Zadanie 2.2, matura maj 2025, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 29%Maj 2025

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Dany jest jednorodny pełny walec W1 oraz wydrążony częściowo (i osiowosymetrycznie) jednorodny walec W2. Walec W1 położono na równi pochyłej i puszczono swobodnie. Następnie na tej samej wysokości na tej równi położono walec W2 i także puszczono swobodnie (zobacz rysunek poniżej). Prędkości początkowe obu walców były równe zero. Walce W1 oraz W2 staczały się z równi bez poślizgu. Kąt nachylenia równi do poziomego podłoża wynosi β.

Przyjmij następujące dane:

• promienie walców są sobie równe: R1 = R2 = R

• masy walców są sobie równe: m1 = m2 = m (walce wykonano z różnych materiałów)

• momenty bezwładności walców W1 i W2 względem osi każdego z nich wyrażają się – odpowiednio – wzorami:

I1 = k1mR2  oraz  I2 = k2mR2

gdzie k1 i k2 są pewnymi współczynnikami oraz k1 ≠ k2.

Rysunek (widok z boku)

dwie jednakowe równie pochyłe o kącie nachylenia β; na szczycie lewej równi pełny walec W1, na szczycie prawej wydrążony walec W2 (pierścień), oba o promieniu R, środki walców połączone poziomą linią przerywaną; obok każdej równi wektor g skierowany w dółPowiększ
dwie jednakowe równie pochyłe o kącie nachylenia β; na szczycie lewej równi pełny walec W1, na szczycie prawej wydrążony walec W2 (pierścień), oba o promieniu R, środki walców połączone poziomą linią przerywaną; obok każdej równi wektor g skierowany w dół

Uwzględnij następujące założenia i warunki:

• siły tarcia statycznego pomiędzy każdym z walców a powierzchnią równi nie osiągnęły wartości maksymalnych

• pomijamy inne (tzn. oprócz tarcia statycznego) opory ruchu

• ruch walców rozpatrujemy w inercjalnym układzie odniesienia związanym z ziemią, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym.

Polecenie

4 punkty

Wyznacz a – wartość przyśpieszenia liniowego walca W2 – w zależności tylko od wartości przyśpieszenia ziemskiego g, od kąta β oraz od współczynnika k2. Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na a.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a=sin⁡β1+k2 ga = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g

Sposób 1. (zasady dynamiki)

Na walec W2 działają: siła ciężkości Q⃗\vec{Q}, siła reakcji równi F⃗r\vec{F}_r i siła tarcia statycznego T⃗\vec{T}. Wypadkowa ma kierunek wzdłuż równi: Fw=mgsin⁡β−TF_w = mg\sin\beta - T. Względem osi walca niezerowy moment ma tylko siła tarcia: MT = RT.

II zasada dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego (siła tarcia nie osiągnęła wartości maksymalnej, więc T jest niewiadomą):

ma=mgsin⁡β−Tma = mg\sin\beta - T oraz I2ε = RT

Związek a = εR (toczenie bez poślizgu) i I2 = k2mR2:

k2mR2⋅aR=RT⇒T=k2mak_2mR^2\cdot\dfrac{a}{R} = RT \quad\Rightarrow\quad T = k_2ma

ma=mgsin⁡β−k2ma⇒a+k2a=gsin⁡β⇒a=sin⁡β1+k2 gma = mg\sin\beta - k_2ma \quad\Rightarrow\quad a + k_2a = g\sin\beta \quad\Rightarrow\quad a = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g

Sposób 2. (zasada zachowania energii mechanicznej)

mgh=12mv2+12I2ω2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_2\omega^2, v = ωR, I2=k2mR2⇒v2=2gh1+k2I_2 = k_2mR^2 \quad\Rightarrow\quad v^2 = \dfrac{2gh}{1 + k_2}

v2 = 2as, h=ssin⁡β⇒2as=2gsin⁡β⋅s1+k2⇒a=sin⁡β1+k2 gh = s\sin\beta \quad\Rightarrow\quad 2as = \dfrac{2g\sin\beta\cdot s}{1 + k_2} \quad\Rightarrow\quad a = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g

Sposób 3. (chwilowa oś obrotu)

Względem chwilowej osi obrotu moment ma tylko składowa siły ciężkości wzdłuż równi: MQ=R⋅mgsin⁡βM_Q = R\cdot mg\sin\beta.

Ichwε=R⋅mgsin⁡βI_{chw}\varepsilon = R\cdot mg\sin\beta, Ichw = I2 + mR2 = (k2 + 1)mR2 (twierdzenie Steinera), ε=aR\varepsilon = \dfrac{a}{R}

(k2+1)a=gsin⁡β⇒a=sin⁡β1+k2 g(k_2 + 1)a = g\sin\beta \quad\Rightarrow\quad a = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g

Schemat punktowania

Sposób 1. (zasady dynamiki):

4 pkt

poprawna metoda wyznaczenia wartości a przyśpieszenia liniowego walca W2 poprzez g, β i k2 oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru: a=sin⁡β1+k2 ga = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g.

3 pkt

poprawne zapisanie dwóch równań ruchu wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego (względem osi symetrii) walca W2 z poprawnymi wyrażeniami na wartość siły wypadkowej i momentu siły, oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym a kątowym i wzoru na moment bezwładności walca W2, oraz pozostawienie siły tarcia T jako niewiadomej (siła tarcia nie osiągnęła wartości maksymalnej), np. ma=mgsin⁡β−Tma = mg\sin\beta - T oraz k2mR2aR=RTk_2mR^2\dfrac{a}{R} = RT. Kryterium nie jest spełnione, jeśli zdający zapisze T=μmgcos⁡βT = \mu mg\cos\beta.

LUB

– wyprowadzenie z dynamicznych równań ruchu prawidłowej postaci wzoru na a z jedynym błędem: T=μmgcos⁡βT = \mu mg\cos\beta.

2 pkt

poprawne zapisanie dwóch równań ruchu wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego (względem osi symetrii) walca W2 z poprawnymi wyrażeniami na wartość siły wypadkowej i momentu siły, np. ma=mgsin⁡β−Tma = mg\sin\beta - T oraz I2ε = RT (albo ma = Q∥ − T oraz I2ε = RT).

1 pkt

zapisanie dwóch równań II zasady dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego walca W2 bez poprawnego rozpisania Fw i MT, np. ma = Fw oraz I2ε = MT

LUB

– zapisanie poprawnego wzoru na wartość siły wypadkowej i na moment siły tarcia, np. Fw = Q∥ − T oraz MT = RT

LUB

– poprawne zapisanie równania II zasady dynamiki dla ruchu postępowego z poprawnym wyrażeniem na siłę wypadkową, np. ma = Q∥ − T

LUB

– poprawne zapisanie równania II zasady dynamiki dla ruchu obrotowego względem osi symetrii z poprawnym wyrażeniem na moment siły, np. I2ε = RT.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2. (zasada zachowania energii):

4 pkt

poprawna metoda (zastosowanie zasady zachowania energii) oraz prawidłowa postać wzoru: a=sin⁡β1+k2 ga = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g.

3 pkt

spełnienie warunków za 2 pkt oraz zastosowanie wzoru na moment bezwładności walca i związku między prędkością, przyśpieszeniem i drogą w ruchu jednostajnie przyśpieszonym bez prędkości początkowej, np. mgh=12mv2+12k2mR2v2R2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}k_2mR^2\dfrac{v^2}{R^2} oraz v2 = 2as.

2 pkt

poprawne zapisanie zasady zachowania energii mechanicznej z poprawnymi wzorami na energię kinetyczną ruchu postępowego i obrotowego oraz energię potencjalną walca W2, oraz zastosowanie związku v = ωR, np. mgh=12mv2+12I2ω2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I_2\omega^2 oraz v = ωR.

1 pkt

poprawne zapisanie zasady zachowania energii mechanicznej z uwzględnieniem (poprzez oznaczenie) energii kinetycznej ruchu postępowego, ruchu obrotowego i energii potencjalnej walca W2, np. Epot = Ekin post + Ekin obr.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3. (chwilowa oś obrotu):

4 pkt

poprawna metoda oraz prawidłowa postać wzoru: a=sin⁡β1+k2 ga = \dfrac{\sin\beta}{1 + k_2}\,g.

3 pkt

poprawne zapisanie II zasady dynamiki dla ruchu obrotowego względem chwilowej osi obrotu z poprawnym momentem siły (z kątem β), związkiem ε=aR\varepsilon = \dfrac{a}{R} i związkiem Ichw = I2 + mR2, np. (I2+mR2)aR=R⋅mgsin⁡β(I_2 + mR^2)\dfrac{a}{R} = R\cdot mg\sin\beta.

2 pkt

poprawne zapisanie II zasady dynamiki dla ruchu obrotowego względem chwilowej osi obrotu z poprawnym momentem siły (z kątem β) oraz uwzględnienie, że moment bezwładności względem chwilowej osi jest różny od I2, np. Ichwε=R⋅mgsin⁡βI_{chw}\varepsilon = R\cdot mg\sin\beta.

1 pkt

zapisanie równania Ichwε = MQ (oś chwilowa zidentyfikowana, Ichw ≠ I2)

LUB

– zapisanie poprawnego wzoru na moment siły względem chwilowej osi obrotu, np. MQ = R ⋅ Q∥ albo MQ=R⋅mgsin⁡βM_Q = R\cdot mg\sin\beta.

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Akceptowane są metody: zasady dynamiki dla ruchu postępowego i obrotowego, zasada zachowania energii, II zasada dynamiki względem chwilowej osi obrotu.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.