego.

•

Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa wybrana spośród lektur

wymienionych w arkuszu egzaminacyjnym.

•

Utwory literackie przywołane w wypracowaniu muszą reprezentować co najmniej dwie

epoki literackie.

•

W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.

•

Twoja praca powinna liczyć co najmniej 500 wyrazów.

Temat 1.

Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy,

problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.

W pracy odwołaj się do:

•

wybranej lektury obowiązkowej

•

utworów literackich z dwóch różnych epok

•

wybranego kontekstu.

Temat 2.

Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego

miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego

rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań

w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy,

wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe

role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik)

Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja

bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława

Babiarza oraz Pawła Garbuzika.

W pracy odwołaj się do:

•

Hamleta Williama Szekspira

•

utworów literackich z dwóch różnych epok

•

wybranego kontekstu.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA

Za napisanie wypracowania zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 35 punktów.

Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach

głównych, tj.:

1. spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%)

2. kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%)

3. kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; = 20%)

4. język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%).

W ramach 3. kryterium głównego, tj. „kompozycja wypowiedzi”, egzaminatorzy będą

przydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:

3a. struktura wypowiedzi

3b. spójność wypowiedzi (tj. logika i uporządkowanie wypowiedzi)

3c. styl wypowiedzi.

W ramach 4. kryterium głównego, tj. „język wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali

punkty w trzech kryteriach składowych, tj.:

4a. zakres i poprawność środków językowych

4b. poprawność ortograficzna

4c. poprawność interpunkcyjna.

Spełnienie formalnych

warunków polecenia

(SFWP) [1 pkt]

Kompetencje

literackie i kulturowe

(KLiK) [16 pkt]

Kompozycja

wypowiedzi

(KW) [7 pkt]

Język

wypowiedzi

(JW) [11 pkt]

Struktura

wypowiedzi [3 pkt]

Spójność

wypowiedzi [3 pkt]

Styl

wypowiedzi [1 pkt]

Zakres i poprawność

środków językowych

[7 pkt]

Poprawność

ortograficzna [2 pkt]

Poprawność

interpunkcyjna

[2 pkt]

Kryteria oceniania

wypowiedzi pisemnej

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:

•

nie występuje w nim błąd kardynalny

•

w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur

zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym

•

w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie

•

wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

•

napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.

•

W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny.

ORAZ

•

W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie

epoki literackie oraz do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej

w arkuszu egzaminacyjnym.

ORAZ

•

Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego

w poleceniu. ORAZ

•

Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.

1 pkt

•

Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii

„1 pkt”.

ALBO

•

Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach.

0 pkt

Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,

we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.

Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)

1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o:

1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający,

w zakresie:

a) fabuły, w tym głównych wątków utworu;

b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów;

LUB

2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą

falsyfikacją danego utworu.

2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur

obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia

w całości (nie we fragmentach).

3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od

tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu

egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno

zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.

a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi

doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu,

ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył.

b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki

Zasady oceniania rozwiązań zadań

renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego.

Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie

przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.

4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście /

w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia

w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych

warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst.

5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu,

jeżeli:

a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego

omówienie jest wymagane ORAZ

b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne

epoki.

6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera

co najmniej jeden akapit argumentacyjny.

2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy

w wypracowaniu zdający:

•

wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury

obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie –

w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie

motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze

ilustrują to, o czym pisze

•

funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego,

literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego,

historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego

•

przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji

•

wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego

oraz kształcenia językowego

•

nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów

literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub

teoretycznoliterackiej.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Funkcjonalność

wykorzystania

utworów wskazanych

w poleceniu (lektury

obowiązkowej i innych

utworów)

Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi

Liczba

punktów

Błędy

rzeczowe

Trzy utwory

wykorzystane

w pełni

funkcjonalnie.

•

Bogata argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

16 pkt

Za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

15 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

14 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

13 pkt

Dwa utwory

wykorzystane

w pełni

funkcjonalnie,

a trzeci –

częściowo

funkcjonalnie.

•

Bogata argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

12 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

11 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.

10 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

9 pkt

• Dwa – w pełni

funkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

a dwa –

częściowo

funkcjonalnie.

•

Trafna argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

8 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

7 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

6 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

5 pkt

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

drugi –

częściowo

funkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Jeden – w pełni

funkcjonalnie,

•

Trafna argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

4 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

3 pkt

•

Zadowalająca argumentacja.

•

Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie.

•

Praca zawiera fragmenty erudycyjne.

2 pkt

•

Powierzchowna argumentacja.

•

W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu.

1 pkt

Zasady oceniania rozwiązań zadań

drugi –

niefunkcjonalnie,

trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

ALBO

• Trzy utwory

wykorzystane

częściowo

funkcjonalnie.

ALBO

• Dwa – częściowo

funkcjonalnie,

a trzeci –

niefunkcjonalnie

albo brak.

•

Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci –

niefunkcjonalnie albo brak.

•

Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie.

0 pkt

Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie

i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły

w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz

Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.

Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)

1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki

utworu, elementów poetyki tekstu.

2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech

utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur

obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne

wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:

1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy,

tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim,

2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami

epoki, grupy literackiej itp.,

które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym

zdający pisze.

Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu

pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów

wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje

literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie

do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności.

3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza

ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np.

o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym

stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę

trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być

lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.

5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez

zdającego przy pomocy argumentów.

1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi

przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca –

jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera

elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość

problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została

wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.

2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta

trafnymi przykładami.

3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach,

niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało

dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający

podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe

typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest...

6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na

przykład:

1) historii literatury

2) teorii literatury

3) charakteru epoki

4) biografii autora

5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu

6) filmu, spektaklu teatralnego

7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego

8) mitologii

9) Biblii

10) religii

11) historii

12) filozofii

13) kwestii politycznych

14) kwestii społecznych,

wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego

utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego,

do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu.

Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na

rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie

i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności

dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może

Zasady oceniania rozwiązań zadań

prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.

7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do

przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale

ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego

zagadnienia.

8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego

niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie

streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie

dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.

9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę

i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości

kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji

zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę

przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu.

10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi

zawierających błędy rzeczowe.

11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:

1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej

w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku

błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa,

w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do

trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast

Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów

drugoplanowych bądź wątków innych niż główne

2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się

zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu

(każdy błąd merytoryczny)

3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego,

w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową

falsyfikacją danego utworu

4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np.

stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: *narrator wiersza;

*wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana

Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór

pokazuje, wiersz ukazuje).

5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne

przywołanie pojęć lub faktów historycznych.

Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu

literackiego, oznaczone cudzysłowem.

6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w

wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest

liczony jako jeden błąd.

7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za

„termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu

encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to

błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako

błędu rzeczowego.

3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:

1. w zakresie struktury wypowiedzi:

•

kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści

pomaga w zrozumieniu wypowiedzi

•

podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie),

jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny

2. w zakresie spójności wypowiedzi:

•

wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną

całość

•

w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między

zdaniami i akapitami

•

w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia

tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie

toku rozumowania autora

3. w zakresie stylu wypowiedzi:

•

styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym,

wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione

(czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi,

stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3a. Struktura wypowiedzi

Uporządkowanie

elementów treściowych

wypowiedzi

Podział wypowiedzi

Liczba

punktów

Elementy treściowe

wypowiedzi w całości lub

w przeważającej części

pracy są zorganizowane

problemowo.

Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,

część zasadnicza, zakończenie), jak

i w zakresie struktury akapitów; sposób

podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.

3 pkt

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ALBO w zakresie struktury akapitów.

2 pkt

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ORAZ w zakresie struktury akapitów.

1 pkt

•

W pracy podjęta jest

próba organizacji

elementów treściowych

wypowiedzi

problemowo.

•

Elementy treściowe

wypowiedzi

zorganizowane w pracy

częściowo problemowo,

częściowo wyłącznie

pod względem

formalnym.

•

Elementy treściowe

wypowiedzi w całości

lub w przeważającej

części pracy

zorganizowane

wyłącznie pod

względem formalnym,

np. wg kolejno

omawianych tekstów

literackich.

Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp,

część zasadnicza, zakończenie), jak

i w zakresie struktury akapitów; sposób

podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez

zdającego. Dopuszczalna 1 usterka.

2 pkt

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ALBO w zakresie struktury akapitów.

1 pkt

Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej

(wstęp, część zasadnicza, zakończenie)

ORAZ w zakresie struktury akapitów.

0 pkt

Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi

zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów.

0 pkt

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)

1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które

podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza

(rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne

„bloki”, tj. akapity).

1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku

problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania

omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje

argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem

organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”,

„międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.

2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze

zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy

widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie

wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np.

uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.

3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem

formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej

wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym

identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie

w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów /

kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana

kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).

2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji

i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej –

zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np.

nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego)

zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.

3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu

została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity.

Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy

występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo

całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki,

ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam

w sobie zwartą myślowo całość).

4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego

któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów

wskazanych w temacie jako obowiązkowy.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

3b. Spójność wypowiedzi

Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w

spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB

całej wypowiedzi.

3 pkt

W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na

poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.

2 pkt

•

W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu)

na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.

LUB

•

Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO

z zakończeniem pracy.

ALBO

•

Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią

zasadniczą pracy.

1 pkt

•

W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice,

uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi.

LUB

•

Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ

z zakończeniem pracy.

ALBO

•

Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią

zasadniczą pracy.

0 pkt

Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)

1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną

i uporządkowaną całość.

2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np.

przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.

3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:

a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych

wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego

rozumowania), sprzecznych stwierdzeń

b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie

zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki

poboczne

c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie

pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie

z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem

d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)

e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe

f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających

w wątpliwym związku z tematem/wywodem

g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie

h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań

w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.

5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu

z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników

zespolenia między akapitami.

6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd

językowy, jak i błąd w spójności.

3c. Styl wypowiedzi

Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany

pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie

niejednorodny).

1 pkt

Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”.

0 pkt

Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)

1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły,

pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.

2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej,

jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując

słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje

się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3

pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3

wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych

dla stylu potocznego w odmianie mówionej.

3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym,

wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style

w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.

4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu

pracy zdającego.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)

Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:

1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:

•

czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np.

frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się

do najprostszych środków językowych

•

czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób

swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu

•

ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy

2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej:

•

ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy

3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:

•

ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.

4a. Zakres i poprawność środków językowych

Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków

językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie

oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.

Poprawność środków

Zakres środków

Nie

więcej

niż 2

błędy

jęz.

3–4

błędów

jęz.

5–6

błędów

jęz.

7–8

błędów

jęz.

9–10

błędów

jęz.

11–12

błędów

jęz.

13–14

błędów

jęz.

15 lub

więcej

błędów

jęz.

Szeroki zakres środków

językowych, tzn.

•

zróżnicowana

składnia,

•

zróżnicowana

leksyka, w tym np.

bogata frazeologia,

precyzyjne

słownictwo,

umożliwiających pełną

i swobodną realizację

tematu.

7 pkt

6 pkt

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

Zadowalający zakres

środków językowych, tzn.

składnia i leksyka

stosowne / odpowiednie

do realizacji tematu.

6 pkt

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

Wąski zakres środków

językowych, tzn. składnia

i leksyka proste /

ograniczone, utrudniające

realizację tematu.

5 pkt

4 pkt

3 pkt

2 pkt

1 pkt

0 pkt

Przykładowo za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez

zdającego jest zadowalający, i znajdują się w niej 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5

pkt w tym kryterium.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Wyjaśnienia (kryterium 4a)

1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd

językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność

językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy

językowej.

2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę

poprawności środków językowych w pracy zdającego.

3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał

poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie

złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik

zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie

pytające, zdanie wtrącone.

4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje

wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego

słownictwa, w tym np. terminologii.

5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń

wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów

językowych.

4b. Poprawność ortograficzna

Praca jest bezbłędna.

2 pkt

Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne.

1 pkt

Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych.

0 pkt

Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,

jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

4c. Poprawność interpunkcyjna

Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 3 błędy interpunkcyjne.

2 pkt

Praca zawiera 4–7 błędów interpunkcyjnych.

1 pkt

Praca zawiera 8 lub więcej błędów interpunkcyjnych.

0 pkt

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Uwagi

1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni

ją na 0 pkt.

2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),

egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.

3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:

Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe.

W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.

4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone

z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym

internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka

polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.

5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących

postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta

indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl

i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA

POLSKIEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM I ROZSZERZONYM WYPRACOWAŃ

ZDAJĄCYCH ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI

Poprawność ortograficzna

1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania (na poziomie zdającego,

u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, egzaminator będzie uwzględniał

następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne):

•

błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch

•

łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.

2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania zdającego, u którego

stwierdzono dysleksję i dysortografię, egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż

wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy

ortograficzne), w tym:

•

dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów

•

mylenia liter

−

o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y)

−

dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania)

−

odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz

– s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź)

−

różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej

(m – w, n – u, b – p, d – g, p – g)

•

ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym

− oznaczania miękkości nad literami

− kropek (dż, ż, i, j)

− „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł

•

błędów dotyczących podziału wyrazu

•

utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba)

•

błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np.

startóje bo startować

•

mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania

przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno

•

niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie,

skosiny zamiast skośny.

Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej,

egzaminator podkreśli w wypracowaniu i nad każdym z nich zapisze literę D –

oznaczającą dysleksję.

Praca zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.

2 pkt

Praca zawiera 5–6 błędów ortograficznych.

1 pkt

Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych.

0 pkt

Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu,

jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Przykładowe realizacje

Temat 1.

Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy,

problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.

W pracy odwołaj się do:

•

wybranej lektury obowiązkowej

•

utworów literackich z dwóch różnych epok

•

wybranego kontekstu.

Realizacja 1.

Błędy

rzeczowe,

błędy

w kompozycji

Błędy językowe

(w tym

stylistyczne),

ortograficzne

i interpunkcyjne

_________

Położenie geograficzne Polski sprawia, że w swojej ponad

tysiącletniej historii była ona sceną, na której rozgrywały się

znaczące wydarzenia nie tylko dla losów Rzeczpospolitej, ale

i całej Europy. Nasz kraj na wspomnianej scenie bywał

głównym bohaterem, często postacią drugoplanową, czasem

statystą. Owe powikłane dziejowe perypetie stały się tematem

wielu utworów rodzimej literatury. Tym chętniej

podejmowanym, że dającym autorowi możliwość wykazania

się inwencją twórczą.

Świetnym przykładem połączenia historycznej refleksji

z bogactwem wyobraźni artystycznej jest „Kordian” Juliusza

Słowackiego, a szczególnie scena „Przygotowanie” będąca

nadzwyczaj krytyczną oceną postawy wodzów powstania

listopadowego. Świadczy o tym kreacja świata

przedstawionego. Scena o charakterze fantastycznym ma

miejsce na Łysej Górze, gdzie według podań ludowych

odbywały się sabaty czarownic, a i w dramacie spotykają się tu

ciemne moce. Okazją do zlotu jest nadchodzące dziewiętnaste

stulecie, stąd wspomniana w didaskaliach data 31 grudnia

1799 r. Szatan ze swoimi wspólnikami pragnie zawczasu

uczynić jak najwięcej zła. Jego szczególna uwaga skupia się

na narodzie, który wkrótce podejmie walkę równą tej, jaką

diabły stoczyły z Bogiem. To dla Polaków ciemne moce

_________

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

_________

w ogromnym kotle warzą przywódców zrywu

niepodległościowego. Polecenia wydawane diabłom przez

Szatana oraz składniki wrzucane do kotła pozwalają

czytelnikowi rozpoznać, o jakie historyczne postaci chodzi.

Z napoleońskich szpilek powstaje generał Chłopicki, gdyż był

zafascynowany cesarzem Francuzów, ale brakowało mu

rozumu Bonapartego. Nadto wbrew nazwisku, nie bratał się

z ludem, lecz zachowywał wyniośle. Diabły tworzą jeszcze

Skrzyneckiego, Krukowieckiego, Czartoryskiego, a ze

sposobu, w jaki powstają wodzowie, wynika, że krytykuje się

ich za tchórzostwo, ugodowość, brak zdecydowania,

konformizm. Surowych ocen nie szczędzi się też wybitnym

przedstawicielom życia publicznego (Joachim Lelewel

wyszydzany za pustosłowie i niezdolność do działania) oraz

artystycznego (Julian Ursyn Niemcewicz wyśmiewany ze

względu na swe konserwatywne poglądy oraz miernej jakości

twórczość poetycką).

Jak widać, Słowacki formułuje ostre sądy o wydarzeniach

historycznych, posługując się aluzją oraz ironią, zabawą

słowami (magiczne formuły Szatana), odwołaniem do tradycji

literackiej (czarownice na wrzosowisku w „Makbecie”). Wciąga

przy tym w tę grę czytelnika, który może odczuwać

satysfakcję, gdy odgaduje zagadki i rozpoznaje tropy

kulturowe obecne w scenie dramatu. Jednocześnie poeta

dokonuje rozrachunku z powstaniem listopadowym na

warunkach postawionych przez autora „Kordiana”.

Zdecydowanie mniej krytyczny wobec polskiej historii jest

Henryk Sienkiewicz w „Potopie”. Należy pamiętać, że powieść

powstawała w długim cieniu klęski dwóch zrywów

niepodległościowych, jakie miały miejsce w XIX w. Za udział

w powstaniach listopadowym i styczniowym spotykały Polaków

rozmaite represje ze strony władz zaborczych: więzienie,

konfiskata majątku, wywózki na zesłanie, emigracja. W tej

sytuacji, zdaniem pisarza, należało dodawać rodakom otuchy,

szukać w dziejach Rzeczpospolitej tych momentów, które

pokazywały, że trudności są do przezwyciężenia, a odrodzenie

_________

Zasady oceniania rozwiązań zadań

_________

kraju jest możliwe, zwłaszcza jeśli dokonuje się poprzez

współpracę wszystkich warstw społecznych. Jak to ujął później

Sienkiewicz, literatura powinna powstawać „dla pokrzepieniu

serc”.

Dlatego pisarz umieścił akcję „Potopu” w początkowej

fazie wojny polsko – szwedzkiej z lat 1655–1660. Wydawało

się wtedy, że Rzeczpospolita zostanie pokonana przez karną,

świetnie wyszkoloną armię najeźdźcy z północy, który napadł

na nasz kraj mimo obowiązującego traktatu pokojowego. Tym

bardziej, że część magnaterii zdradziła interesy ojczyzny,

ponieważ weszła w konszachty z wrogiem dla własnych

korzyści, wyraźnie nie mając ochoty do walki. W tym

kontekście szczególnie wymowne są dwa epizody opisywane

w powieści, czyli pospolite ruszenie szlachty pod Ujściem oraz

uczta w Kiejdanach. Przybywszy na zgromadzenie szlachty

w Wielkopolsce, wojewoda poznański Krzysztof Opaliński

wolał posłuchać poselstwa szwedzkiego na czele ze zdrajcą

Hieronimem Radziejowskim niż rad żarliwego patrioty

i doświadczonego żołnierza Władysława Skoraszewskiego.

Podobnie nadzieje, że Janusz Radziwiłł stanie do walki

z wojskami Karola Gustawa, okazały się płonne. Za te

złudzenia Wołodyjowski, Zagłoba oraz Skrzetuski zapłacili

więzieniem, gdy na przyjęciu wydanym przez litewskiego

magnata nie chcieli zobowiązać się do lojalności wobec

księcia. Natomiast Kmicic, który wcześniej złożył przysięgę na

wierność Radziwiłłowi, zhańbił swoje imię. Zatem zdrada,

tchórzostwo, egoizm, niskie morale wielmożów otworzyły

szeroko bramy kraju dla zniszczenia i grabieży dokonywanych

przez wojska szwedzkie.

Jednakże strategia pisarska Sienkiewicza z założenia ma

nieść czytelnikowi pocieszenie, stąd kulminacyjnym punktem

akcji w „Potopie” czyni noblista obronę klasztoru paulinów na

Jasnej Górze. Jest to zbiorowy wysiłek Polaków wszystkich

stanów, ale przede wszystkim drobnej szlachty, mieszczan

i chłopstwa. Złączeni wiarą katolicką oraz miłością do ojczyzny

stają do walki pod charyzmatycznym przywództwem przeora

_________

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

_________

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

Augustyna Kordeckiego. Przyszło im zmierzyć się

z przeważającymi siłami wroga, a jeśli zdarzało się, że duch

w obrońcach słabnął, to otuchy walczącym dodawała procesja

z Najświętszym Sakramentem lub wspólny śpiew

„Bogurodzicy”. Mimo że obrona klasztoru jest wysiłkiem

zbiorowym, Sienkiewicz zadbał o to, aby walczący mieli swój

rys indywidualny. Warto tu wspomnieć ledwie

siedemnastoletniego mnicha, który pomaga nabijać kule, ale

z trudem opanowuje swój strach, gdy trwa ostrzał szwedzkich

dział i jednocześnie z niekłamanym podziwem patrzy na

postawę głównego bohater książki. Obrona Jasnej Góry

stanowi również sposobność do odkupienia wcześniejszych

win, z czego Kmicic vel Babinicz ochoczo korzysta. Organizuje

walkę na murach, wykazuje się szaleńczą odwagą, rozbrajając

artyleryjski pocisk, za co otrzymuje pochwałę księdza

Kordeckiego. Jest pomysłodawcą wycieczki do obozu wroga,

która sieje w nim spustoszenie. Wreszcie wysadza kolubrynę,

czego o mało nie przypłaca życiem, zostaje bowiem złapany

przez Szwedów i torturowany przez Kuklinowskiego. Każde

pojedyncze poświęcenie składa się na wspólnotowy wysiłek,

który w końcu przynosi upragniony skutek i najeźdźcy

przestają oblegać klasztor. Ocalenie Jasnej Góry, duchowej

stolicy Polski, jest przełomem w wojnie ze Szwedami.

Opisany powyżej schemat fabularny prowadzący

czytelnika od rozpaczy do nadziei Sienkiewicz mógł realizować

za cenę uproszczeń czy wręcz przeinaczeń w odniesieniu do

wydarzeń i postaci historycznych. Walki o klasztor nie były

wcale tak intensywne, jak wynikałoby to z opisu w „Potopie”.

Na prawie pięćdziesiąt dni oblężenia zdecydowaną większość

spędzono na negocjacjach. Pod mury klasztorne Szwedzi nie

sprowadzili żadnej kolubryny. Z kolei zachowanie Janusza

Radziwiłła można tłumaczyć troską o Litwę zagrożoną

napaścią Carstwa Rosyjskiego, a od polskiego króla pomocy

nie nadchodziła. A propos Jana Kazimierza to w powieści jest

to postać wyraźnie idealizowana, udrapowana na ojca narodu.

Tymczasem w rzeczywistości popełnił wiele błędów jako

_________

jęz.

_________

jęz.

_________

Zasady oceniania rozwiązań zadań

_________

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

151

152

153

154

155

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

władca i przyczynił się do nieszczęść, które dotknęły

Rzeczpospolitą.

Jeszcze inny – niż poprzedni twórcy – sposób prezentacji

historii przedstawiła Olga Tokarczuk w opowiadaniu „Profesor

Andrews w Warszawie”. Na rzeczywistość PRL-u w chwili

wprowadzenia stanu wojennego patrzymy oczami Anglika,

który pojawił się w komunistycznej Polsce, by propagować

założenia szkoły psychologicznej popularnej na Zachodzie.

Przychodzi zatem z kompletnie innego świata,

a o peerelowskim wie niewiele. Ma do jego mieszkańców

stosunek protekcjonalny („Polska to kraj inteligentnych ludzi”).

Autorka dba, aby takie zachowanie przyjezdnego wywoływało

w czytelniku raczej pobłażliwość niż irytację. Gdyż wynika ono

z zadufania Anglika przekonanego, że dzięki wyznawanej teorii

psychoanalitycznej znalazł klucz do poznania rzeczywistości.

Tymczasem jest to przejaw ignorancji, co świetnie pokazuje

analiza snu, której dokonuje profesor. Uczonemu przyśniła się

wrona, którą interpretował jako zapowiedź pozytywnej zmiany

w jego życiu. Tymczasem polski odbiorca utworu wie, że

wrona w stanie wojennym była symbolem Wojskowej Rady

Ocalenia Narodowego, czyli organu sprawującego władzę po

13.12.1981 r. Widziadło senne jest więc zapowiedzią

złowrogich wypadków, których Anglik będzie mimowolnym

świadkiem, czego zupełnie nie potrafi rozpoznać. Tokarczuk

dystansuje się tym samym od postawy optymizmu

poznawczego reprezentowanej przez profesora. Okazuje się,

że są na świecie zjawiska wymykające się racjonalnemu

poznaniu, czego Andrews doświadcza, stykając się

z rzeczywistością komunistycznej Polski po przewrocie

wojskowym: czołgi na ulicach, niedziałające telefony, obskurne

bloki, bar z niesmacznym jedzeniem, kolejki po karpia

zabijanego na miejscu, puste sklepy, w których można kupić

jedynie chleb i ocet. Jego dotychczasowa wiedza nie pomaga

mu poradzić sobie z tymi gwałtownymi przeżyciami. Reakcje

przerażonego mężczyzny są jednoznaczną oceną stanu

wojennego. Jednocześnie pozostawiają czytelnika

_________

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

_________

168

169

170

171

172

173

174

175

176

177

178

179

180

181

z przekonaniem, że wszelki teorie obiecujące, iż potrafią

całościowo wytłumaczyć rzeczywistość są zawodne, o czym

warto pamiętać również dziś.

Jak wynika z powyższych rozważań dzieje

Rzeczpospolitej powodują, że historia jest atrakcyjnym

tematem dla twórców różnych okresów literackich, dającym

dużą swobodę kreacyjną. O przeszłości można pisać,

posługując się dramatem romantycznym („Kordian”),

pozytywistyczną powieścią historyczną („Potop”) lub

współczesnym opowiadaniem („Profesor Andrews

w Warszawie”). Niesłusznie jednak zarzuca się polskiemu

piśmiennictwu zapatrzenia w przeszłość. Bowiem pisarze,

podejmując problemy historyczne, zazwyczaj coś

intrygującego mówili o swojej współczesności. [1289 wyrazów]

_________

Spełnienie formalnych

warunków polecenia

Uzasadnienie oceny

Wypracowanie w całości spełnia formalne warunki polecenia:

•

znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, każdy

z przywołanych utworów jest lekturą obowiązkową

•

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

•

jest wypowiedzią argumentacyjną

•

nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

Kompetencje

literackie

i kulturowe

0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 –

11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16

liczba błędów

rzeczowych

Ogółem

KLiK

Uzasadnienie oceny

W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz kontekst

historyczny. Argumentacja jest bogata. Zdający wykazuje się wiedzą przedmiotową

i kontekstową, co świadczy o jego erudycji.

3. Kompozycja wypowiedzi

Struktura wypowiedzi

Uzasadnienie oceny

Elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi

poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny

zrealizowany w sposób wyrazisty i konsekwentny.

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Spójność wypowiedzi

liczba błędów w spójności

Uzasadnienie oceny

Wywód w całości uporządkowany i spójny.

Styl wypowiedzi

Uzasadnienie oceny

Styl adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

4. Język wypowiedzi

Zakres

i poprawność

środków

językowych

liczba błędów

językowych

Uzasadnienie oceny

Szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną

i swobodną realizację tematu; 2 dopuszczalne błędy językowe.

Poprawność ortograficzna

liczba błędów

ortograficznych

Poprawność interpunkcyjna

liczba błędów

interpunkcyjnych

Suma punktów

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Realizacja 2.

Błędy

rzeczowe,

błędy

w kompozycji

Błędy językowe

(w tym

stylistyczne),

ortograficzne

i interpunkcyjne

_________

Na przestrzeni dziejów twórcy różnych epok

historycznoliterackich podejmowali w swoich utworach temat

dotyczący czasów minionych, historycznych wydarzeń istotnie

oddziałujących na społeczeństwo polskie. Dlatego uznać

można, że przeszłość zawsze intryguje, ponieważ historia

niejednokrotnie staje się nie tylko źródłem inspiracji dla

współczesnych autorowi czytelników, ale także pomaga lepiej

rozumieć teraźniejszość. Z tego powodu gotów jestem

zaryzykować twierdzenie, że literacki zwrot ku historii rzadko

kiedy służył tylko – aż! – wiernemu odwzorowaniu wydarzeń

przeszłych (to swego rodzaju historyczny mimesis), lecz pełnił

inne ważne funkcje. Szczególnie w literaturze XIX wieku ten

zwrot ku przeszłości objaśniał i nadawał sens zdarzeniom

rozgrywającym się w „tu i teraz” (np. „Dziady” cz. III Adama

Mickiewicza) czy swoiście idealizował przeszłość po to, by

odsłonić sens historycznych wydarzeń, a także zintegrować

społeczeństwo polskie (np. „Potop” Henryka Sienkiewicz).

Z kolei w literaturze XX wieku zdarzało się też i tak, że trudna

historia przedstawiana była bez literackiego „retuszu”, tym

samym treści historyczne silniej oddziaływały na czytelniczą

wrażliwość (np. „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall),

przyczyniały się zatem do ukazywania nieidealizujących

obrazów przeszłości.

Klęska powstania listopadowego w 1831 roku przytłoczyła

naród polski. Ta rozpaczliwa walka o wolność nie przyniosła

bowiem oczekiwanego skutku, przeciwnie – po klęsce zrywu

niepodległościowego wielu Polaków udało się na emigrację,

głównie do Francji. Nastroje społeczne były pesymistyczne.

Pokonany naród, podzielony ideowo, niezintegrowany

politycznie i ekonomicznie – wszystko to pogłębiało nastrój

przygnębienia. Polaków na duchu próbował podtrzymać Adam

Mickiewicz, autor „Dziadów” drezdeńskich. Nie bez powodu

_________

Zasady oceniania rozwiązań zadań

_________

bowiem „Dziady” cz. III traktowane są jako dramat narodowy,

który nawiązuje do historii spisków na Litwie i powstania

listopadowego. W scenie V dramatu (tzw. Widzenie księdza

Piotra) Bóg w widzeniu zsyła pokornemu duchownemu wizję

cierpienia i zmartwychwstania narodu polskiego. Nawiązania

biblijne, bezpośrednie odwołania do życia i męczeńskiej

śmierci Jezusa Chrystusa, a przede wszystkim ideowa

zbieżność między historią Chrystusa a historią Polski √

przyczyniły się do stworzenia przez Mickiewicza romantycznej

koncepcji mesjanizmu polskiego. Mickiewicz√ opisując

i interpretując przeszłość, wskazał, że Polska ma do odegrania

arcyważną rolę w historii: ostatecznym celem mesjanizmu było

zbawienie ludzkości w przyszłym Królestwie Bożym. W takiej

perspektywie historyczne męczeństwo narodu polskiego

zyskuje nadzwyczajny sens. Mimo klęski powstania

listopadowego martyrologia Polaków zyskała nowy wymiar:

zbawczy, odkupujący winy i cierpienie. Polska, jako kraj

szczególnie dotkliwie umęczony przez zaborców, jawi się jako

kraj, który przyniesie odrodzenie ludzkości w duchu wiary

chrześcijańskiej. W takiej perspektywie trudna historia zyskuje

nowe znaczenie, dzięki czemu aktualne wydarzenia nabierają

głębokiego sensu.

Kiedy w drugiej połowie XIX wieku upadł kolejny zryw

niepodległościowy – powstanie styczniowe – nastroje panujące

wśród Polaków nie były optymistyczne. Przeciwnie: panował

klimat przygnębienia i zniechęcenia. Tak jak w romantyzmie

Mickiewicz odsłaniał mesjanistyczny sens dziejów, tak

w pozytywizmie Henryk Sienkiewicz wskazywał Polakom, że

idea zjednoczenia narodowego i sięgnięcia po niepodległość

po to, by bronić wolności i niezawisłości, jest i pozostaje

ważna. Wydarzenia przedstawione w „Potopie”, składające się

na obraz walki narodu polskiego ze szwedzkim najeźdźcą

(akcja powieści rozgrywa się w czasie najazdu szwedzkiego

na ziemie Rzeczypospolitej w latach 1655–1657), ukazane

zostały jako przykład, a może wręcz przypomnienie Polakom,

że w sytuacjach krytycznych mają siłę i możliwości, aby

_________

√int.

_________

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

_________

100

101

102

103

104

wspólnymi siłami pokonać zaborcę. Nie bez powodu mówi się,

że „Potop” to powieść pisana „dla pokrzepienia serc”. Polacy,

na wzór postaci historycznych (króla Jana Kazimierza czy

przedstawiciela magnaterii, Lubomirskiego), mogą i potrafią

dowieść swego patriotyzmu i dochować wierności Ojczyźnie.

Siedemnastowieczne wydarzenia historyczne stały się więc

przyczynkiem do idei integracji członków narodu polskiego,

żyjących w 2. poł. XIX wieku.

Interesujący sposób opowiedzenia ważnych wydarzeń

historycznych w XX wieku zaproponowała również Hanna

Krall, autorka książki „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Wydana

w 1970 roku publikacja jest przykładem prozy reportażowej,

lecz na tyle specyficznym, że w większości składa się

z monologu bohatera, Marka Edelmana, ostatniego przywódcy

powstania w getcie warszawskim w czasie II wojny światowej.

Historia opowiedziana przez Edelmana jest wstrząsająca –

zaprzecza stereotypowemu przekonaniu, że naród żydowski

w obliczu śmierci był bierny i pokorny. Edelman dokonał

demitologizacji powstania w getcie – walczący powstańcy nie

są herosami, lecz ludźmi „z krwi i kości”, mają swoje słabości,

borykają się z lękami, ze swoją przeszłością, są ambitni (np.

historia Mordechaja Anielewicza). Walczący powstańcy

wiedzieli, że nie pokonają hitlerowców, ale chcieli godnie

umrzeć, pokazać światu, że można samemu wybrać rodzaj

i moment śmierci. Dlatego książka Hanny Krall jest niezwykła,

gdyż dzięki wypowiedziom Edelmana udało się pokazać, że

historia bez literackiego „retuszu” nie tylko potrafi wstrząsnąć

czytelnikiem, ale przede wszystkim uświadomić, że zło

w świecie nie jest abstrakcją, lecz problemem, któremu należy

aktywnie się przeciwstawiać.

Literackie ukazywanie przeszłości można odczytywać

w kategoriach swego rodzaju gry z historią. Podkreślmy

jednak, że ta „gra” nie ma charakteru ludycznego, nie służy

„pustej” zabawie, nie jest „sztuką dla sztuki”, lecz poważnym

przedsięwzięciem intelektualnym i emocjonalnym. Dlaczego?

Otóż dlatego, że opis wydarzeń minionych, jak zostało

_________

Zasady oceniania rozwiązań zadań

_________

105

106

107

108

109

110

111

112

113

powiedziane we wstępie do tej pracy, służy m.in. odsłanianiu

sensu dziejów, integrowaniu społeczeństwa czy – jak

w przypadku reportażu Hanny Krall – przedstawianiu trudnych

momentów w historii bez literackiego „retuszu”. Z tych

względów wciąż aktualnie brzmi łacińska sentencja: Historia

magistra vitae est – bez wątpienia historia jest nauczycielką

życia. My, współcześni czytelnicy, możemy i powinniśmy uczyć

się od niej po to, by nie popełniać błędów naszych przodków.

[828 wyrazów]

_________

Spełnienie formalnych

warunków polecenia

Uzasadnienie oceny

Wypracowanie w całości spełnia formalne warunki polecenia:

•

znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z trzech różnych epok, każdy

z przywołanych utworów jest lekturą obowiązkową

•

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

•

jest wypowiedzią argumentacyjną

•

nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.

Kompetencje

literackie

i kulturowe

0 – 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 – 7 – 8 – 9 – 10 –

11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16

liczba błędów

rzeczowych

Ogółem

KLiK

Uzasadnienie oceny

W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz konteksty:

historyczny, historycznoliteracki, biblijny. Argumentacja jest bogata. Zdający wykazuje się

wiedzą przedmiotową i kontekstową, co świadczy o jego erudycji.

3. Kompozycja wypowiedzi

Struktura wypowiedzi

Uzasadnienie oceny

Elementy treściowe zostały w całej pracy zorganizowane problemowo; podział wypowiedzi

poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny

zrealizowany w sposób wyrazisty i konsekwentny.

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

Spójność wypowiedzi

liczba błędów w spójności

Uzasadnienie oceny

Wywód w całości uporządkowany i spójny.

Styl wypowiedzi

Uzasadnienie oceny

Styl adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

4. Język wypowiedzi

Zakres

i poprawność

środków

językowych

liczba błędów

językowych

Uzasadnienie oceny

Szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną

i swobodną realizację tematu. Praca nie zawiera błędów językowych.