Wypracowanie, matura maj 2025, język polski podstawowy
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.
- W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij.
- W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego).
- Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego.
- Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.
Temat 1
Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka.
W pracy odwołaj się do
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Temat 2
Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?
W pracy odwołaj się do
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki
- wybranych kontekstów.
Lista lektur z arkusza75 pozycji
Lista lektur obowiązkowych (zgodna z podstawą programową z 2024 r.), do których można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Starożytność
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Mitologia, cz. I Grecja
- Iliada (fragmenty)
- Antygona
- Średniowiecze
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- Renesans
- Makbet
- Barok
- Skąpiec
- Oświecenie
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Romantyzm
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Dziady cz. III
- Pozytywizm
- Lalka
- Potop (fragmenty)
- Zbrodnia i kara
- Młoda Polska
- Wesele
- Chłopi (fragmenty)
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Przedwiośnie
- Ferdydurke (fragmenty)
- Wojna i okupacja
- Proszę państwa do gazu
- Literatura po 1945 r.
- Inny świat (fragmenty)
- Zdążyć przed Panem Bogiem
- Dżuma
- Rok 1984
- Tango
- Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Literatura współczesna
- Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Podróże z Herodotem (fragmenty)
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
- Ignacy Krasicki, bajki
- Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Zemsta
- Balladyna
Zakres rozszerzony
- Starożytność
- Odyseja (fragmenty)
- Średniowiecze
- Boska Komedia (fragmenty)
- Renesans
- Treny (jako cykl poetycki)
- Hamlet
- Romantyzm
- Kordian
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Dwudziestolecie międzywojenne
- Proces (fragmenty)
- Literatura po 1945 r.
- Mistrz i Małgorzata
- Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Mała Apokalipsa
- Literatura współczesna
- Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Inne lektury obowiązkowe (zgodne z podstawą programową z 2018 r.), do których również można się odwołać w wypracowaniu
Zakres podstawowy
- Średniowiecze
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Kronika polska (fragmenty)
- Renesans
- Odprawa posłów greckich
- Kazania sejmowe (fragmenty)
- Barok
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- Romeo i Julia
- Romantyzm
- Konrad Wallenrod
- Nie-Boska Komedia
- Pozytywizm
- Z legend dawnego Egiptu
- Gloria victis
- Młoda Polska
- Rozdzióbią nas kruki, wrony…
- Wojna i okupacja
- Ludzie, którzy szli
- Literatura po 1945 r.
- Droga donikąd (fragmenty)
- Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
- Literatura współczesna
- Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Madame
Ponadto z zakresu szkoły podstawowej
Zakres rozszerzony
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
Tytuły w kolorze prowadzą do stron lektur ze ściągą i zadaniami CKE.
Zanim zaczniesz pisaćOpcjonalnie
Jak zbudować wypracowanie
Wypracowanie to wypowiedź argumentacyjna: stawiasz tezę, bronisz jej dwoma utworami i kontekstami, kończysz wnioskiem. Co najmniej 300 wyrazów.
Przeczytaj temat i podkreśl, o co pyta
Temat ma problem (np. źródło nadziei) i warunki (lektura obowiązkowa, inny utwór, konteksty). Zapisz problem własnymi słowami jako pytanie. Praca nie na temat dostaje 0 punktów w całości.
Wybierz dwa utwory
Jeden musi być lekturą obowiązkową z listy w arkuszu, drugi to dowolny utwór literacki, także wiersz. Bierz te, które znasz na pewno: błąd kardynalny w lekturze obowiązkowej zeruje całą pracę.
Postaw tezę
Jedno lub dwa zdania, które odpowiadają na pytanie z tematu. Każdy akapit ma potem tej tezy bronić.
Zaplanuj argumenty
Wystarczą dwa argumenty, po jednym na utwór. Schemat akapitu: twierdzenie, przykład z utworu (konkretna scena, decyzja bohatera), wniosek łączący przykład z tezą. Samo streszczenie nie jest argumentem.
Dobierz dwa konteksty
Kontekst to wiedza spoza omawianego utworu, która pogłębia argument: historyczny, biograficzny, filozoficzny, biblijny, inny tekst kultury. Ma coś wyjaśniać, nie tylko zostać wspomniany.
Ułóż kompozycję
Wstęp z tezą, rozwinięcie z osobnym akapitem na każdy argument, zakończenie z wnioskiem, który wraca do tematu. Zostaw kwadrans na przeczytanie pracy i policzenie wyrazów.
Czego unikać
- streszczania utworów zamiast argumentowania
- pisania w punktach albo w formie planu (0 punktów za całość)
- pracy krótszej niż 300 wyrazów: wtedy liczą się tylko dwa pierwsze kryteria
- kontekstu wymienionego jednym zdaniem, bez związku z argumentem
Za co są punkty
35 punktów: warunki formalne 1, kompetencje literackie i kulturowe 16, kompozycja 7, język 11. Prawie połowa punktów jest za to, jak używasz utworów i kontekstów.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Co musi być w pracy na dany temat
Temat 1Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka.
2.Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający:
a)omówił nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
orazb)praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji:
a)omówił źródło nadziei dla człowieka
orazb)określił czasy trudne dla człowieka.
5.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił:
a)nadzieję w czasach trudnych dla człowieka
albob)źródło nadziei dla człowieka.
6.Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Jak CKE rozumie pojęcia z tematu
a)źródło – przyczyna/inspiracja (coś lub ktoś)
b)nadzieja – oczekiwanie/życzenie, że spełni się coś pożądanego
c)czasy trudne
okres, gdy dzieje się coś nieprzyjemnego, niełatwego, dramatycznego, wymagającego wysiłku
okres rozumiany w wymiarze jednostkowym/zbiorowym (np. dzieciństwo, młodość, dorosłość, starość, czas podróży, czas bycia z kimś w relacji) albo historycznym (np. epoka, wydarzenie)
d)człowiek
każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi
jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
Temat 2Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka?
2.Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać.
3.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli:
a)w pracy zdający odniósł się do błędnej oceny sytuacji
orazb)praca zawiera opinię albo uzasadnienie.
4.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił:
a)błędną ocenę sytuacji
orazb)wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka.
5.Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił:
a)błędną ocenę sytuacji
albob)wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka.
6.Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie.
Jak CKE rozumie pojęcia z tematu
a)sytuacja
wydarzenie
warunki/okoliczności
stan rzeczy
b)błędna ocena sytuacji
niewłaściwy osąd dotyczący rzeczywistości
fałszywe przekonanie
c)wpływać, np.
powodować nabranie określonych cech
wpływać na kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś
zmieniać kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś
d)jak wpływa
efekt wpływania
sposób/proces wpływania
e)człowiek/osoba
każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi
jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny).
Kryteria oceniania: 35 pkt
1. Spełnienie formalnych warunków polecenia1 pktNa 1 pkt: W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. ORAZ W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.
2. Kompetencje literackie i kulturowe16 pktNa 16 pkt: Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie. Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego.
Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych w poleceniu (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego); poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Dwa utwory wykorzystane w pełni funkcjonalnie | |
| 16 pkt | Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 15 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 14 pkt | Zadowalająca argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 13 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Jeden utwór wykorzystany w pełni funkcjonalnie, a drugi – częściowo funkcjonalnie | |
| 12 pkt | Bogata argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. |
| 11 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 10 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 9 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Dwa utwory wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO tylko jeden utwór wykorzystany w pełni funkcjonalnie, a drugi – niefunkcjonalnie | |
| 8 pkt | Trafna argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Praca zawiera fragmenty erudycyjne. |
| 7 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 6 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 5 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| Tylko jeden utwór wykorzystany częściowo funkcjonalnie | |
| 4 pkt | Trafna argumentacja. Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. |
| 3 pkt | Zadowalająca argumentacja. Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. |
| 2 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo funkcjonalnie. |
| 1 pkt | Powierzchowna argumentacja. W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. |
| 0 pkt | Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. |
Błędy rzeczowe: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK (od 0 do 16; bez punktów ujemnych).
Uwaga. Jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje literackie i kulturowe, tj. liczba punktów po odjęciu punktów za błędy rzeczowe (jeżeli wystąpiły w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.
3. Kompozycja wypowiedzi7 pktstruktura wypowiedzi 3 pkt · spójność wypowiedzi 3 pkt · styl wypowiedzi 1 pkt
3a Struktura wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy są zorganizowane problemowo | |
| 3 pkt (A) | Podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. |
| 2 pkt (B) |
|
| 1 pkt (C) |
|
| W pracy podjęta jest próba organizacji elementów treściowych wypowiedzi problemowo. ALBO Elementy treściowe wypowiedzi zorganizowane w pracy częściowo problemowo, częściowo wyłącznie pod względem formalnym. ALBO Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich | |
| 2 pkt (D) | Podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów; sposób podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. |
| 1 pkt (E) |
|
| 0 pkt (F) |
|
| 0 pkt (G) | Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. |
3b Spójność wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 3 pkt | Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 2 pkt | W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. |
| 1 pkt |
|
| 0 pkt |
|
3c Styl wypowiedzi
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 1 pkt | Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). |
| 0 pkt | Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. |
4. Język wypowiedzi11 pktzakres i poprawność środków językowych 7 pkt · poprawność ortograficzna 2 pkt · poprawność interpunkcyjna 2 pkt
4a Zakres i poprawność środków językowych
| Zakres środków językowych | nie więcej niż 5 błędów | 6–8 błędów | 9–11 błędów | 12–14 błędów | 15–17 błędów | 18–21 błędów | 22–25 błędów | 26 lub więcej błędów |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Szeroki zakres środków językowychzróżnicowana składnia, zróżnicowana leksyka, w tym np. bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 |
| Zadowalający zakres środków językowychskładnia i leksyka stosowne/odpowiednie do realizacji tematu | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 |
| Wąski zakres środków językowychskładnia i leksyka proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 |
Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium.
4b Poprawność ortograficzna
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się – z dysleksją, dysortografią, dysgrafią: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne.) |
| 1 pkt | Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych.) |
| 0 pkt | Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych.) |
4c Poprawność interpunkcyjna
| Punkty | Za co |
|---|---|
| 2 pkt | Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych.) |
| 1 pkt | Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych.) |
| 0 pkt | Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. (Zdający ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych.) |
Dodatkowe ustalenia CKE do tego kryterium
Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią)
1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch; łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania.
2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów; mylenia liter o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y), dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania), odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om – on, ś – ź, ć – dź), różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g); ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym oznaczania miękkości nad literami, kropek (dż, ż, i, j), „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł; błędów dotyczących podziału wyrazu; utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba); błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować; mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno; niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny.
Liczenie błędów
Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd.
Zasady ogólne CKE
Ogólne zasady oceniania wypracowania
1.Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna.
2.Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów.
3.Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu.
4.W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją.
5.Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być.
6.Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury.
7.Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii.
8.Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów.
9.Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów.
10.Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium.
11.Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.
12.Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania).
13.Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana.
14.Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.
Utwory literackie, w tym lektury
1.Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst.
2.Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski.
3.Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym.
4.Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst.
Język, ortografia i interpunkcja
1.Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz.
2.Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów.
3.Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: człowiek, nadzieja, czasy trudne, błędna ocena, wpływać.
4.Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich:
„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią”
„Boska Komedia” albo „Boska komedia”
„Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia”
„Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”.
„Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…”
„Inny świat” albo „Inny Świat”
„Rok 1984” albo „1984”
„Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”.
Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu.
5.Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz.
Wyjaśnienia do kryteriów oceniania
1.Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
nie występuje w nim błąd kardynalny
w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym
wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu
napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną.
Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP)
1.Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie:
a)głównych wątków utworu;
b)losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów.
2.W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach).
3.W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny.
a)Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw.
b)Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy.
Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia.
4.Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst.
5.„Problem wskazany w poleceniu” obejmuje:
a)zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ
b)opinię zdającego wraz z uzasadnieniem.
6.Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie.
7.Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny.
2.Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający:
wykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny
funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem
przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji
wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego
nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej.
Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK)
1.Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów.
2.Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu:
1)takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków
2)sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze.
Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności.
3.Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
4.Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki.
5.Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów.
Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej.
Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami.
Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest...
6.Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.:
1)innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu
2)historii literatury
3)teorii literatury
4)charakteru epoki
5)biografii autora
6)filmu, spektaklu teatralnego
7)utworu muzycznego, dzieła plastycznego
8)mitologii
9)Biblii
10)religii
11)historii
12)filozofii
13)kwestii politycznych
14)kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie.
7.Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia.
8.Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem.
9.Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową.
10.W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe.
11.Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o:
nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne
nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny)
nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu
nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje
braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych.
Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem.
12.Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd.
13.Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy.
3.Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy:
1.w zakresie struktury wypowiedzi:
kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi
podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny
2.w zakresie spójności wypowiedzi:
wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość
w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami
w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora
3.w zakresie stylu wypowiedzi:
styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
3a. Struktura wypowiedzi
Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi)
1.Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity).
1)Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki.
2)Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia.
3)Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu).
2.Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”.
3.Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość).
4.W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy.
3b. Spójność wypowiedzi
Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi)
1.Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość.
2.Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego.
3.Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z:
a)błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń
b)odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne
c)zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem
d)rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków)
e)pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe
f)wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem
g)wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie
h)przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami.
4.Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia.
5.Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami.
6.Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności.
3c. Styl wypowiedzi
Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi)
1.Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy.
2.Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej.
3.Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe.
4.Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego.
4.Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów)
Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał:
1.w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych:
czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych
czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu
ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy
2.w odniesieniu do poprawności ortograficznej:
ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy
3.w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej:
ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy.
4a. Zakres i poprawność środków językowych
Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą.
Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych)
1.Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej.
2.Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego.
3.W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone.
4.W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii.
5.W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.
Komentarz. Błąd kardynalny to całkowicie nieuprawniona interpretacja lektury świadcząca o nieznajomości głównych wątków lub losów głównych bohaterów. Odwołanie do lektury musi być analityczne, nie tylko informacyjne. Wypracowanie powinno zawierać wstęp, część zasadniczą i zakończenie, z co najmniej jednym akapitem argumentacyjnym. Wyjaśnienia do pojęć kluczowych i warunków spełnienia przez zdającego dla tematu 1. Wyjaśnienia do pojęć kluczowych i warunków spełnienia przez zdającego dla tematu 2.