Zadanie 3.2, matura maj 2025, fizyka rozszerzona

3 pktobliczenioweśrednie 43%Maj 2025

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Fale dźwiękowe o dużych częstotliwościach (np. ultradźwięki) mogą w ośrodkach rozchodzić się w postaci wąskich wiązek. Gdy wiązka fali ultradźwiękowej pada na granicę dwóch ośrodków, to – w zależności m.in. od kąta padania na tę granicę – może częściowo wniknąć do drugiego ośrodka i częściowo się odbić od granicy albo może całkowicie się odbić od granicy ośrodków.

W zadaniu przyjmij, że:

• wartość prędkości dźwięku w powietrzu jest równa vp = 340 m/s

• wartość prędkości dźwięku w wodzie jest równa vw = 1450 m/s.

Zwróć uwagę na to, że wartość prędkości dźwięku w wodzie jest większa od wartości prędkości dźwięku w powietrzu.

Polecenie

3 punkty

Rozważamy wiązkę ultradźwięków, która biegnie w powietrzu i pada na taflę wody pod kątem αp = 45°. Tylko jeden z rysunków A–C prawidłowo przedstawia dalszy bieg tej wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. Kreską przerywaną oznaczono linie pomocnicze.

A.

granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45°, wiązka odbita pod kątem 45° oraz wiązka w wodzie odchylona od linii pomocniczej bardziej niż przerywane przedłużenie wiązki padającejPowiększ
granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45°, wiązka odbita pod kątem 45° oraz wiązka w wodzie odchylona od linii pomocniczej bardziej niż przerywane przedłużenie wiązki padającej

B.

granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45°, wiązka odbita pod kątem 45° oraz wiązka w wodzie odchylona od linii pomocniczej mniej niż przerywane przedłużenie wiązki padającejPowiększ
granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45°, wiązka odbita pod kątem 45° oraz wiązka w wodzie odchylona od linii pomocniczej mniej niż przerywane przedłużenie wiązki padającej

C.

granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45° i wiązka odbita pod kątem 45°, bez wiązki w wodziePowiększ
granica powietrze – woda z prostopadłą do niej przerywaną linią pomocniczą; wiązka padająca pod kątem 45° i wiązka odbita pod kątem 45°, bez wiązki w wodzie

Ustal dalszy bieg wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda. Wykorzystaj odpowiednie prawa / zależności fizyczne i wykonaj niezbędne obliczenia, które doprowadzą do tego ustalenia.

Następnie zaznacz rysunek (spośród A–C), na którym prawidłowo przedstawiono dalszy bieg wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

C – nastąpi całkowite odbicie wiązki od granicy powietrze – woda.

Sposób 1. Prędkość dźwięku w powietrzu jest mniejsza niż w wodzie, więc istnieje kąt graniczny αg dla wiązki biegnącej od strony powietrza.

sin⁡αgsin⁡90∘=vpvw⇒sin⁡αg1=340 m/s1450 m/s⇒sin⁡αg≈0,2345,αg≈13,6∘\dfrac{\sin\alpha_g}{\sin 90^\circ} = \dfrac{v_p}{v_w} \quad\Rightarrow\quad \dfrac{\sin\alpha_g}{1} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}} \quad\Rightarrow\quad \sin\alpha_g \approx 0{,}2345,\quad \alpha_g \approx 13{,}6^\circ

αp > αg (45° > 13,6°), więc nastąpi całkowite odbicie od granicy powietrze – woda. Prawidłowe zaznaczenie: C.

Sposób 2. Jak wyżej sin⁡αg≈0,2345\sin\alpha_g \approx 0{,}2345; sin⁡45∘≈0,7071>sin⁡αg\sin 45^\circ \approx 0{,}7071 > \sin\alpha_g, a w przedziale od 0° do 90° sinus jest funkcją rosnącą, więc αp > αg – całkowite odbicie. Prawidłowe zaznaczenie: C.

Sposób 3. Z prawa załamania:

sin⁡αpsin⁡αw=vpvw⇒sin⁡45∘sin⁡αw=340 m/s1450 m/s⇒sin⁡αw≈3,02>1\dfrac{\sin\alpha_p}{\sin\alpha_w} = \dfrac{v_p}{v_w} \quad\Rightarrow\quad \dfrac{\sin 45^\circ}{\sin\alpha_w} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}} \quad\Rightarrow\quad \sin\alpha_w \approx 3{,}02 > 1

Taki kąt załamania nie istnieje, więc wiązka nie wniknie do wody, tylko całkowicie odbije się od granicy powietrze – woda. Prawidłowe zaznaczenie: C.

Schemat punktowania

3 pkt

poprawna metoda ustalenia biegu wiązki ultradźwięków od granicy powietrze – woda oraz zaznaczenie rysunku C.

Uwaga! Jeżeli zdający stosuje poprawną metodę oraz zapisze w sposób jednoznaczny, który rysunek przedstawia opisaną sytuację, albo zapisze jednoznacznie, że zachodzi całkowite odbicie od granicy ośrodków, i nie zaznaczy rysunku, to otrzymuje 3 pkt.

2 pkt

poprawna metoda obliczenia kąta granicznego dla przejścia dźwięku przez granicę powietrze – woda oraz podanie prawidłowej wartości tego kąta, np. sin⁡αgsin⁡90∘=340 m/s1450 m/s\dfrac{\sin\alpha_g}{\sin 90^\circ} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}} oraz αg ≈ 13,6°

LUB

– poprawna metoda obliczenia sinusa kąta granicznego oraz podanie prawidłowej wartości sinusa tego kąta, oraz stwierdzenie, że kąt padania (lub jego sinus) jest większy od kąta granicznego (jego sinusa), np. sin⁡αg≈0,2345\sin\alpha_g \approx 0{,}2345, zatem αg < 45°, albo (sin⁡αg≈0,2345)<(sin⁡45∘≈0,7071)(\sin\alpha_g \approx 0{,}2345) < (\sin 45^\circ \approx 0{,}7071)

LUB

– poprawna metoda obliczenia kąta załamania oraz podanie wartości sinusa kąta załamania większej od jedności i stwierdzenie, że taki kąt nie istnieje, np. sin⁡45∘sin⁡αw=340 m/s1450 m/s\dfrac{\sin 45^\circ}{\sin\alpha_w} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}} oraz sin⁡αw>1\sin\alpha_w > 1 – nie istnieje taki kąt αw.

1 pkt

poprawne zapisanie warunku (z uwzględnieniem wartości prędkości dźwięku), z którego można obliczyć kąt graniczny, np. sin⁡αgsin⁡90∘=340 m/s1450 m/s\dfrac{\sin\alpha_g}{\sin 90^\circ} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}}

LUB

– zapisanie warunku wynikającego z prawa załamania fali (z uwzględnieniem wartości prędkości dźwięku i miary kąta padania), np. sin⁡45∘sin⁡αw=340 m/s1450 m/s\dfrac{\sin 45^\circ}{\sin\alpha_w} = \dfrac{340\ \mathrm{m/s}}{1450\ \mathrm{m/s}}.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Klucz CKE nie podaje explicite odpowiedzi dla tego zadania w dostarczonych stronach; jednak fizyka wskazuje na całkowite odbicie wewnętrzne.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.