Zadanie 15.1, matura maj 2016, fizyka rozszerzona

3 pktobliczeniowetrudne 34%Maj 2016

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Nadanie obiektowi wystarczająco dużej prędkości początkowej (większej od pewnej granicznej wartości zwanej prędkością ucieczki) pozwala mu uwolnić się od Ziemi i odlecieć na dowolnie dużą odległość. Przyciąganie Ziemi nigdy nie zdoła zawrócić takiego obiektu. Mimo że jest to dosyć duża prędkość, to ludzkość zbudowała pojazdy zdolne ją osiągać. Dużo trudniejsza od ucieczki z Ziemi jest ucieczka od Słońca, którego masa jest prawie 336 tys. razy większa od masy Ziemi. Żaden z pojazdów kosmicznych zbudowanych do tej pory przez człowieka nie był w stanie za pomocą własnych silników nadać sobie energii wystarczającej do ucieczki od Słońca. Wiadomo jednak, że kilka wysłanych z Ziemi sond opuściło Układ Słoneczny – przyciąganie Słońca nigdy ich już nie zawróci. Rozpędzenie sondy uzyskano dzięki sprytnemu zaplanowaniu trajektorii lotu, tak aby w odpowiedni sposób przeleciała w pobliżu planety Układu Słonecznego. […]

Mechanizm ten nosi nazwę procy grawitacyjnej lub asysty grawitacyjnej i był wykorzystywany do rozpędzania wielu sond, a niektóre z nich wykorzystywały go kilkakrotnie. Rozważmy sytuację, w której sonda obiega Słońce po orbicie w kierunku przeciwnym do kierunku obiegu planety. Wyobraźmy sobie, że sonda zbliża się do planety. W układzie odniesienia związanym z planetą trajektoria sondy ma w przybliżeniu kształt taki jak na rysunku obok. […]

zakrzywiony tor sondy (ze strzałką kierunku ruchu) przechodzący obok planety; poziomy rząd okręgów oznaczających kolejne położenia planety, przy jednym z nich strzałka kierunku ruchu planety w prawo; podpisy: tor sondy, kolejne położenia planetyPowiększ
zakrzywiony tor sondy (ze strzałką kierunku ruchu) przechodzący obok planety; poziomy rząd okręgów oznaczających kolejne położenia planety, przy jednym z nich strzałka kierunku ruchu planety w prawo; podpisy: tor sondy, kolejne położenia planety

Składowe prędkości sondy prostopadłe do kierunku ruchu planety się nie zmienią, natomiast ulegną zmianie składowe równoległe – w fazie zbliżania od wartości składowej równoległej odejmie się prędkość planety, a w fazie oddalania prędkość planety się do niej doda. W konsekwencji, jeżeli porównamy składową równoległą prędkości sondy przed zbliżeniem i po nim, to będą się one różniły o podwojoną wartość prędkości planety. Uzyskamy zatem to, co chcieliśmy – sonda po zbliżeniu będzie się poruszać szybciej!

Na podstawie: Szymon Charzyński, Proca grawitacyjna, „Delta”, lipiec 2014.

Polecenie

3 punkty

Oszacuj wartość prędkości, jaką należy nadać obiektowi znajdującemu się w odległości jednej jednostki astronomicznej (1 j.a. ≈ 150 mln km) od Słońca, aby mógł on trwale opuścić Układ Słoneczny.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Przykłady poprawnej odpowiedzi

Sposób 1.

Prędkość ucieczki vuc można obliczyć ze wzoru na II prędkość kosmiczną, podstawiając masę Słońca wg tekstu zamiast masy Ziemi oraz odległość równą jednostce astronomicznej zamiast promienia Ziemi. Zatem

vuc=2GMSr≈2⋅6,67⋅10−11 N⋅m2⋅kg−2⋅336000⋅5,98⋅1024 kg150⋅109 m=42 kmsv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{\frac{2GM_S}{r}} \approx \sqrt{\frac{2 \cdot 6{,}67 \cdot 10^{-11}\ \mathrm{N \cdot m^2 \cdot kg^{-2}} \cdot 336000 \cdot 5{,}98 \cdot 10^{24}\ \mathrm{kg}}{150 \cdot 10^{9}\ \mathrm{m}}} = 42\ \mathrm{\frac{km}{s}}

Sposób 2.

Stosujemy wzór vII=2GMrv_{\mathrm{II}} = \sqrt{\frac{2GM}{r}} dwukrotnie – do II prędkości kosmicznej (ucieczki z powierzchni Ziemi) oraz do prędkości ucieczki opisanej w zadaniu. Stąd wyprowadzamy związek vuc=vIIMSMZ⋅RZRorbv_{\mathrm{uc}} = v_{\mathrm{II}}\sqrt{\frac{M_S}{M_Z} \cdot \frac{R_Z}{R_{orb}}}. Po podstawieniu II prędkości kosmicznej, masy Ziemi i promienia Ziemi z tablic oraz masy Słońca obliczamy vuc≈42 kmsv_{\mathrm{uc}} \approx 42\ \mathrm{\frac{km}{s}}.

Sposób 3.

Prędkość ucieczki jest równa vuc=2⋅v=2⋅2πrTv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{2} \cdot v = \sqrt{2} \cdot \frac{2\pi r}{T}, gdzie v jest prędkością Ziemi na orbicie (związek ten jest analogiczny do związku między I a II prędkością kosmiczną). Do tej zależności podstawiamy okres obiegu Ziemi wokół Słońca T = 1 rok ≈ 3,15 ⋅ 107 s i promień orbity Ziemi r ≈ 150 ⋅ 109 m, otrzymując vuc≈42 kmsv_{\mathrm{uc}} \approx 42\ \mathrm{\frac{km}{s}}.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda obliczenia prędkości ucieczki i poprawny wynik.

2 pkt

zastosowanie wzoru vuc=2GMSrv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{\frac{2GM_S}{r}}, w którym poprawnie podstawiono masę Słońca oraz odległość r

LUB

– zastosowanie wzoru vII=2GMrv_{\mathrm{II}} = \sqrt{\frac{2GM}{r}} do II prędkości kosmicznej oraz do ucieczki przedstawionej w zadaniu, wyprowadzenie wzoru vuc=vIIMSMZ⋅RZRorbv_{\mathrm{uc}} = v_{\mathrm{II}}\sqrt{\frac{M_S}{M_Z} \cdot \frac{R_Z}{R_{orb}}}

LUB

– stwierdzenie, że vuc=2⋅v=2⋅2πrTv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{2} \cdot v = \sqrt{2} \cdot \frac{2\pi r}{T}, gdzie v jest prędkością Ziemi na orbicie, poprawne podstawienie okresu obiegu Ziemi wokół Słońca T i promienia orbity Ziemi r.

1 pkt

zapisanie wzoru vuc=2GMSrv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{\frac{2GM_S}{r}}

LUB

– stwierdzenie, że vuc=2⋅v=2⋅2πrTv_{\mathrm{uc}} = \sqrt{2} \cdot v = \sqrt{2} \cdot \frac{2\pi r}{T}, gdzie v jest prędkością Ziemi na orbicie.

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Komentarz. Wynik około 42 km/s. Ucieczka z Układu Słonecznego wymaga prędkości √2 razy większej niż ucieczka z powierzchni Ziemi w tym samym punkcie przestrzeni.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.