Zadanie 15, matura maj 2018, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
7 punktówRozpatrujemy wszystkie trapezy równoramienne, w które można wpisać okrąg, spełniające warunek: suma długości dłuższej podstawy a i wysokości trapezu jest równa 2.
a) Wyznacz wszystkie wartości a, dla których istnieje trapez o podanych własnościach.
b) Wykaż, że obwód L takiego trapezu, jako funkcja długości a dłuższej podstawy trapezu, wyraża się wzorem .
c) Oblicz tangens kąta ostrego tego spośród rozpatrywanych trapezów, którego obwód jest najmniejszy.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: a) ; c) .
Przyjmijmy oznaczenia: ABCD – trapez o dłuższej podstawie ∣AB∣ = a, krótszej podstawie ∣CD∣ = b, ramionach długości c i wysokości h; E, F – rzuty prostokątne wierzchołków D i C na podstawę AB, ∣AE∣ = ∣FB∣ = p.
Wyznaczmy dziedzinę funkcji L. Z warunków zadania wynika, że a > h, więc a > 2 − a. Stąd a > 1. Jeśli a = 1, to czworokąt jest kwadratem. Ponadto a < 2. Jeśli a = 2, to h = 0 i zamiast trapezu mamy do czynienia z odcinkiem o długości 2.
Rozważany trapez istnieje jedynie dla .
Z warunków zadania otrzymujemy a + h = 2, skąd h = 2 − a.
Ponieważ w trapez można wpisać okrąg, więc a + b = 2c.
Obwód L trapezu jest więc równy L = a + b + 2c = 2(a + b).
Trapez jest równoramienny, więc odcinki AE i FB mają tę samą długość równą .
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta BCF otrzymujemy
p2 + h2 = c2,
,
,
h2 = ab,
(2 − a)2 = ab,
.
Zatem ,
czyli dla .
Pochodna funkcji L jest równa
dla .
Ponieważ dla każdego prawdziwa jest nierówność , więc
,
,
.
Oznacza to, że w przedziale funkcja L jest malejąca, w przedziale jest rosnąca, a w punkcie osiąga minimum lokalne, które jest zarazem jej najmniejszą wartością.
Tangens kąta ostrego trapezu o najmniejszym obwodzie jest równy
,
więc dla wartość tangensa jest równa
,
co oznacza, że .
Schemat punktowania
Rozwiązanie zadania składa się z trzech etapów. Ocenianie II etapu jest niezależne od wyniku uzyskanego za I etap.
I. Pierwszy etap, który oceniamy na 3 pkt, składa się z trzech części:
I.1) wyznaczenie wszystkich wartości a, dla których istnieje trapez o podanych własnościach, czyli dziedziny funkcji L: DL = (1, 2)
(Za wyznaczenie dziedziny uznaje się też zapisanie dwóch nierówności: 2 − a > 0, a > 2 − a.)
I.2) zapisanie poprawnej zależności między wielkościami a i b, np.: lub
I.3) wykazanie, że obwód L trapezu, jako funkcja zmiennej a, wyraża się wzorem:
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.
II. Drugi etap (3 pkt) składa się z trzech części:
II.1) wyznaczenie pochodnej funkcji : lub
II.2) obliczenie miejsc zerowych pochodnej funkcji f: lub
II.3) uzasadnienie (np. badanie monotoniczności funkcji), że funkcja L posiada wartość najmniejszą dla .
Za poprawne rozwiązanie każdej z części tego etapu zdający otrzymuje 1 pkt.
III. Trzeci etap (1 pkt) – obliczenie tangensa kąta ostrego trapezu o najmniejszym obwodzie: .
rozwiązanie pełne (wszystkie trzy etapy).
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi
1. Za poprawne uzasadnienie, że funkcja L posiada wartość najmniejszą dla wyznaczonej wartości a, przy której pochodna się zeruje, można uznać sytuacje, gdy zdający:
- opisuje, słownie lub graficznie (np. przy użyciu strzałek), monotoniczność funkcji L;
- zapisuje, że dla wyznaczonej wartości a funkcja L ma minimum lokalne i jest to jednocześnie jej najmniejsza wartość.
Jeżeli zdający nie przedstawi takiego uzasadnienia, to za II etap może otrzymać co najwyżej 2 punkty.
2. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (0, +∞) lub nie wyznaczy tej dziedziny, to nie otrzymuje punktów za realizację części II.3.
3. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (0, 2) lub zapisze warunki: 2 − a > 0 i a > 0, to może otrzymać 1 punkt za realizację części II.3., o ile uzasadni istnienie najmniejszej wartości funkcji.
4. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział (1, +∞) lub zapisze warunki: a > h i h > 0, lub zapisze warunek a > 2 − a, to może otrzymać 1 punkt za realizację części II.3., o ile uzasadni istnienie najmniejszej wartości funkcji.
5. Jeżeli zdający przyjmuje, że dziedziną funkcji L jest przedział , to za realizację etapu I.1 otrzymuje 1 punkt.
6. Jeżeli zdający w wyniku błędów nie wyznaczy poprawnie długości dłuższej podstawy trapezu o najmniejszym obwodzie, ale dla wyznaczonej wartości a obliczy tangens kąta ostrego trapezu, to może otrzymać 1 punkt za III etap.
7. Jeżeli zdający bada inną funkcję zmiennej a niż postaci , gdzie k ≠ 0, to nie otrzymuje punktów za II i III etap rozwiązania.
8. Jeżeli z zapisu rozwiązania wynika, że zdający stosuje poprawny wzór na pochodną ilorazu funkcji i dalej popełnia błędy, ale otrzymana w rozwiązaniu pochodna ma dwa różne miejsca zerowe, to zdający może otrzymać w II etapie punkty za konsekwentną realizację części II.2) i II.3). Jeżeli z zapisu rozwiązania nie wynika, że zdający stosuje poprawny wzór na pochodną ilorazu funkcji i zdający popełnia błędy przy obliczaniu pochodnej, ale otrzymuje wzór na pochodną, w którym w liczniku jest wielomian stopnia 2, a w mianowniku a2, to może w II etapie otrzymać jedynie punkt za konsekwentną realizację części II.3.
Komentarz. Zadanie wieloetapowe wymagające znajomości warunku na okrąg wpisany w trapez i optymalizacji. Częsty błąd: nieuwzględnienie ograniczeń na a, błędy w upraszczaniu wzoru na obwód. Część b) wymaga starannego przekształcenia algebraicznego.