Zadanie 31, matura czerwiec 2016, matematyka podstawowa
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
5 punktówDany jest ciąg arytmetyczny (an) określony dla każdej liczby naturalnej n ≥ 1, w którym a1 + a2 + a3 + a4 = 2016 oraz a5 + a6 + a7 + … + a12 = 2016. Oblicz pierwszy wyraz, różnicę oraz najmniejszy dodatni wyraz ciągu (an).
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: a1 = 567, r = −42, najmniejszy dodatni wyraz ciągu to a14 = 21.
Rozwiązanie zadania składa się z dwóch etapów. Pierwszy polega na obliczeniu pierwszego wyrazu i różnicy ciągu (an). Drugi etap polega na wyznaczeniu najmniejszego dodatniego wyrazu tego ciągu.
I sposób rozwiązania I etapu
Z warunków zadania wynika, że a1 + a2 + a3 + a4 = 2016 i a5 + a6 + … + a12 = 2016.
Ze wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego otrzymujemy
a1 + (a1 + r) + (a1 + 2r) + (a1 + 3r) = 2016 i (a1 + 4r) + (a1 + 5r) + … + (a1 + 11r) = 2016,
4a1 + 6r = 2016 i 8a1 + 60r = 2016,
2a1 + 3r = 1008 i 2a1 + 15r = 504.
Odejmując stronami równania, otrzymujemy
12r = −504,
r = −42.
Zatem 2a1 + 3 ⋅ (−42) = 1008, więc a1 = 504 + 3 ⋅ 21 = 567.
II sposób rozwiązania I etapu
Z warunków zadania wynika, że a1 + a2 + a3 + a4 = 2016 i a5 + a6 + … + a12 = 2016.
Ze wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego otrzymujemy
a1 + (a1 + r) + (a1 + 2r) + (a1 + 3r) = 2016,
4a1 + 6r = 2016,
2a1 + 3r = 1008.
Zauważmy, że lewa strona równania a5 + a6 + … + a12 = 2016 jest sumą ośmiu wyrazów ciągu arytmetycznego (a5, a6, a7, …, a12) o różnicy r. Ze wzoru na sumę n-początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, otrzymujemy
,
a5 + a12 = 504.
Stąd i ze wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego otrzymujemy
a1 + 4r + a1 + 11r = 504,
2a1 + 15r = 504.
Po rozwiązaniu otrzymanego układu równań otrzymujemy a1 = 567 i r = −42.
III sposób rozwiązania I etapu
Z warunków zadania wynika, że a1 + a2 + a3 + a4 = 2016 i a5 + a6 + … + a12 = 2016.
Zauważmy, że sumując te równania stronami, otrzymujemy a1 + a2 + … + a12 = 4032.
Otrzymaliśmy w ten sposób układ równań
S4 = 2016 i S12 = 4032,
który, korzystając ze wzoru na sumę n-początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, możemy zapisać w postaci
i ,
a1 + a4 = 1008 i a1 + a12 = 672.
Ze wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego otrzymujemy
a1 + (a1 + 3r) = 1008 i a1 + (a1 + 11r) = 672,
2a1 + 3r = 1008 i 2a1 + 11r = 672.
Po rozwiązaniu otrzymanego układu równań otrzymujemy a1 = 567 i r = −42.
IV sposób rozwiązania I etapu
Z warunków zadania wynika, że a1 + a2 + a3 + a4 = 2016 i a5 + a6 + … + a12 = 2016.
Zauważmy, że
a5 + a6 + … + a12 = (a1 + a2 + … + a12) − (a1 + a2 + a3 + a4),
czyli
a5 + a6 + … + a12 = S12 − S4.
Otrzymaliśmy w ten sposób układ równań
S4 = 2016 i S12 − S4 = 2016,
który, korzystając ze wzoru na sumę n-początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, możemy zapisać w postaci
i ,
a1 + a4 = 1008 i 6a1 + 6a12 − 2a1 − 2a4 = 2016.
a1 + a4 = 1008 i 4a1 − 2a4 + 6a12 = 2016.
Ze wzoru na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego otrzymujemy
a1 + (a1 + 3r) = 1008 i 4a1 − 2(a1 + 3r) + 6(a1 + 11r) = 2016,
2a1 + 3r = 1008 i 8a1 + 60r = 2016,
2a1 + 3r = 1008 i 2a1 + 15r = 504.
Po rozwiązaniu otrzymanego układu równań otrzymujemy a1 = 567 i r = −42.
Rozwiązanie II etapu
Ciąg (an) jest więc opisany wzorem ogólnym an = 567 + (n − 1) ⋅ (−42) = 609 − 42n dla n ≥ 1.
Wyznaczmy numery wszystkich dodatnich wyrazów ciągu.
an > 0,
609 − 42n > 0,
.
Ponieważ r = −42 < 0, więc ciąg (an) jest malejący. Wynika stąd, że najmniejszym dodatnim wyrazem ciągu jest a14 = 609 − 42 ⋅ 14 = 21.
Uwaga:
Najmniejszy dodatni wyraz ciągu (an) możemy też wyznaczyć w inny sposób. Ponieważ r = −42 < 0, więc ciąg (an) jest malejący. Zauważmy, że jednym z wyrazów ciągu (an) jest 567 − 14 ⋅ 42 = 21, a następnym 21 − 42 = −21 < 0. Stąd wynika, że najmniejszy dodatni wyraz ciągu to 21.
Schemat punktowania
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania. Zdający zastosuje
• wzór na sumę n-początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego i zapisze jedno z równań wynikających z treści zadania: , 4a1 + 6r = 2016, , 8a1 + 60r = 2016,
• wzór na n-ty wyraz ciągu arytmetycznego i wyznaczy jeden z wyrazów an dla n > 1 w zależności od a1 i r, np. a2 = a1 + r
i na tym poprzestanie lub dalej popełnia błędy.
albo
Uwaga
Jeżeli zdający zapisze, że S12 = 4032, to otrzymuje 1 punkt.
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp. Zdający zapisze dwa równania wynikające z podanych sum wyrazów ciągu i wyznaczy jeden z wyrazów an dla n > 1 w zależności od a1 i r, np.: i i a4 = a1 + 3r.
pokonanie zasadniczych trudności zadania. Zdający zapisze układ dwóch równań z dwiema niewiadomymi pozwalający obliczyć pierwszy wyraz i różnicę ciągu (an), np.: i .
rozwiązanie prawie pełne. Zdający
• obliczy pierwszy wyraz i różnicę ciągu (an): a1 = 567, r = −42
• obliczy pierwszy wyraz, różnicę i najmniejszy dodatni wyraz ciągu (an), popełniając po drodze błędy rachunkowe.
albo
rozwiązanie pełne. Zdający obliczy pierwszy wyraz, różnicę oraz najmniejszy dodatni wyraz ciągu (an): a1 = 567, r = −42, a14 = 21.
Uwagi:
1. Jeżeli zdający błędnie zinterpretuje treść zadania przyjmując, że a5 + a6 + … + a12 jest sumą 12 początkowych wyrazów ciągu, to może otrzymać co najwyżej 1 punkt.
2. Jeżeli zdający zauważy, że a5 + a6 + … + a12 jest sumą 8 wyrazów ciągu, ale zapisze błędnie, że jest ona równa , to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.
3. Jeżeli zdający zapisze, że a5 + a6 + … + a12 jest sumą 7 wyrazów ciągu i konsekwentnie zapisze tę sumę w postaci , to może otrzymać za całe rozwiązanie co najwyżej 3 punkty.