Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Podolska leży, a pohaniec3 sprosny4,

Nad Niestrem5 siedząc, dzieli łup żałosny6!

Niewierny7 Turczyn psy zapuścił swoje8,

Którzy zagnali piękne łanie9 twoje

Z dziećmi po społu a nie masz nadzieje,

By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

Jedny10 za Dunaj Turkom zaprzedano,

Drugie do hordy dalekiej zagnano;

Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)

Psom bisurmańskim11 brzydkie ścielą łoże.

Zbójce (niestety), zbójce nas wojują,

Którzy ani miast, ani wsi budują;

Pod kotarzami12 tylko w polach siedzą,

A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!

Tak odbieżałe stado13 więc drapają

Rozbójce wilcy, gdy po woli14 mają,

Że ani pasterz nad owcami chodzi,

Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

Jakiego serca Turkowi dodamy15,

Jesli tak lekkim16 ludziom nie zdołamy?

Ledwieć nam i tak króla nie podawa17;

Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa18.

Zetrzy sen z oczu, a czuj w czas o sobie19,

Cny Lachu20! Kto wie, jemu czyli tobie

Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku

Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku!

Wypełnia

egzaminator

Nr zadania

9

Maks. liczba pkt

2

Uzyskana liczba pkt

[[:12]]

A teraz k'temu obróć myśli swoje

Jakobyć21 szkody nieprzyjaciel twoje

Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,

Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.

Wsiadamy?22 Czy nas półmiski trzymają?

Biedne półmiski, czego te czekają?

To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,

Komu żelazny Mars będzie chętniejszy23.

Jan Kochanowski, Pieśń V, Księgi wtóre, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.

1 Sromota – hańba.

2 Nienagrodzona szkoda – niepowetowana strata.

3 Pohaniec – muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe.

4 Sprosny – godny potępienia, potworny, okrutny.

5 Niestr – Dniestr.

6 Żałosny – godny żalu.

7 Niewierny – niechrześcijanin.

8 Turczyn psy zapuścił swoje – Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych – Tatarów.

9 Łanie – tu: piękne kobiety.

10 Jedny – jedne.

11 Bisurmański – mahometański.

12 Kotarz – szałas, namiot.

13 Odbieżałe stado – opuszczone stado.

14 Po woli – posłuszny komuś.

15 Dodać serca – dodać odwagi.

16 Lekki – podły, godny lekceważenia.

17 Ledwieć nam i tak króla nie podawa – aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla.

18 Mała nie dostawa – mało brakuje.

19 Czuj w czas o sobie – czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem.

20 Lach – Polak.

21 Jakobyć – aby ci.

22 Wsiadamy? – z znaczeniu: czy już wsiadamy na konie?

23 Chętniejszy – życzliwszy.

Tekst 2.

Juliusz Słowacki

Grób Agamemnona

[16]

O! Polsko! póki ty duszę anielską

Będziesz więziła w czerepie1 rubasznym,

Póty kat będzie rąbał twoje cielsko,

Póty nie będzie twój miecz zemsty strasznym,

Póty mieć będziesz hyjenę2 na sobie

I grób – i oczy otworzone w grobie!

[[:13]]

[17]

Zrzuć do ostatka te płachty ohydne,

Tę – Dejaniry3 palącą koszulę […].

[19]

Polsko! lecz ciebie błyskotkami łudzą;

Pawiem narodów byłaś i papugą,

A teraz jesteś służebnicą cudzą. […]

[20]

Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma dusza

Jak eumenida4 – przez wężowe rózgi,

Boś ty jedyny syn Prometeusza:

Sęp ci wyjada nie serce – lecz mózgi.

Choć muzę moją w twojej krwi zaszargam,

Sięgnę do wnętrza twych trzew – i zatargam.

[21]

Szczęknij z boleści i przeklinaj syna,

Lecz wiedz – że ręka przekleństw wyciągnięta

Nade mną – zwinie się w łęk jak gadzina,

I z ramion ci się odkruszy zeschnięta,

I w proch ją czarne szatany rozchwycą;

Bo nie masz władzy przekląć – niewolnico!

Juliusz Słowacki, Grób Agamemnona, [w:] tegoż, Dzieła wybrane, t. 2., Wrocław 1974.

1 Czerep – czaszka, głowa, tu: aluzja do stylu życia i zachowania polskiej szlachty.

2 Hyjena – hiena; tu: martwym ciałem ojczyzny poety żywią się zaborcy.

3 Dejanira – w mitologii greckiej żona Heraklesa, z zazdrości obdarzyła go zatrutą szatą, przez co doprowadziła

do śmierci męża, dotąd niepokonanego przez nikogo.

4 Eumenidy (Erynie) – boginie zemsty.

Dalsza część zadania 10. jest wydrukowana na następnej stronie.

[[:14]]

10.1. Pieśń V Jana Kochanowskiego oraz Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego

reprezentują – zgodnie z terminem podanym przez Ignacego Chrzanowskiego –

lirykę gniewu, czyli takie utwory, które wyrażają oburzenie i potępienie. Czy

przyczyna gniewu renesansowego poety jest taka sama jak powód gniewu poety

romantycznego? Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych

fragmentów obu utworów.

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................

10.2. Za pomocą których środków językowych Jan Kochanowski i Juliusz Słowacki

wyrażają gniew w zacytowanych fragmentach utworów? Uzupełnij tabelę.

Z każdego utworu wypisz po jednym przykładzie takiego środka językowego

i podaj jego nazwę. Nazwa środka językowego nie może się powtórzyć.

Przykład z tekstu

Nazwa środka językowego

Tekst 1.

Tekst 2.

[[:15]]

i toposu […];

15) wykorzystuje w interpretacji utworów

[…] potrzebne konteksty […].

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, odnoszące się do obu utworów.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 pkt

•

Przyczyny gniewu Jana Kochanowskiego i Juliusza Słowackiego są różne. Renesansowy

poeta jest zrozpaczony i rozgniewany z powodu spustoszenia ziemi podolskiej przez

Tatarów, a także zniewolenia i pohańbienia przez nich polskich kobiet. Poeta nawołuje

swoich rodaków do odwetowej walki i złości się na ich opieszałość – prześmiewczo pyta,

czy wolą oni biesiadować zamiast walczyć. Z kolei Juliusz Słowacki jest oburzony

wadami szlachty, które – jego zdaniem – przyczyniły się do utraty przez Polskę

niepodległości. Postępowanie szlachty zostało porównane do działania koszuli Dejaniry –

ta szata spowodowała śmierć Heraklesa. Słowacki w dosadny sposób wytyka też polskiej

szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia i do naśladowania obcych

wzorców.

[[:12]]

Arkusz pokazowy z egzaminu maturalnego z języka polskiego

•

Obaj poeci są oburzeni zachowaniem swoich rodaków. Jan Kochanowski złości się, że

Polacy nie podejmują walki z Tatarami w odwecie za zniszczenie Podola i uprowadzenie

polskich kobiet. Z kolei Juliusz Słowacki wytyka polskiej szlachcie skłonność do

wystawnego, pełnego przepychu życia oraz do naśladowania obcych wzorców, w czym

upatruje przyczyny utraty przez Polskę niepodległości.

10.2.

Projekt wymagań egzaminacyjnych 2023 i 2024

Wymagania ogólne

Wymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

5. Znajomość wybranych utworów z

literatury polskiej i światowej oraz

umiejętność mówienia o nich z

wykorzystaniem potrzebnej terminologii.

7. Kształcenie umiejętności czytania,

analizowania i interpretowania […].

8. Kształcenie umiejętności świadomego

odbioru utworów literackich na różnych

poziomach: dosłownym, metaforycznym,

symbolicznym […].

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich. Zdający:

4) rozpoznaje w tekście literackim środki

wyrazu artystycznego poznane w szkole

podstawowej […].

II. Kształcenie językowe.

3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy

o języku w odczytaniu sensów zawartych

w strukturze głębokiej tekstów literackich

[…].

II. Kształcenie językowe.

2. Zróżnicowanie języka. Zdający:

1) rozpoznaje słownictwo o charakterze

wartościującym; odróżnia słownictwo

neutralne od słownictwa o zabarwieniu

emocjonalnym […].

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli: wypisanie z każdego utworu po jednym przykładzie

właściwego środka językowego i podanie nazwy tego środka.

0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

[[:13]]

Zasady oceniania rozwiązań zadań

Przykładowe odpowiedź ocenione na 1 pkt

Przykład z tekstu

Nazwa środka językowego

Tekst 1.

„pohaniec sprosny”

epitet

Tekst 2.

„Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma

dusza / Jak eumenida – przez wężowe

rózgi”

porównanie

Przykład z tekstu

Nazwa środka językowego

Tekst 1.

„pohaniec sprosny” / „psom bisurmańskim”

słownictwo wartościujące

Tekst 2.

„Przeklnij” / „Szczęknij z boleści i przeklinaj

syna”

zdania rozkazujące