Zadanie 10, specimen 2023, język polski podstawowy

2 pkttest historycznoliterackiśrednie (szac.)Specimen 2023

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Teksty do zadania

Przeczytaj fragment Pieśni V Jana Kochanowskiego oraz fragment wiersza Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego.

Tekst 1.

Jan Kochanowski

Pieśń V (Księgi wtóre)

Wieczna sromota¹ i nienagrodzona

Szkoda², Polaku! Ziemia spustoszona

Podolska leży, a pohaniec³ sprosny⁴,

Nad Niestrem⁵ siedząc, dzieli łup żałosny⁶!

Niewierny⁷ Turczyn psy zapuścił swoje⁸,

Którzy zagnali piękne łanie⁹ twoje

Z dziećmi po społu a nie masz nadzieje,

By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

Jedny¹⁰ za Dunaj Turkom zaprzedano,

Drugie do hordy dalekiej zagnano;

Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)

Psom bisurmańskim¹¹ brzydkie ścielą łoże.

Zbójce (niestety), zbójce nas wojują,

Którzy ani miast, ani wsi budują;

Pod kotarzami¹² tylko w polach siedzą,

A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!

Tak odbieżałe stado¹³ więc drapają

Rozbójce wilcy, gdy po woli¹⁴ mają,

Że ani pasterz nad owcami chodzi,

Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

Jakiego serca Turkowi dodamy¹⁵,

Jesli tak lekkim¹⁶ ludziom nie zdołamy?

Ledwieć nam i tak króla nie podawa¹⁷;

Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa¹⁸.

Zetrzy sen z oczu, a czuj w czas o sobie¹⁹,

Cny Lachu²⁰! Kto wie, jemu czyli tobie

Pokaż cały tekst

Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku

Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku!

A teraz k'temu obróć myśli swoje

Jakobyć²¹ szkody nieprzyjaciel twoje

Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,

Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.

Wsiadamy?²² Czy nas półmiski trzymają?

Biedne półmiski, czego te czekają?

To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,

Komu żelazny Mars będzie chętniejszy²³.

Jan Kochanowski, Pieśń V, Księgi wtóre, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.

¹ Sromota – hańba.

² Nienagrodzona szkoda – niepowetowana strata.

³ Pohaniec – muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe.

⁴ Sprosny – godny potępienia, potworny, okrutny.

⁵ Niestr – Dniestr.

⁶ Żałosny – godny żalu.

⁷ Niewierny – niechrześcijanin.

⁸ Turczyn psy zapuścił swoje – Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych – Tatarów.

⁹ Łanie – tu: piękne kobiety.

¹⁰ Jedny – jedne.

¹¹ Bisurmański – mahometański.

¹² Kotarz – szałas, namiot.

¹³ Odbieżałe stado – opuszczone stado.

¹⁴ Po woli – posłuszny komuś.

¹⁵ Dodać serca – dodać odwagi.

¹⁶ Lekki – podły, godny lekceważenia.

¹⁷ Ledwieć nam i tak króla nie podawa – aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla.

¹⁸ Mała nie dostawa – mało brakuje.

¹⁹ Czuj w czas o sobie – czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem.

²⁰ Lach – Polak.

²¹ Jakobyć – aby ci.

²² Wsiadamy? – z znaczeniu: czy już wsiadamy na konie?

²³ Chętniejszy – życzliwszy.

Tekst 2.

Juliusz Słowacki

Grób Agamemnona

[16]

O! Polsko! póki ty duszę anielską

Będziesz więziła w czerepie¹ rubasznym,

Póty kat będzie rąbał twoje cielsko,

Póty nie będzie twój miecz zemsty strasznym,

Póty mieć będziesz hyjenę² na sobie

I grób – i oczy otworzone w grobie!

[17]

Zrzuć do ostatka te płachty ohydne,

Tę – Dejaniry³ palącą koszulę […].

[19]

Polsko! lecz ciebie błyskotkami łudzą;

Pawiem narodów byłaś i papugą,

A teraz jesteś służebnicą cudzą. […]

[20]

Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma dusza

Jak eumenida⁴ – przez wężowe rózgi,

Boś ty jedyny syn Prometeusza:

Sęp ci wyjada nie serce – lecz mózgi.

Choć muzę moją w twojej krwi zaszargam,

Sięgnę do wnętrza twych trzew – i zatargam.

[21]

Szczęknij z boleści i przeklinaj syna,

Lecz wiedz – że ręka przekleństw wyciągnięta

Nade mną – zwinie się w łęk jak gadzina,

I z ramion ci się odkruszy zeschnięta,

I w proch ją czarne szatany rozchwycą;

Bo nie masz władzy przekląć – niewolnico!

Juliusz Słowacki, Grób Agamemnona, [w:] tegoż, Dzieła wybrane, t. 2., Wrocław 1974.

¹ Czerep – czaszka, głowa, tu: aluzja do stylu życia i zachowania polskiej szlachty.

² Hyjena – hiena; tu: martwym ciałem ojczyzny poety żywią się zaborcy.

³ Dejanira – w mitologii greckiej żona Heraklesa, z zazdrości obdarzyła go zatrutą szatą, przez co doprowadziła do śmierci męża, dotąd niepokonanego przez nikogo.

⁴ Eumenidy (Erynie) – boginie zemsty.

Polecenie

2 punkty

10.1. Pieśń V Jana Kochanowskiego oraz Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego reprezentują – zgodnie z terminem podanym przez Ignacego Chrzanowskiego – lirykę gniewu, czyli takie utwory, które wyrażają oburzenie i potępienie. Czy przyczyna gniewu renesansowego poety jest taka sama jak powód gniewu poety romantycznego? Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych fragmentów obu utworów.1 punkt

10.2. Za pomocą których środków językowych Jan Kochanowski i Juliusz Słowacki wyrażają gniew w zacytowanych fragmentach utworów? Uzupełnij tabelę. Z każdego utworu wypisz po jednym przykładzie takiego środka językowego i podaj jego nazwę. Nazwa środka językowego nie może się powtórzyć.1 punkt

Przykład z tekstuNazwa środka językowego
Tekst 1.
Tekst 2.

Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie

Jak odpowiadać w teście historycznoliterackim

Krótkie zadania z lektur obowiązkowych i epok. Liczy się konkretna wiedza o utworze przywołana w odpowiedzi.

  1. Rozpoznaj utwór i epokę

    Fragment, ilustracja albo cytat odsyłają do konkretnej lektury. Zanim odpowiesz, ustal tytuł, autora i epokę.

  2. Odpowiedz na to, o co pytają

    Podaj bohatera, motyw albo cechę i od razu ją pokaż na przykładzie z utworu: wydarzenie, postawa, scena.

  3. Uzasadniaj znajomością lektury

    W zadaniach z uzasadnieniem punkt jest za odwołanie do treści całego utworu, nie tylko do fragmentu z arkusza.

Czego unikać

  • ogólników bez przykładu z lektury
  • mylenia bohaterów i autorów (błąd rzeczowy odbiera punkt)
  • odpowiedzi dłuższych niż miejsce w arkuszu: liczy się trafność

Za co są punkty

Zadania są za 1-2 punkty; razem ta część daje 15 punktów.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

10.1.

• Przyczyny gniewu Jana Kochanowskiego i Juliusza Słowackiego są różne. Renesansowy poeta jest zrozpaczony i rozgniewany z powodu spustoszenia ziemi podolskiej przez Tatarów, a także zniewolenia i pohańbienia przez nich polskich kobiet. Poeta nawołuje swoich rodaków do odwetowej walki i złości się na ich opieszałość – prześmiewczo pyta, czy wolą oni biesiadować zamiast walczyć. Z kolei Juliusz Słowacki jest oburzony wadami szlachty, które – jego zdaniem – przyczyniły się do utraty przez Polskę niepodległości. Postępowanie szlachty zostało porównane do działania koszuli Dejaniry – ta szata spowodowała śmierć Heraklesa. Słowacki w dosadny sposób wytyka też polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia i do naśladowania obcych wzorców.

• Obaj poeci są oburzeni zachowaniem swoich rodaków. Jan Kochanowski złości się, że Polacy nie podejmują walki z Tatarami w odwecie za zniszczenie Podola i uprowadzenie polskich kobiet. Z kolei Juliusz Słowacki wytyka polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia oraz do naśladowania obcych wzorców, w czym upatruje przyczyny utraty przez Polskę niepodległości.

10.2.

• Tekst 1.: „pohaniec sprosny” – epitet; Tekst 2.: „Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma dusza / Jak eumenida – przez wężowe rózgi” – porównanie.

• Tekst 1.: „pohaniec sprosny” / „psom bisurmańskim” – słownictwo wartościujące; Tekst 2.: „Przeklnij” / „Szczęknij z boleści i przeklinaj syna” – zdania rozkazujące.

Schemat punktowania

10.1.

1 pkt

poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, odnoszące się do obu utworów.

0 pkt

odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

10.2.

1 pkt

poprawne uzupełnienie tabeli: wypisanie z każdego utworu po jednym przykładzie właściwego środka językowego i podanie nazwy tego środka.

0 pkt

odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.