Wypracowanie, specimen 2023, język polski rozszerzony
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
- W pracy rozważ problem podany w temacie.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich wskazanych w temacie oraz do wybranego kontekstu (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa wybrana spośród lektur wymienionych w arkuszu egzaminacyjnym.
- W wypracowaniu przedstaw swoje zdanie i je uzasadnij.
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 500 wyrazów.
Temat 1
Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.
W pracy odwołaj się do
- wybranej lektury obowiązkowej
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Temat 2
Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania „ja” i własnego miejsca na świecie, poczuciem bycia całością oraz tworzeniem fundamentów do dalszego rozwoju. Poszukiwanie tożsamości jest jednym z najistotniejszych i najtrudniejszych zadań w ciągu całego życia człowieka. To, kim się czujemy, z jakimi wartościami się utożsamiamy, wpływa na nasze wybory życiowe, pełnione funkcje w społeczeństwie, wchodzenie w nowe role i determinuje naszą przyszłość. (Mirosław Babiarz, Paweł Garbuzik) Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.
W pracy odwołaj się do
- Hamleta Williama Szekspira
- utworów literackich z dwóch różnych epok
- wybranego kontekstu.
Lista lektur z arkusza68 pozycji
Lista lektur obowiązkowych w w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024 (zgodna z wymaganiami egzaminacyjnymi)
Poziom podstawowy
- Starożytność
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Mitologia, część I Grecja
- Iliada (fragmenty)
- Antygona
- Średniowiecze
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- Kronika polska (fragmenty)
- Boska Komedia (fragmenty)
- Renesans
- Odprawa posłów greckich
- Kazania sejmowe (fragmenty)
- Barok
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- Makbet
- Skąpiec
- Romantyzm
- Konrad Wallenrod, Dziady cz. III
- Kordian
- Pozytywizm
- Lalka
- Gloria victis
- Potop
- Zbrodnia i kara
- Młoda Polska
- Wesele
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Przedwiośnie
- Wojna i okupacja
- Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli
- Literatura po 1945 r.
- Inny świat
- Zdążyć przed Panem Bogiem
- Dżuma
- Rok 1984
- Tango
- Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie), Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Literatura współczesna
- Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Dziady cz. II, Pan Tadeusz
- Balladyna.
Poziom rozszerzony
- Starożytność
- Odyseja (fragmenty)
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Proces (fragmenty)
- Renesans
- Hamlet
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Romantyzm
- Nie-Boska Komedia
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Proces (fragmenty)
- Literatura po 1945 r.
- Mistrz i Małgorzata
- Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Mała Apokalipsa
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową), do których również można się odwołać
Poziom podstawowy
- Romeo i Julia
- Z legend dawnego Egiptu
- Chłopi (tom I – Jesień)
- Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Ferdydurke (fragmenty)
- Droga donikąd (fragmenty)
- Madame
- Podróże z Herodotem (fragmenty)
Poziom rozszerzony
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
- Antygona w Nowym Jorku
Tytuły w kolorze prowadzą do stron lektur ze ściągą i zadaniami CKE.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak zbudować wypracowanie
Na poziomie rozszerzonym piszesz o problemie z teorii albo historii literatury i pokazujesz, jak utwory go realizują. Co najmniej 400 wyrazów.
Rozbierz temat na pojęcia
Tematy rozszerzone stoją na pojęciach (konwencja oniryczna, relacje między tekstami, groteska). Zapisz, jak je rozumiesz, i co temat każe z nimi zrobić: omówić sposób kreowania, wskazać funkcję. Jeśli w temacie jest cytat, praca musi się do niego odnieść.
Wybierz trzy utwory
Najwyższe poziomy punktów wymagają trzech utworów użytych funkcjonalnie, w tym lektury obowiązkowej (wskazanej w temacie albo wybranej z listy w arkuszu). Lepiej trzy dobrze znane niż pięć wspomnianych.
Postaw tezę o problemie, nie o fabule
Teza mówi, na czym polega zjawisko i po co autorzy po nie sięgają. Każdy akapit bada jeden aspekt tego problemu.
Pisz o tym, JAK utwór jest zrobiony
Polecenie wymaga odwołania do problematyki i do sposobu jej przedstawienia: kompozycja, narracja, język, konwencja, gatunek. Argument to twierdzenie, przykład z utworu i wniosek o funkcji danego zabiegu.
Dodaj kontekst, który pracuje
Wystarczy jeden kontekst, ale użyty funkcjonalnie: historycznoliteracki, filozoficzny, teoretyczny, inny tekst kultury. Powinien tłumaczyć coś, czego bez niego w argumencie by zabrakło.
Ułóż wywód problemowo
Akapity porządkuj według aspektów problemu, nie według kolejnych utworów. Wstęp z tezą, zakończenie z wnioskiem ogólniejszym niż suma akapitów. Zostaw czas na korektę i policzenie wyrazów.
Czego unikać
- omawiania utworów po kolei bez wspólnego problemu
- streszczeń: przywołanie fabuły nie jest argumentem
- pominięcia lektury obowiązkowej albo błędu kardynalnego (0 punktów za całość)
- pracy krótszej niż 400 wyrazów: wtedy liczą się tylko dwa pierwsze kryteria
Za co są punkty
35 punktów: warunki formalne 1, kompetencje literackie i kulturowe 16, kompozycja 7, język 11. O wyniku decyduje funkcjonalne użycie utworów i poziom argumentacji.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1
Temat 1.
Realizacja 1.: Kordian, Potop, Profesor Andrews w Warszawie. „O przeszłości można pisać, posługując się dramatem romantycznym („Kordian”), pozytywistyczną powieścią historyczną („Potop”) lub współczesnym opowiadaniem („Profesor Andrews w Warszawie”)”; pisarze, podejmując problemy historyczne, zazwyczaj coś intrygującego mówili o swojej współczesności. W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz kontekst historyczny.
Realizacja 2.: Dziady cz. III, Potop, Zdążyć przed Panem Bogiem. Literacki zwrot ku historii rzadko kiedy służył tylko wiernemu odwzorowaniu wydarzeń przeszłych: objaśniał i nadawał sens zdarzeniom rozgrywającym się w „tu i teraz”, idealizował przeszłość, by zintegrować społeczeństwo polskie, albo przedstawiał trudną historię bez literackiego „retuszu”. W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz konteksty: historyczny, historycznoliteracki, biblijny.
Temat 2
Temat 2.
Realizacja 1.: Hamlet, Kordian, Przedwiośnie (oraz Dzienniki Gombrowicza i Treny jako odwołania). Kształtowanie własnej osobowości to proces, w którym człowiek sam odkrywa swoje „ja”; poczucie bycia całością to zrozumienie samego siebie, zaakceptowanie tego, kim jestem. W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz konteksty: biograficzny i literacki.
Realizacja 2.: Hamlet, Kordian, Tango. Samookreślenie jednostki ma dwojaki charakter: określenie stosunku człowieka do samego siebie i określenie siebie samego w relacji z innymi ludźmi; Hamlet, Kordian i Artur to jednostki osamotnione w poszukiwaniach własnej tożsamości. W wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie trzy utwory literackie oraz kontekst historyczny.
Wypracowanie w całości spełnia formalne warunki polecenia, gdy znajduje się w nim odwołanie do tekstów literackich z różnych epok, w tym do lektury obowiązkowej, w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jest wypowiedzią argumentacyjną i nie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.
Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku.
Uwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt (także gdy wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach), we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
Uwaga: Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
Uwaga: Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe (po odjęciu punktów za błędy rzeczowe) wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
Uwaga: Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna albo nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.
Uwaga: Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie fabuły, w tym głównych wątków utworu, i losów głównych bohaterów, LUB całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu.
Uwaga: Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
Kryteria oceniania: 35 pkt
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia1 pktNa 1 pkt: w wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie oraz do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | w wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny ORAZ jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie oraz do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu ORAZ wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. |
| 0 pkt | wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii „1 pkt” ALBO wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. |
Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
2. Kompetencje literackie i kulturowe16 pktNa 16 pkt: Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie. bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Trzy utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie | |
| 16 pkt | bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 15 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 14 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 13 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie, a trzeci – częściowo funkcjonalnie | |
| 12 pkt | bogata argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 11 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 10 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 9 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Dwa utwory w pełni funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, a dwa – częściowo funkcjonalnie | |
| 8 pkt | trafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 7 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 6 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 5 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| Jeden utwór w pełni funkcjonalnie, drugi – częściowo funkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO jeden w pełni funkcjonalnie, drugi i trzeci – niefunkcjonalnie albo brak, ALBO trzy utwory wykorzystane częściowo funkcjonalnie, ALBO dwa częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak | |
| 4 pkt | trafna argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 3 pkt | zadowalająca argumentacja; funkcjonalne wykorzystanie kontekstu; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 2 pkt | zadowalająca argumentacja; kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie; praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 1 pkt | powierzchowna argumentacja; w pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. |
| 0 pkt |
|
Błędy rzeczowe: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
Uwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
3. Kompozycja wypowiedzi7 pktstruktura wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · spójność wypowiedzi (0–3 pkt): 3 pkt · styl wypowiedzi (0–1 pkt): 1 pkt
3a Struktura wypowiedzi (0–3 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy są zorganizowane problemowo | |
| 3 pkt | podział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka. |
| 2 pkt |
|
| 1 pkt |
|
| W pracy podjęta jest próba organizacji elementów treściowych wypowiedzi problemowo ALBO elementy treściowe zorganizowane częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym, ALBO elementy treściowe w całości lub w przeważającej części pracy zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich | |
| 2 pkt | podział poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego; dopuszczalna 1 usterka. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
| 0 pkt | elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. |
3b Spójność wypowiedzi (0–3 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 3 pkt | wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 2 pkt | w wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
3c Styl wypowiedzi (0–1 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). |
| 0 pkt | wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. |
4. Język wypowiedzi11 pktzakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt): 0 pkt · poprawność ortograficzna (0–2 pkt): 2 pkt · poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt): 2 pkt
4a Zakres i poprawność środków językowych (0–7 pkt):
Szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana składnia, zróżnicowana leksyka, w tym np. bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiające pełną i swobodną realizację tematu): nie więcej niż 2 błędy językowe – 7 pkt; 3–4 błędy – 6 pkt; 5–6 błędów – 5 pkt; 7–8 błędów – 4 pkt; 9–10 błędów – 3 pkt; 11–12 błędów – 2 pkt; 13–14 błędów – 1 pkt; 15 lub więcej błędów – 0 pkt.
Zadowalający zakres środków językowych (składnia i leksyka stosowne / odpowiednie do realizacji tematu): nie więcej niż 2 błędy językowe – 6 pkt; 3–4 błędy – 5 pkt; 5–6 błędów – 4 pkt; 7–8 błędów – 3 pkt; 9–10 błędów – 2 pkt; 11–12 błędów – 1 pkt; 13 lub więcej błędów – 0 pkt.
Wąski zakres środków językowych (składnia i leksyka proste / ograniczone, utrudniające realizację tematu): nie więcej niż 2 błędy językowe – 5 pkt; 3–4 błędy – 4 pkt; 5–6 błędów – 3 pkt; 7–8 błędów – 2 pkt; 9–10 błędów – 1 pkt; 11 lub więcej błędów – 0 pkt.
4b Poprawność ortograficzna (0–2 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | praca jest bezbłędna (zdający z dysleksją i dysortografią: nie więcej niż 4 błędy ortograficzne). |
| 1 pkt | praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne (zdający z dysleksją i dysortografią: 5–6 błędów ortograficznych). |
| 0 pkt | praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych (zdający z dysleksją i dysortografią: 7 lub więcej błędów ortograficznych). |
Uwaga: ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu, jest liczony jako jeden błąd ortograficzny.
4c Poprawność interpunkcyjna (0–2 pkt):
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 3 błędy interpunkcyjne. |
| 1 pkt | praca zawiera 4–7 błędów interpunkcyjnych. |
| 0 pkt | praca zawiera 8 lub więcej błędów interpunkcyjnych. |
Uwaga: jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 500 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe; w pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
Uwaga: jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna, egzaminator oceni ją na 0 punktów.
Uwaga: jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.