Zadanie 15, matura maj 2018, matematyka rozszerzona

7 pktotwartetrudne 14%Maj 2018

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

7 punktów

Rozpatrujemy wszystkie trapezy równoramienne, w które można wpisać okrąg, spełniające warunek: suma długości dłuższej podstawy a i wysokości trapezu jest równa 2.

a) Wyznacz wszystkie wartości a, dla których istnieje trapez o podanych własnościach.

b) Wykaż, że obwód L takiego trapezu, jako funkcja długości a dłuższej podstawy trapezu, wyraża się wzorem L(a)=4a2−8a+8aL(a) = \frac{4a^2 - 8a + 8}{a}.

c) Oblicz tangens kąta ostrego tego spośród rozpatrywanych trapezów, którego obwód jest najmniejszy.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: a) a∈(1,2)a \in (1, 2); c) tg⁡∢ABC=1\operatorname{tg}\sphericalangle ABC = 1.

Przyjmijmy oznaczenia: ABCD – trapez o dłuższej podstawie ∣AB∣ = a, krótszej podstawie ∣CD∣ = b, ramionach długości c i wysokości h; E, F – rzuty prostokątne wierzchołków D i C na podstawę AB, ∣AE∣ = ∣FB∣ = p.

Wyznaczmy dziedzinę funkcji L. Z warunków zadania wynika, że a > h, więc a > 2 − a. Stąd a > 1. Jeśli a = 1, to czworokąt jest kwadratem. Ponadto a < 2. Jeśli a = 2, to h = 0 i zamiast trapezu mamy do czynienia z odcinkiem o długości 2.

Rozważany trapez istnieje jedynie dla a∈(1,2)a \in (1, 2).

Z warunków zadania otrzymujemy a + h = 2, skąd h = 2 − a.

Ponieważ w trapez można wpisać okrąg, więc a + b = 2c.

Obwód L trapezu jest więc równy L = a + b + 2c = 2(a + b).

Trapez jest równoramienny, więc odcinki AE i FB mają tę samą długość równą p=a−b2p = \frac{a - b}{2}.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta BCF otrzymujemy

p2 + h2 = c2,

(a−b2)2+h2=(a+b2)2\left(\frac{a - b}{2}\right)^2 + h^2 = \left(\frac{a + b}{2}\right)^2,

a24−ab2+b24+h2=a24+ab2+b24\frac{a^2}{4} - \frac{ab}{2} + \frac{b^2}{4} + h^2 = \frac{a^2}{4} + \frac{ab}{2} + \frac{b^2}{4},

h2 = ab,

(2 − a)2 = ab,

b=(2−a)2a=a2−4a+4ab = \frac{(2 - a)^2}{a} = \frac{a^2 - 4a + 4}{a}.

Zatem L=a+b+2c=2(a+b)=2(a+a2−4a+4a)=2⋅2a2−4a+4aL = a + b + 2c = 2(a + b) = 2\left(a + \frac{a^2 - 4a + 4}{a}\right) = 2 \cdot \frac{2a^2 - 4a + 4}{a},

czyli L(a)=4a2−8a+8aL(a) = \frac{4a^2 - 8a + 8}{a} dla a∈(1,2)a \in (1, 2).

Pochodna funkcji L jest równa

L′(a)=(8a−8)⋅a−(4a2−8a+8)⋅1a2=4a2−8a2=4(a−2)(a+2)a2L'(a) = \frac{(8a - 8) \cdot a - (4a^2 - 8a + 8) \cdot 1}{a^2} = \frac{4a^2 - 8}{a^2} = \frac{4(a - \sqrt{2})(a + \sqrt{2})}{a^2} dla a∈(1,2)a \in (1, 2).

Ponieważ dla każdego a∈(1,2)a \in (1, 2) prawdziwa jest nierówność 4(a+2)a2>0\frac{4(a + \sqrt{2})}{a^2} > 0, więc

L′(a)=0⇔a−2=0∧a∈(1,2)⇔a=2L'(a) = 0 \Leftrightarrow a - \sqrt{2} = 0 \wedge a \in (1, 2) \Leftrightarrow a = \sqrt{2},

L′(a)>0⇔a−2>0∧a∈(1,2)⇔a∈(2,2)L'(a) > 0 \Leftrightarrow a - \sqrt{2} > 0 \wedge a \in (1, 2) \Leftrightarrow a \in (\sqrt{2}, 2),

L′(a)<0⇔a−2<0∧a∈(1,2)⇔a∈(1,2)L'(a) < 0 \Leftrightarrow a - \sqrt{2} < 0 \wedge a \in (1, 2) \Leftrightarrow a \in (1, \sqrt{2}).

Oznacza to, że w przedziale (1,2⟩(1, \sqrt{2}\rangle funkcja L jest malejąca, w przedziale ⟨2,2)\langle \sqrt{2}, 2) jest rosnąca, a w punkcie a=2a = \sqrt{2} osiąga minimum lokalne, które jest zarazem jej najmniejszą wartością.

Tangens kąta ostrego trapezu o najmniejszym obwodzie jest równy

tg⁡∢ABC=hp=2−aa−b2=2(2−a)a−a2−4a+4a=a(a−2)2(1−a)\operatorname{tg}\sphericalangle ABC = \frac{h}{p} = \frac{2 - a}{\frac{a - b}{2}} = \frac{2(2 - a)}{a - \frac{a^2 - 4a + 4}{a}} = \frac{a(a - 2)}{2(1 - a)},

więc dla a=2a = \sqrt{2} wartość tangensa jest równa

tg⁡∢ABC=2(2−2)2(1−2)=2−222−22=1\operatorname{tg}\sphericalangle ABC = \frac{\sqrt{2}(\sqrt{2} - 2)}{2(1 - \sqrt{2})} = \frac{2 - 2\sqrt{2}}{2 - 2\sqrt{2}} = 1,

co oznacza, że ∢ABC=45∘\sphericalangle ABC = 45^\circ.

Schemat punktowania

Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Ocenianie II etapu jest niezależne od wyniku uzyskanego za I etap.

I. Pierwszy etap, który oceniamy na 3 pkt, składa się z trzech części:

I.1) wyznaczenie wszystkich wartości a, dla których istnieje trapez o podanych własnościach, czyli dziedziny funkcji L: DL = (1, 2)

(Za wyznaczenie dziedziny uznaje się też zapisanie dwóch nierówności: 2 − a > 0, a > 2 − a.)

I.2) zapisanie poprawnej zależności między wielkościami a i b, np.: (a−b2)2+(2−a)2=(a+b2)2\left(\frac{a - b}{2}\right)^2 + (2 - a)^2 = \left(\frac{a + b}{2}\right)^2 lub b=a2−4a+4ab = \frac{a^2 - 4a + 4}{a}

I.3) wykazanie, że obwód L trapezu, jako funkcja zmiennej a, wyraża się wzorem: L(a)=4a2−8a+8aL(a) = \frac{4a^2 - 8a + 8}{a}

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.

II. Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:

II.1) wyznaczenie pochodnej funkcji f(a)=4a2−8a+8af(a) = \frac{4a^2 - 8a + 8}{a}: f′(a)=(8a−8)⋅a−(4a2−8a+8)⋅1a2f'(a) = \frac{(8a - 8) \cdot a - (4a^2 - 8a + 8) \cdot 1}{a^2} lub f′(a)=4a2−8a2f'(a) = \frac{4a^2 - 8}{a^2}

II.2) obliczenie miejsc zerowych pochodnej funkcji f: a=−2a = -\sqrt{2} lub a=2a = \sqrt{2}

II.3) uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja L posiada wartość najmniejszą dla a=2a = \sqrt{2}.

Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.

III. Trzeci etap (1 pkt) – obliczenie tangensa kąta ostrego trapezu o najmniejszym obwodzie: tg⁡∢ABC=1\operatorname{tg}\sphericalangle ABC = 1.

7 pkt

rozwiązanie pełne (wszystkie trzy etapy).

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi

1. Za poprawne uzasadnienie, że funkcja L posiada wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości a, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający:

- opisuje, słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek), monotoniczność funkcji L;

- zapisuje, że dla wyznaczonej wartości a funkcja L ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość.

Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za II etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

2. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (0, +∞) lub nie wyznaczy tej dziedziny, to nie otrzymuje punktów za realizację części II.3.

3. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (0, 2) lub zapisze warunki: 2 − a > 0 i a > 0, to może otrzymać 1 punkt za realizację części II.3., o ile uzasadni istnienie najmniejszej wartości funkcji.

4. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (1, +∞) lub zapisze warunki: a > h i h > 0, lub zapisze warunek a > 2 − a, to może otrzymać 1 punkt za realizację części II.3., o ile uzasadni istnienie najmniejszej wartości funkcji.

5. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział ⟨1,2)\langle 1, 2), to za realizację etapu I.1 otrzymuje 1 punkt.

6. Jeżeli zdający w wyniku błędów nie wyznaczy poprawnie długości dłuższej podstawy trapezu o najmniejszym obwodzie, ale dla wyznaczonej wartości a obliczy tangens kąta ostrego trapezu, to może otrzymać 1 punkt za III etap.

7. Jeżeli zdający bada inną funkcję zmiennej a niż postaci g(a)=k⋅4a2−8a+8ag(a) = k \cdot \frac{4a^2 - 8a + 8}{a}, gdzie k ≠ 0, to nie otrzymuje punktów za II i III etap rozwiązania.

8. Jeżeli z zapisu rozwiązania wynika, że zdający stosuje poprawny wzór na pochodną ilorazu funkcji i dalej popełnia błędy, ale otrzymana w rozwiązaniu pochodna ma dwa różne miejsca zerowe, to zdający może otrzymać w II etapie punkty za konsekwentną realizację części II.2) i II.3). Jeżeli z zapisu rozwiązania nie wynika, że zdający stosuje poprawny wzór na pochodną ilorazu funkcji i zdający popełnia błędy przy obliczaniu pochodnej, ale otrzymuje wzór na pochodną, w którym w liczniku jest wielomian stopnia 2, a w mianowniku a2, to może w II etapie otrzymać jedynie punkt za konsekwentną realizację części II.3.

Komentarz. Zadanie wieloetapowe wymagające znajomości warunku na okrąg wpisany w trapez i optymalizacji. Częsty błąd: nieuwzględnienie ograniczeń na a, błędy w upraszczaniu wzoru na obwód. Część b) wymaga starannego przekształcenia algebraicznego.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.