Zadanie 14, matura maj 2018, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
6 punktówPunkt A = (7, −1) jest wierzchołkiem trójkąta równoramiennego ABC, w którym ∣AC∣ = ∣BC∣. Obie współrzędne wierzchołka C są liczbami ujemnymi. Okrąg wpisany w trójkąt ABC ma równanie x2 + y2 = 10. Oblicz współrzędne wierzchołków B i C tego trójkąta.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Odpowiedź: , .
I sposób – analitycznie – styczne AC i AB
Proste AC i AB przechodzą przez punkt A = (7, −1), żadna z nich nie jest prostopadła do osi Ox układu współrzędnych, więc mają równania postaci y = a(x − 7) − 1, ax − y − 7a − 1 = 0.
Obie te proste są styczne do okręgu, zatem ich odległości od środka okręgu są równe promieniowi okręgu. Stąd otrzymujemy równanie
,
(−7a − 1)2 = 10(a2 + 1),
49a2 + 14a + 1 = 10a2 + 10,
39a2 + 14a − 9 = 0,
lub .
Szukane styczne mają więc równania: , . Tylko druga z tych prostych przechodzi przez trzecią ćwiartkę układu współrzędnych, więc prosta AC ma równanie , a prosta AB ma równanie .
Trójkąt ABC jest równoramienny, a jego ramionami są boki AC i BC. Zatem wierzchołek C leży na przecięciu prostej AC i symetralnej l boku AB. Prosta l jest prostopadła do prostej AB i przechodzi przez punkt S = (0, 0). Zatem współczynnik kierunkowy prostej l jest równy . Stąd l ma równanie postaci .
Współrzędne wierzchołka C obliczymy, rozwiązując układ równań i . Stąd otrzymujemy równanie , , x = −3, więc , czyli .
Obliczamy współrzędne punktu D styczności prostej AB z danym okręgiem. Jest to punkt przecięcia prostej l z prostą AB. Wystarczy więc rozwiązać układ równań i . Stąd otrzymujemy równanie , , , więc , czyli .
Punkt D jest środkiem odcinka AB, więc . Zatem i , i . Zatem .
II sposób – syntetycznie – długości odcinków CE i CS
(D i E – punkty styczności okręgu odpowiednio z prostymi AB i AC, m = ∣CE∣, n = ∣CS∣.)
Promień okręgu jest równy . Długość odcinka SA jest równa .
Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ASE otrzymujemy ∣SA∣2 = ∣SE∣2 + ∣EA∣2, 50 = 10 + ∣EA∣2, ∣EA∣2 = 40, .
Z twierdzenia o odcinkach stycznych otrzymujemy .
Trójkąty CES i CDA są podobne, gdyż oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku C. Stąd wynika
oraz ,
oraz ,
oraz ,
oraz .
Stąd , , więc .
Uwaga
Długości m i n możemy też obliczyć, korzystając z twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów ACD i CSE. Otrzymujemy wtedy
∣CA∣2 = ∣CD∣2 + ∣DA∣2 oraz ∣CS∣2 = ∣CE∣2 + ∣SE∣2,
oraz ,
oraz n2 = m2 + 10,
oraz n2 = m2 + 10,
oraz ,
oraz ,
oraz ,
oraz .
Zatem długość ramienia AC trójkąta ABC jest równa .
Niech C = (x, y). Ponieważ i , więc i ,
i .
Pierwsze równanie możemy zapisać w postaci . Stąd i z drugiego równania otrzymujemy , , .
Stąd i z drugiego równania mamy , , , , 3x2 + 14x + 15 = 0, 3x2 + 9x + 5x + 15 = 0, 3x(x + 3) + 5(x + 3) = 0, (x + 3)(3x + 5) = 0, x = −3 lub .
Gdy x = −3, to , a gdy , to . Ponieważ obie współrzędne punktu C są ujemne, więc .
Niech B = (x, y). Ponieważ i , więc i ∣AB∣2 = 160,
i (x − 7)2 + (y + 1)2 = 160,
i x2 + y2 − 14x + 2y − 110 = 0.
Stąd i x2 + y2 − 14x + 2y − 110 = 0, y = −3x − 4 i x2 + (−3x − 4)2 − 14x + 2(−3x − 4) − 110 = 0.
Drugie równanie możemy zapisać w postaci 10x2 + 4x − 102 = 0, 5x2 + 2x − 51 = 0, Δ = 22 − 4 ⋅ 5 ⋅ (−51) = 1024, , lub .
Gdy , to , a gdy x = 3, to y = −3 ⋅ 3 − 4 = −13.
Ponieważ punkt B nie leży w czwartej ćwiartce układu współrzędnych, więc .
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający obliczy współrzędne wierzchołków B i C: , .
zdający
• obliczy współrzędne wierzchołka B: oraz zapisze układ równań z niewiadomymi x, y – współrzędnymi wierzchołka C, np.: x − 3y − 10 = 0 i 13x − 9y = 0
• obliczy współrzędne wierzchołka C: oraz zapisze układ równań z niewiadomymi x, y – współrzędnymi wierzchołka B, np.: i
ALBO
• obliczy współrzędne obu wierzchołków B i C, popełniając w trakcie rozwiązania błędy rachunkowe
(w CKE jako Uwaga do rozwiązania prawie pełnego).
albo
rozwiązanie prawie pełne: zdający
• obliczy współrzędne wierzchołka B:
• obliczy współrzędne wierzchołka C: .
albo
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
I. obliczy współrzędne punktów styczności D i E: , E = (1, −3)
II. zapisze równania prostych AC i AB: ,
ALBO
III. obliczy długości odcinków CE i CS: ,
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający
A) obliczy oraz zapisze układ równań
B) obliczy oraz zapisze układ równań z niewiadomymi m = ∣CE∣ i n = ∣CS∣:
• i
• i
ALBO
C) obliczy , obliczy tangens kąta SAE: oraz obliczy współczynnik kierunkowy prostej AS ()
ALBO
D) obliczy współrzędne środka , długość odcinka oraz zapisze układ równań
ALBO
E) obliczy sinus kąta SAE: , tangens tego kąta: oraz współczynnik kierunkowy prostej AS ()
ALBO
F) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1 oraz równanie z niewiadomą a:
ALBO
G) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1 oraz układ równań x2 + y2 = 10 i y = ax − 7a − 1 wraz z warunkiem istnienia jednego rozwiązania tego układu
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający
a) obliczy długości odcinków stycznych poprowadzonych z punktu A:
b) obliczy współrzędne środka M odcinka AS oraz długość odcinka AS, gdzie S = (0, 0): ,
ALBO
c) obliczy sinus kąta SAE:
ALBO
d) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1
ALBO
e) zapisze, że trójkąt ADC jest podobny do trójkąta SEC,
f) obliczy długość tylko jednego z odcinków AD lub AE: oraz zapisze tę długość w zależności od współrzędnych punktu D (lub E) lub obliczy tangens kąta SAE lub SAD:
i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwagi
1. Jeżeli zdający pominie informację o ujemnych współrzędnych punktu C i tym samym zamieni miejscami proste AC i AB, to może otrzymać 5 punktów za całe rozwiązanie, o ile nie popełni innych błędów.
2. Jeżeli zdający błędnie przyjmuje, że podstawą trójkąta jest inny bok niż AB, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów.
3. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i popełnia jedynie błędy rachunkowe, to może otrzymać 5 punktów, o ile popełnione błędy nie ułatwiają rozwiązania zadania na żadnym etapie.
4. Jeżeli zdający zapisze dwa równania z dwiema niewiadomymi, którymi są współrzędne punktu B lub C, to otrzymuje 2 punkty.
5. Jeżeli zdający odczytuje z rysunku współrzędne punktu E, a następnie wyznacza równanie stycznej AE i na tym poprzestaje, to może otrzymać 1 punkt.
Komentarz. Zadanie wymaga znajomości warunku styczności prostej do okręgu i geometrii trójkąta równoramiennego. Typowy błąd: mylenie symetralnej z dwusieczną lub nieprawidłowe zastosowanie warunku styczności.