Zadanie 9, matura maj 2018, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
4 punktyZ liczb ośmioelementowego zbioru Z = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9} tworzymy ośmiowyrazowy ciąg, którego wyrazy się nie powtarzają. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że żadne dwie liczby parzyste nie są sąsiednimi wyrazami utworzonego ciągu. Wynik przedstaw w postaci ułamka zwykłego nieskracalnego.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: .
I sposób
Zdarzeniami elementarnymi są permutacje (bez powtórzeń) zbioru ośmioelementowego {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9}. Liczba wszystkich zdarzeń elementarnych jest równa ∣Ω∣ = 8!.
Niech A będzie zdarzeniem, polegającym na tym, że żadne dwie liczby parzyste nie są sąsiednimi wyrazami utworzonego ciągu. Ustalmy liczbę wszystkich zdarzeń elementarnych sprzyjających zdarzeniu A.
I metoda
W zbiorze Z jest 5 liczb nieparzystych, więc możemy je ustawić w ciąg na 5! sposobów. Otrzymamy wtedy sytuację: (1) n (2) n (3) n (4) n (5) n (6), gdzie n oznacza liczbę nieparzystą.
Pierwszą z pozostałych liczb (parzystych) zbioru Z możemy ustawić na jednym z sześciu miejsc (1)–(6), drugą na jednym z pozostałych pięciu, a trzecią na jednym z pozostałych czterech. Zatem ∣A∣ = 5! ⋅ 6 ⋅ 5 ⋅ 4.
II metoda
Liczby nieparzyste ustawiamy jak wyżej na 5! sposobów. Trzy pozostałe liczby (parzyste) ze zbioru Z musimy ustawić na wybranych trzech miejscach spośród sześciu miejsc (1)–(6). Te trzy miejsca możemy wybrać na sposobów. Na tych trzech ustalonych miejscach możemy trzy liczby parzyste ze zbioru Z ustawić na 3! sposobów. Zatem .
III metoda (ustalenie kolejności parzystych, a następnie ustalenie pozycji parzystych)
W zbiorze Z mamy 3 liczby parzyste: 2, 4, 6. Możemy ustawić je w kolejności na 3! = 6 sposobów. Jedną z takich możliwości jest kolejność: 2, 4, 6. Wypiszmy wszystkie przypadki ustawienia tych trzech liczb w kolejności 2, 4, 6 w ciągu 8-wyrazowym:
(a) 2 na pierwszym miejscu: 2–4–6–––, 2–4––6––, 2–4–––6–, 2–4––––6, 2––4–6––, 2––4––6–, 2––4–––6, 2–––4–6–, 2–––4––6, 2––––4–6,
(b) 2 na drugim miejscu: –2–4–6––, –2–4––6–, –2–4–––6, –2––4–6–, –2––4––6, –2–––4–6,
(c) 2 na trzecim miejscu: ––2–4–6–, ––2–4––6, ––2––4–6,
(d) 2 na czwartym miejscu: –––2–4–6.
Łącznie mamy 20 przypadków ustawienia w ciągu 8-wyrazowym trzech liczb parzystych – 2, 4, 6 – w kolejności 2, 4, 6. Ponieważ mamy 6 możliwości ustalenia kolejności dla trzech liczb 2, 4, 6, więc liczby parzyste ze zbioru Z możemy ustawić na 6 ⋅ 20 sposobów. Do ustawionych liczb parzystych na wolne miejsca ustawiamy liczby nieparzyste, a możemy to zrobić na 5! sposobów. Zatem ∣A∣ = 6 ⋅ 20 ⋅ 5!.
IV metoda (ustalenie pozycji parzystych)
Wypiszmy wszystkie przypadki wyboru trzech miejsc, spośród ośmiu, dla liczb parzystych, z uwzględnieniem warunku, że żadne dwie parzyste nie sąsiadują ze sobą:
(a) pierwsza liczba parzysta na pierwszym miejscu: p–p–p–––, p–p––p––, p–p–––p–, p–p––––p, p––p–p––, p––p––p–, p––p–––p, p–––p–p–, p–––p––p, p––––p–p,
(b) pierwsza liczba parzysta na drugim miejscu: –p–p–p––, –p–p––p–, –p–p–––p, –p––p–p–, –p––p––p, –p–––p–p,
(c) pierwsza liczba parzysta na trzecim miejscu: ––p–p–p–, ––p–p––p, ––p––p–p,
(d) pierwsza liczba parzysta na czwartym miejscu: –––p–p–p.
Łącznie mamy 20 przypadków ustalenia w ciągu 8-wyrazowym pozycji liczb parzystych. Zatem ∣A∣ = 20 ⋅ 3! ⋅ 5!.
Uwaga! Te same przypadki wyboru uzyskamy, wypisując wszystkie ustawienia liczb parzystych i nieparzystych przy założeniu, że rozpoczynamy najpierw od liczby parzystej (10 przypadków), a następnie od nieparzystej (kolejne 10 przypadków). Ponadto należy pamiętać, że przedstawione tu przypadki ustawień liczb parzystych (a tym samym i nieparzystych) mogą być przedstawione jako gałęzie drzewa probabilistycznego z 20 gałęziami.
V metoda (przerwy między parzystymi)
Trzy liczby parzyste musimy rozdzielić pięcioma nieparzystymi, przy czym nieparzyste możemy umieszczać także przed wszystkimi parzystymi lub po wszystkich parzystych. Mamy zatem 4 usytuowania dla liczb nieparzystych. Wypiszmy najpierw przypadki uwzględniające liczbę pozycji dla liczb nieparzystych w poszczególnych usytuowaniach (cyfra oznacza liczbę miejsc zajętych przez liczby nieparzyste, litera p oznacza liczbę parzystą):
0-p-1-p-1-p-3, 0-p-1-p-2-p-2, 0-p-1-p-3-p-1, 0-p-1-p-4-p-0, 0-p-2-p-1-p-2, 0-p-2-p-2-p-1, 0-p-2-p-3-p-0, 0-p-3-p-1-p-1, 0-p-3-p-2-p-0, 0-p-4-p-1-p-0, 1-p-1-p-1-p-1, 1-p-1-p-2-p-1, 1-p-1-p-3-p-0, 1-p-2-p-1-p-1, 1-p-2-p-2-p-0, 1-p-3-p-1-p-0, 2-p-1-p-1-p-1, 2-p-1-p-2-p-0, 2-p-2-p-1-p-0, 3-p-1-p-1-p-0.
Łącznie mamy 20 takich przypadków. Zatem ∣A∣ = 20 ⋅ 3! ⋅ 5!.
Obliczamy prawdopodobieństwo: .
II sposób (zdarzenie przeciwne)
Zdarzeniami elementarnymi są permutacje (bez powtórzeń) zbioru ośmioelementowego {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9}. Liczba wszystkich zdarzeń elementarnych jest równa ∣Ω∣ = 8!.
Niech A będzie zdarzeniem, polegającym na tym, że żadne dwie liczby parzyste nie są sąsiednimi wyrazami utworzonego ciągu. Zdarzeniem przeciwnym A′ jest otrzymanie w wyniku permutacji zbioru Z ciągu, w którym liczby parzyste są sąsiednimi wyrazami ciągu, tzn.
I: wszystkie trzy liczby parzyste będą kolejnymi wyrazami ciągu
albo
II: dwie liczby parzyste będą kolejnymi wyrazami ciągu, a trzecia liczba parzysta nie będzie sąsiadować z żadną z nich.
W sytuacji I miejsca dla liczb parzystych wybieramy na 6 sposobów, ustawiamy na tych miejscach liczby parzyste na 3! sposobów, a pozostałe liczby ustawiamy na pięciu miejscach na 5! sposobów.
W sytuacji II dla sąsiadujących liczb parzystych wybieramy miejsca na 7 sposobów: m1 i m2, m2 i m3, m3 i m4, m4 i m5, m5 i m6, m6 i m7, m7 i m8. Miejsce dla trzeciej parzystej liczby możemy wybrać: na 5 sposobów wtedy, gdy parzyste liczby sąsiadują na miejscach m1 i m2 albo na miejscach m7 i m8, oraz na 4 sposoby w każdej z pozostałych możliwości. Liczby parzyste możemy rozstawić na wybranych miejscach na 3! sposobów, a pozostałe liczby ustawiamy na pięciu miejscach na 5! sposobów.
Wszystkich zdarzeń elementarnych sprzyjających zdarzeniu A′ jest: 6 ⋅ 3! ⋅ 5! + 2 ⋅ 5 ⋅ 3! ⋅ 5! + 5 ⋅ 4 ⋅ 3! ⋅ 5!.
Obliczamy prawdopodobieństwo zdarzenia A: .
Uwaga! Zdający może wypisywać przypadki, w których wystąpią zdarzenia elementarne sprzyjające zdarzeniu A′, stosując metody analogiczne do metod III, IV, V z I sposobu rozwiązania, i uwzględnić 36 rozłącznych przypadków.
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający obliczy prawdopodobieństwo: .
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
• zapisze ∣Ω∣ = 8! i zapisze lub ∣A∣ = 6 ⋅ 5 ⋅ 4 ⋅ 5! lub ∣A∣ = 20 ⋅ 3! ⋅ 5! lub ∣A′∣ = (6 + 2 ⋅ 5 + 5 ⋅ 4) ⋅ 3! ⋅ 5! lub ∣A′∣ = 36 ⋅ 3! ⋅ 5!
• zapisze prawdopodobieństwo zdarzenia A (albo A′) zgodnie z „metodą drzewkową”.
albo
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający
• zapisze ∣Ω∣ = 8! i wypisze przynajmniej 11 różnych przypadków spośród 20, gdy rozpatruje zdarzenie A
• zapisze ∣Ω∣ = 8! i wypisze przynajmniej 19 różnych przypadków spośród 36, gdy rozpatruje zdarzenie A′
ALBO
• zapisze ∣Ω∣ = 8! i zapisze, że jest lub 6 ⋅ 5 ⋅ 4 przypadków, gdy rozpatruje zdarzenie A (lub 6 + 2 ⋅ 5 + 5 ⋅ 4 przypadków, gdy rozpatruje zdarzenie A′)
ALBO
• zapisze lub ∣A∣ = 6 ⋅ 5 ⋅ 4 ⋅ 5! lub ∣A∣ = 20 ⋅ 3! ⋅ 5! lub ∣A′∣ = (6 + 2 ⋅ 5 + 5 ⋅ 4) ⋅ 3! ⋅ 5! lub ∣A′∣ = 36 ⋅ 3! ⋅ 5!
ALBO
• narysuje drzewo z wyróżnionymi co najmniej 11 różnymi istotnymi gałęziami odpowiadającymi zdarzeniu A (albo z wyróżnionymi co najmniej 19 różnymi istotnymi gałęziami odpowiadającymi zdarzeniu A′) i na wszystkich odcinkach co najmniej jednej gałęzi zapisze prawdopodobieństwa, przy czym gałąź ta musi uwzględniać jeden z przypadków: wylosowano 3 parzyste liczby lub wylosowano 7 liczb
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania: zdający
• zapisze ∣Ω∣ = 8!
• wypisze przynajmniej 11 różnych przypadków spośród 20, gdy rozpatruje zdarzenie A
ALBO
• wypisze przynajmniej 19 różnych przypadków spośród 36, gdy rozpatruje zdarzenie A′
ALBO
• zapisze, że jest lub 6 ⋅ 5 ⋅ 4 przypadków, gdy rozpatruje zdarzenie A (lub 6 + 2 ⋅ 5 + 5 ⋅ 4 przypadków, gdy rozpatruje zdarzenie A′)
ALBO
• zapisze iloczyn 3! ⋅ 5! lub w inny sposób zaznaczy uwzględnienie iloczynu 3! ⋅ 5!, wynikającego z permutacji liczb parzystych i liczb nieparzystych na wybranych dla nich miejscach
ALBO
• narysuje drzewo z wyróżnionymi co najmniej 11 różnymi istotnymi gałęziami odpowiadającymi zdarzeniu A (albo z wyróżnionymi co najmniej 19 różnymi istotnymi gałęziami odpowiadającymi zdarzeniu A′)
ALBO
• narysuje niepełne drzewo (może wystąpić brak istotnych gałęzi odpowiadających zdarzeniu A lub A′), ale na wszystkich odcinkach co najmniej jednej gałęzi zapisze prawdopodobieństwa, przy czym gałąź ta musi uwzględniać jeden z przypadków: wylosowano 3 parzyste liczby lub wylosowano 7 liczb
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi
1. Możemy też rozpatrywać model probabilistyczny, w którym zdarzeniem elementarnym jest 3-elementowy podzbiór zbioru 8-elementowego (nie uwzględniamy wówczas kolejności ustawienia liczb nieparzystych ani kolejności ustawienia liczb parzystych, a jedynie pozycje zajmowane przez te liczby). Wtedy , , .
2. Jeżeli zdający błędnie założy, że podany w treści zadania ośmioelementowy zbiór Z zawiera 4 liczby parzyste i 4 liczby nieparzyste (np. założy, że zbiór Z zawiera liczbę 8 zamiast 9) i rozwiąże zadanie do końca, otrzymując , to otrzymuje 2 punkty. Zdający otrzymuje w tej sytuacji 1 punkt tylko za zapisanie ∣Ω∣ = 8!.
3. Jeżeli zdający błędnie założy, że podany w treści zadania zbiór Z jest 9-elementowy (i zawiera 4 liczby parzyste i 5 liczby nieparzystych) i konsekwentnie rozwiąże zadanie do końca, to otrzymuje 3 punkty.
4. Jeżeli zdający zapisze ∣Ω∣ = 8! oraz rozpatrując zdarzenie A′ rozważy trzy sytuacje:
I. wszystkie trzy liczby parzyste są kolejnymi wyrazami ciągu;
II. dwie liczby parzyste są dwoma skrajnymi (pierwszym i drugim lub siódmym i ósmym) wyrazami ciągu, a trzecia liczba parzysta nie sąsiaduje bezpośrednio z żadną z nich;
III. dwie liczby parzyste są dwoma kolejnymi, ale nie skrajnymi wyrazami ciągu, a trzecia parzysta nie sąsiaduje bezpośrednio z żadną z nich
oraz zapisze sposób zliczania tych ciągów w każdej z tych trzech sytuacji, uwzględniający permutacje liczb parzystych i liczb nieparzystych i jednocześnie gwarantujący to, że żaden ciąg nie zostanie policzony wielokrotnie; a ponadto nie ustali poprawnej liczby wszystkich zdarzeń elementarnych sprzyjających zdarzeniu A′, to otrzymuje 2 punkty.
5. Jeżeli zdający rozważa zdarzenie A i wypisuje przynajmniej 12 przypadków, ale jeden z nich zapisuje dwukrotnie, to otrzymuje przynajmniej 1 punkt. Dotyczy to także sytuacji wypisania 21 przypadków.
Komentarz. Akceptujemy różne metody liczenia: permutacje z ustaleniem pozycji, wariacje, reprezentacja graficzna (drzewo). Wynik: .