Zacznij za darmoZacznij

Baza wiedzy · matura

Aminokwasy na maturze z chemii: budowa, jon obojnaczy, reakcje

Aminokwasy białkowe to α-aminokwasy: grupa aminowa −NH2 i karboksylowa −COOH przy tym samym atomie węgla. W roztworze i w stanie stałym występują głównie jako jony obojnacze +H3N−CHR−COO−. Są amfoteryczne: reagują z kwasami i zasadami. Wzory i punkty izoelektryczne wybranych aminokwasów są w karcie CKE.

Sprawdzone 18 października 2026

Co trzeba umieć

  • Jon obojnaczy: proton z grupy karboksylowej przechodzi na aminową.
  • Punkt izoelektryczny (pI): pH, w którym aminokwas ma ładunek wypadkowy zero i nie wędruje w polu elektrycznym. Przy pH niższym od pI aminokwas jest kationem, przy wyższym anionem.
  • Wiązanie peptydowe: −CO − NH −, powstaje w reakcji kondensacji grupy karboksylowej jednego aminokwasu z aminową drugiego. Z dwóch różnych aminokwasów powstają dwa różne dipeptydy.
  • Chiralność: wszystkie aminokwasy białkowe oprócz glicyny mają asymetryczny atom węgla; w białkach występują izomery L.
  • Reakcje: z kwasem azotowym(III) (wydzielanie azotu), reakcja ksantoproteinowa i biuretowa dla peptydów i białek: wysalanie i denaturacja białek.

Typowe pułapki

  • Zapisywanie aminokwasu w roztworze w formie niezjonizowanej, gdy zadanie pyta o dominującą formę przy danym pH.
  • Pomijanie, że dipeptydy Ala-Gly i Gly-Ala to różne związki.
  • Reakcja biuretowa nie zachodzi dla pojedynczych aminokwasów i dipeptydów.

Zadania z matury

  1. 1.Zadanie 29, czerwiec 2026Na podstawie obliczeń ustal masę molową aminokwasu, którego reszta stanowiła N-koniec badanego peptydu. Napisz wzór…
  2. 2.Zadanie 26, maj 2026Napisz sekwencję opisanego tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów aminokwasów.
  3. 3.Zadanie 27.1, czerwiec 2025Napisz równanie reakcji waliny z kwasem azotowym(III). Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
  4. 4.Zadanie 27.2, czerwiec 2025Pewien aminokwas poddano działaniu kwasu azotowego(III). Produktem organicznym tej przemiany jest kwas…
  5. 5.Zadanie 27.3, czerwiec 2025Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech dipeptydów 1., 2. i 3. o wzorach: Te dipeptydy umieszczono oddzielnie – w…
  6. 6.Zadanie 28.1, czerwiec 2025Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku…
  7. 7.Zadanie 28.2, czerwiec 2025Uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W anionie lizyny, który występuje w środowisku…
  8. 8.Zadanie 28.1, maj 2025Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji 1. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.52%wykonalność
  9. 9.Zadanie 28.2, maj 2025Związek A reaguje z amoniakiem w stosunku molowym nA : nNH₃ = 1 : 3 (reakcja 2.). Napisz w formie jonowej…10%wykonalność
  10. 10.Zadanie 28, maj 2024Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym rysunku: Uzupełnij poniższe schematy, tak aby powstały wzory…42%wykonalność

Zadania z arkuszy CKE z rozwiązaniem z klucza. Wykonalność to średni procent punktów zdobytych przez zdających (raporty CKE).

Najczęstsze pytania

Co to jest punkt izoelektryczny aminokwasu?

pH, w którym cząsteczki aminokwasu mają ładunek wypadkowy równy zeru (występują głównie jako jony obojnacze).

Dlaczego aminokwasy są amfoteryczne?

Bo mają grupę o charakterze kwasowym (−COOH) i zasadowym (−NH2), więc reagują i z kwasami, i z zasadami.

Czytaj dalej