Zadanie 10, specimen 2023, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Teksty do zadania
Przeczytaj fragment Pieśni V Jana Kochanowskiego oraz fragment wiersza Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego.
Tekst 1.
Jan Kochanowski
Pieśń V (Księgi wtóre)
Wieczna sromota¹ i nienagrodzona
Szkoda², Polaku! Ziemia spustoszona
Podolska leży, a pohaniec³ sprosny⁴,
Nad Niestrem⁵ siedząc, dzieli łup żałosny⁶!
Niewierny⁷ Turczyn psy zapuścił swoje⁸,
Którzy zagnali piękne łanie⁹ twoje
Z dziećmi po społu a nie masz nadzieje,
By kiedy miały nawiedzić swe knieje.
Jedny¹⁰ za Dunaj Turkom zaprzedano,
Drugie do hordy dalekiej zagnano;
Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
Psom bisurmańskim¹¹ brzydkie ścielą łoże.
Zbójce (niestety), zbójce nas wojują,
Którzy ani miast, ani wsi budują;
Pod kotarzami¹² tylko w polach siedzą,
A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą!
Tak odbieżałe stado¹³ więc drapają
Rozbójce wilcy, gdy po woli¹⁴ mają,
Że ani pasterz nad owcami chodzi,
Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.
Jakiego serca Turkowi dodamy¹⁵,
Jesli tak lekkim¹⁶ ludziom nie zdołamy?
Ledwieć nam i tak króla nie podawa¹⁷;
Kto sie przypatrzy, mała nie dostawa¹⁸.
Zetrzy sen z oczu, a czuj w czas o sobie¹⁹,
Cny Lachu²⁰! Kto wie, jemu czyli tobie
Pokaż cały tekst
Szczęście chce służyć? A dokąd wyroku
Mars nie uczyni, nie ustępuj kroku!
A teraz k'temu obróć myśli swoje
Jakobyć²¹ szkody nieprzyjaciel twoje
Krwią swą nagrodził i omył tę zmazę,
Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazę.
Wsiadamy?²² Czy nas półmiski trzymają?
Biedne półmiski, czego te czekają?
To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,
Komu żelazny Mars będzie chętniejszy²³.
Jan Kochanowski, Pieśń V, Księgi wtóre, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1988.
¹ Sromota – hańba.
² Nienagrodzona szkoda – niepowetowana strata.
³ Pohaniec – muzułmanin (Turek lub Tatar; poganin); określenie pogardliwe.
⁴ Sprosny – godny potępienia, potworny, okrutny.
⁵ Niestr – Dniestr.
⁶ Żałosny – godny żalu.
⁷ Niewierny – niechrześcijanin.
⁸ Turczyn psy zapuścił swoje – Turek (sułtan turecki) wypuścił swoich poddanych – Tatarów.
⁹ Łanie – tu: piękne kobiety.
¹⁰ Jedny – jedne.
¹¹ Bisurmański – mahometański.
¹² Kotarz – szałas, namiot.
¹³ Odbieżałe stado – opuszczone stado.
¹⁴ Po woli – posłuszny komuś.
¹⁵ Dodać serca – dodać odwagi.
¹⁶ Lekki – podły, godny lekceważenia.
¹⁷ Ledwieć nam i tak króla nie podawa – aluzja do tureckich rad w sprawie wyboru króla.
¹⁸ Mała nie dostawa – mało brakuje.
¹⁹ Czuj w czas o sobie – czuwaj nad sobą, nad swoim bezpieczeństwem.
²⁰ Lach – Polak.
²¹ Jakobyć – aby ci.
²² Wsiadamy? – z znaczeniu: czy już wsiadamy na konie?
²³ Chętniejszy – życzliwszy.
Tekst 2.
Juliusz Słowacki
Grób Agamemnona
[16]
O! Polsko! póki ty duszę anielską
Będziesz więziła w czerepie¹ rubasznym,
Póty kat będzie rąbał twoje cielsko,
Póty nie będzie twój miecz zemsty strasznym,
Póty mieć będziesz hyjenę² na sobie
I grób – i oczy otworzone w grobie!
[17]
Zrzuć do ostatka te płachty ohydne,
Tę – Dejaniry³ palącą koszulę […].
[19]
Polsko! lecz ciebie błyskotkami łudzą;
Pawiem narodów byłaś i papugą,
A teraz jesteś służebnicą cudzą. […]
[20]
Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma dusza
Jak eumenida⁴ – przez wężowe rózgi,
Boś ty jedyny syn Prometeusza:
Sęp ci wyjada nie serce – lecz mózgi.
Choć muzę moją w twojej krwi zaszargam,
Sięgnę do wnętrza twych trzew – i zatargam.
[21]
Szczęknij z boleści i przeklinaj syna,
Lecz wiedz – że ręka przekleństw wyciągnięta
Nade mną – zwinie się w łęk jak gadzina,
I z ramion ci się odkruszy zeschnięta,
I w proch ją czarne szatany rozchwycą;
Bo nie masz władzy przekląć – niewolnico!
Juliusz Słowacki, Grób Agamemnona, [w:] tegoż, Dzieła wybrane, t. 2., Wrocław 1974.
¹ Czerep – czaszka, głowa, tu: aluzja do stylu życia i zachowania polskiej szlachty.
² Hyjena – hiena; tu: martwym ciałem ojczyzny poety żywią się zaborcy.
³ Dejanira – w mitologii greckiej żona Heraklesa, z zazdrości obdarzyła go zatrutą szatą, przez co doprowadziła do śmierci męża, dotąd niepokonanego przez nikogo.
⁴ Eumenidy (Erynie) – boginie zemsty.
Polecenie
2 punkty10.1. Pieśń V Jana Kochanowskiego oraz Grób Agamemnona Juliusza Słowackiego reprezentują – zgodnie z terminem podanym przez Ignacego Chrzanowskiego – lirykę gniewu, czyli takie utwory, które wyrażają oburzenie i potępienie. Czy przyczyna gniewu renesansowego poety jest taka sama jak powód gniewu poety romantycznego? Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych fragmentów obu utworów.1 punkt
10.2. Za pomocą których środków językowych Jan Kochanowski i Juliusz Słowacki wyrażają gniew w zacytowanych fragmentach utworów? Uzupełnij tabelę. Z każdego utworu wypisz po jednym przykładzie takiego środka językowego i podaj jego nazwę. Nazwa środka językowego nie może się powtórzyć.1 punkt
| Przykład z tekstu | Nazwa środka językowego | |
|---|---|---|
| Tekst 1. | ||
| Tekst 2. |
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak odpowiadać w teście historycznoliterackim
Krótkie zadania z lektur obowiązkowych i epok. Liczy się konkretna wiedza o utworze przywołana w odpowiedzi.
Rozpoznaj utwór i epokę
Fragment, ilustracja albo cytat odsyłają do konkretnej lektury. Zanim odpowiesz, ustal tytuł, autora i epokę.
Odpowiedz na to, o co pytają
Podaj bohatera, motyw albo cechę i od razu ją pokaż na przykładzie z utworu: wydarzenie, postawa, scena.
Uzasadniaj znajomością lektury
W zadaniach z uzasadnieniem punkt jest za odwołanie do treści całego utworu, nie tylko do fragmentu z arkusza.
Czego unikać
- ogólników bez przykładu z lektury
- mylenia bohaterów i autorów (błąd rzeczowy odbiera punkt)
- odpowiedzi dłuższych niż miejsce w arkuszu: liczy się trafność
Za co są punkty
Zadania są za 1-2 punkty; razem ta część daje 15 punktów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
10.1.
• Przyczyny gniewu Jana Kochanowskiego i Juliusza Słowackiego są różne. Renesansowy poeta jest zrozpaczony i rozgniewany z powodu spustoszenia ziemi podolskiej przez Tatarów, a także zniewolenia i pohańbienia przez nich polskich kobiet. Poeta nawołuje swoich rodaków do odwetowej walki i złości się na ich opieszałość – prześmiewczo pyta, czy wolą oni biesiadować zamiast walczyć. Z kolei Juliusz Słowacki jest oburzony wadami szlachty, które – jego zdaniem – przyczyniły się do utraty przez Polskę niepodległości. Postępowanie szlachty zostało porównane do działania koszuli Dejaniry – ta szata spowodowała śmierć Heraklesa. Słowacki w dosadny sposób wytyka też polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia i do naśladowania obcych wzorców.
• Obaj poeci są oburzeni zachowaniem swoich rodaków. Jan Kochanowski złości się, że Polacy nie podejmują walki z Tatarami w odwecie za zniszczenie Podola i uprowadzenie polskich kobiet. Z kolei Juliusz Słowacki wytyka polskiej szlachcie skłonność do wystawnego, pełnego przepychu życia oraz do naśladowania obcych wzorców, w czym upatruje przyczyny utraty przez Polskę niepodległości.
10.2.
• Tekst 1.: „pohaniec sprosny” – epitet; Tekst 2.: „Przeklnij – lecz ciebie przepędzi ma dusza / Jak eumenida – przez wężowe rózgi” – porównanie.
• Tekst 1.: „pohaniec sprosny” / „psom bisurmańskim” – słownictwo wartościujące; Tekst 2.: „Przeklnij” / „Szczęknij z boleści i przeklinaj syna” – zdania rozkazujące.
Schemat punktowania
10.1.
poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie, odnoszące się do obu utworów.
odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.
10.2.
poprawne uzupełnienie tabeli: wypisanie z każdego utworu po jednym przykładzie właściwego środka językowego i podanie nazwy tego środka.
odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.