Zadanie 14, matura maj 2018, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne 7%Maj 2018

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Punkt A = (7, −1) jest wierzchołkiem trójkąta równoramiennego ABC, w którym ∣AC∣ = ∣BC∣. Obie współrzędne wierzchołka C są liczbami ujemnymi. Okrąg wpisany w trójkąt ABC ma równanie x2 + y2 = 10. Oblicz współrzędne wierzchołków B i C tego trójkąta.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right), C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right).

I sposób – analitycznie – styczne AC i AB

Proste AC i AB przechodzą przez punkt A = (7, −1), żadna z nich nie jest prostopadła do osi Ox układu współrzędnych, więc mają równania postaci y = a(x − 7) − 1, ax − y − 7a − 1 = 0.

Obie te proste są styczne do okręgu, zatem ich odległości od środka okręgu są równe promieniowi okręgu. Stąd otrzymujemy równanie

∣−7a−1∣a2+1=10\frac{|-7a - 1|}{\sqrt{a^2 + 1}} = \sqrt{10},

(−7a − 1)2 = 10(a2 + 1),

49a2 + 14a + 1 = 10a2 + 10,

39a2 + 14a − 9 = 0,

a=−14−4078=−913a = \frac{-14 - 40}{78} = -\frac{9}{13} lub a=−14+4078=13a = \frac{-14 + 40}{78} = \frac{1}{3}.

Szukane styczne mają więc równania: y=−913x+5013y = -\frac{9}{13}x + \frac{50}{13}, y=13x−103y = \frac{1}{3}x - \frac{10}{3}. Tylko druga z tych prostych przechodzi przez trzecią ćwiartkę układu współrzędnych, więc prosta AC ma równanie y=13x−103y = \frac{1}{3}x - \frac{10}{3}, a prosta AB ma równanie y=−913x+5013y = -\frac{9}{13}x + \frac{50}{13}.

Trójkąt ABC jest równoramienny, a jego ramionami są boki AC i BC. Zatem wierzchołek C leży na przecięciu prostej AC i symetralnej l boku AB. Prosta l jest prostopadła do prostej AB i przechodzi przez punkt S = (0, 0). Zatem współczynnik kierunkowy prostej l jest równy al=139a_l = \frac{13}{9}. Stąd l ma równanie postaci y=139xy = \frac{13}{9}x.

Współrzędne wierzchołka C obliczymy, rozwiązując układ równań y=13x−103y = \frac{1}{3}x - \frac{10}{3} i y=139xy = \frac{13}{9}x. Stąd otrzymujemy równanie 13x−103=139x\frac{1}{3}x - \frac{10}{3} = \frac{13}{9}x, 109x=−309\frac{10}{9}x = -\frac{30}{9}, x = −3, więc y=139⋅(−3)=−133y = \frac{13}{9} \cdot (-3) = -\frac{13}{3}, czyli C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right).

Obliczamy współrzędne punktu D styczności prostej AB z danym okręgiem. Jest to punkt przecięcia prostej l z prostą AB. Wystarczy więc rozwiązać układ równań y=−913x+5013y = -\frac{9}{13}x + \frac{50}{13} i y=139xy = \frac{13}{9}x. Stąd otrzymujemy równanie −913x+5013=139x-\frac{9}{13}x + \frac{50}{13} = \frac{13}{9}x, 250117x=5013\frac{250}{117}x = \frac{50}{13}, x=95x = \frac{9}{5}, więc y=139⋅95=135y = \frac{13}{9} \cdot \frac{9}{5} = \frac{13}{5}, czyli D=(95,135)D = \left(\frac{9}{5}, \frac{13}{5}\right).

Punkt D jest środkiem odcinka AB, więc D=(7+xB2,−1+yB2)D = \left(\frac{7 + x_B}{2}, \frac{-1 + y_B}{2}\right). Zatem 7+xB2=95\frac{7 + x_B}{2} = \frac{9}{5} i −1+yB2=135\frac{-1 + y_B}{2} = \frac{13}{5}, xB=−175x_B = -\frac{17}{5} i yB=315y_B = \frac{31}{5}. Zatem B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right).

II sposób – syntetycznie – długości odcinków CE i CS

(D i E – punkty styczności okręgu odpowiednio z prostymi AB i AC, m = ∣CE∣, n = ∣CS∣.)

Promień okręgu jest równy r=10r = \sqrt{10}. Długość odcinka SA jest równa ∣SA∣=72+(−1)2=50=52|SA| = \sqrt{7^2 + (-1)^2} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}.

Z twierdzenia Pitagorasa dla trójkąta ASE otrzymujemy ∣SA∣2 = ∣SE∣2 + ∣EA∣2, 50 = 10 + ∣EA∣2, ∣EA∣2 = 40, ∣EA∣=40=210|EA| = \sqrt{40} = 2\sqrt{10}.

Z twierdzenia o odcinkach stycznych otrzymujemy ∣DA∣=∣EA∣=210|DA| = |EA| = 2\sqrt{10}.

Trójkąty CES i CDA są podobne, gdyż oba są prostokątne i mają wspólny kąt ostry przy wierzchołku C. Stąd wynika

∣CE∣∣SE∣=∣CD∣∣DA∣\frac{|CE|}{|SE|} = \frac{|CD|}{|DA|} oraz ∣CS∣∣SE∣=∣CA∣∣DA∣\frac{|CS|}{|SE|} = \frac{|CA|}{|DA|},

m10=n+10210\frac{m}{\sqrt{10}} = \frac{n + \sqrt{10}}{2\sqrt{10}} oraz n10=m+210210\frac{n}{\sqrt{10}} = \frac{m + 2\sqrt{10}}{2\sqrt{10}},

2m=n+102m = n + \sqrt{10} oraz 2n=m+2102n = m + 2\sqrt{10},

n=2m−10n = 2m - \sqrt{10} oraz 2(2m−10)=m+2102(2m - \sqrt{10}) = m + 2\sqrt{10}.

Stąd 4m−210=m+2104m - 2\sqrt{10} = m + 2\sqrt{10}, m=4310m = \frac{4}{3}\sqrt{10}, więc n=2⋅4310−10=5310n = 2 \cdot \frac{4}{3}\sqrt{10} - \sqrt{10} = \frac{5}{3}\sqrt{10}.

Uwaga

Długości m i n możemy też obliczyć, korzystając z twierdzenia Pitagorasa dla trójkątów ACD i CSE. Otrzymujemy wtedy

∣CA∣2 = ∣CD∣2 + ∣DA∣2 oraz ∣CS∣2 = ∣CE∣2 + ∣SE∣2,

(m+210)2=(n+10)2+(210)2(m + 2\sqrt{10})^2 = (n + \sqrt{10})^2 + (2\sqrt{10})^2 oraz n2=m2+(10)2n^2 = m^2 + (\sqrt{10})^2,

m2+4m10+40=n2+2n10+10+40m^2 + 4m\sqrt{10} + 40 = n^2 + 2n\sqrt{10} + 10 + 40 oraz n2 = m2 + 10,

4m10=2n10+204m\sqrt{10} = 2n\sqrt{10} + 20 oraz n2 = m2 + 10,

2m−10=n2m - \sqrt{10} = n oraz (2m−10)2=m2+10(2m - \sqrt{10})^2 = m^2 + 10,

2m−10=n2m - \sqrt{10} = n oraz 4m2−4m10+10=m2+104m^2 - 4m\sqrt{10} + 10 = m^2 + 10,

2m−10=n2m - \sqrt{10} = n oraz m=4310m = \frac{4}{3}\sqrt{10},

n=5310n = \frac{5}{3}\sqrt{10} oraz m=4310m = \frac{4}{3}\sqrt{10}.

Zatem długość ramienia AC trójkąta ABC jest równa ∣AC∣=∣CE∣+∣EA∣=m+210=4310+210=10310|AC| = |CE| + |EA| = m + 2\sqrt{10} = \frac{4}{3}\sqrt{10} + 2\sqrt{10} = \frac{10}{3}\sqrt{10}.

Niech C = (x, y). Ponieważ ∣AC∣=10310|AC| = \frac{10}{3}\sqrt{10} i ∣CS∣=5310|CS| = \frac{5}{3}\sqrt{10}, więc ∣AC∣2=10009|AC|^2 = \frac{1000}{9} i ∣CS∣2=2509|CS|^2 = \frac{250}{9},

(x−7)2+(y+1)2=10009(x - 7)^2 + (y + 1)^2 = \frac{1000}{9} i x2+y2=2509x^2 + y^2 = \frac{250}{9}.

Pierwsze równanie możemy zapisać w postaci x2+y2−14x+2y+50=10009x^2 + y^2 - 14x + 2y + 50 = \frac{1000}{9}. Stąd i z drugiego równania otrzymujemy 2509−14x+2y+50=10009\frac{250}{9} - 14x + 2y + 50 = \frac{1000}{9}, 7x−y+503=07x - y + \frac{50}{3} = 0, y=7x+1509y = 7x + \frac{150}{9}.

Stąd i z drugiego równania mamy x2+(7x+503)2=2509x^2 + \left(7x + \frac{50}{3}\right)^2 = \frac{250}{9}, x2+49x2+7003x+25009−2509=0x^2 + 49x^2 + \frac{700}{3}x + \frac{2500}{9} - \frac{250}{9} = 0, 50x2+7003x+22509=050x^2 + \frac{700}{3}x + \frac{2250}{9} = 0, x2+143x+5=0x^2 + \frac{14}{3}x + 5 = 0, 3x2 + 14x + 15 = 0, 3x2 + 9x + 5x + 15 = 0, 3x(x + 3) + 5(x + 3) = 0, (x + 3)(3x + 5) = 0, x = −3 lub x=−53x = -\frac{5}{3}.

Gdy x = −3, to y=7⋅(−3)+503=−133y = 7 \cdot (-3) + \frac{50}{3} = -\frac{13}{3}, a gdy x=−53x = -\frac{5}{3}, to y=7⋅(−53)+503=5y = 7 \cdot \left(-\frac{5}{3}\right) + \frac{50}{3} = 5. Ponieważ obie współrzędne punktu C są ujemne, więc C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right).

Niech B = (x, y). Ponieważ ∣BC∣=∣AC∣=10310|BC| = |AC| = \frac{10}{3}\sqrt{10} i ∣AB∣=2⋅210=410|AB| = 2 \cdot 2\sqrt{10} = 4\sqrt{10}, więc ∣BC∣2=10009|BC|^2 = \frac{1000}{9} i ∣AB∣2 = 160,

(−3−x)2+(−133−y)2=10009(-3 - x)^2 + \left(-\frac{13}{3} - y\right)^2 = \frac{1000}{9} i (x − 7)2 + (y + 1)2 = 160,

x2+y2+6x+263y−2503=0x^2 + y^2 + 6x + \frac{26}{3}y - \frac{250}{3} = 0 i x2 + y2 − 14x + 2y − 110 = 0.

Stąd x+13y+43=0x + \frac{1}{3}y + \frac{4}{3} = 0 i x2 + y2 − 14x + 2y − 110 = 0, y = −3x − 4 i x2 + (−3x − 4)2 − 14x + 2(−3x − 4) − 110 = 0.

Drugie równanie możemy zapisać w postaci 10x2 + 4x − 102 = 0, 5x2 + 2x − 51 = 0, Δ = 22 − 4 ⋅ 5 ⋅ (−51) = 1024, Δ=32\sqrt{\Delta} = 32, x=−2−3210=−175x = \frac{-2 - 32}{10} = -\frac{17}{5} lub x=−2+3210=3x = \frac{-2 + 32}{10} = 3.

Gdy x=−175x = -\frac{17}{5}, to y=−3⋅(−175)−4=315y = -3 \cdot \left(-\frac{17}{5}\right) - 4 = \frac{31}{5}, a gdy x = 3, to y = −3 ⋅ 3 − 4 = −13.

Ponieważ punkt B nie leży w czwartej ćwiartce układu współrzędnych, więc B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right).

Schemat punktowania

6 pkt

rozwiązanie pełne: zdający obliczy współrzędne wierzchołków B i C: B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right), C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right).

5 pkt

zdający

• obliczy współrzędne wierzchołka B: B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right) oraz zapisze układ równań z niewiadomymi x, y – współrzędnymi wierzchołka C, np.: x − 3y − 10 = 0 i 13x − 9y = 0

• obliczy współrzędne wierzchołka C: C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right) oraz zapisze układ równań z niewiadomymi x, y – współrzędnymi wierzchołka B, np.: x+72=95\frac{x + 7}{2} = \frac{9}{5} i y−12=135\frac{y - 1}{2} = \frac{13}{5}

ALBO

• obliczy współrzędne obu wierzchołków B i C, popełniając w trakcie rozwiązania błędy rachunkowe

(w CKE jako Uwaga do rozwiązania prawie pełnego).

albo

4 pkt

rozwiązanie prawie pełne: zdający

• obliczy współrzędne wierzchołka B: B=(−175,315)B = \left(-\frac{17}{5}, \frac{31}{5}\right)

• obliczy współrzędne wierzchołka C: C=(−3,−133)C = \left(-3, -\frac{13}{3}\right).

albo

3 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

I. obliczy współrzędne punktów styczności D i E: D=(95,135)D = \left(\frac{9}{5}, \frac{13}{5}\right), E = (1, −3)

II. zapisze równania prostych AC i AB: y=13x−103y = \frac{1}{3}x - \frac{10}{3}, y=−913x+5013y = -\frac{9}{13}x + \frac{50}{13}

ALBO

III. obliczy długości odcinków CE i CS: m=∣CE∣=4310m = |CE| = \frac{4}{3}\sqrt{10}, n=∣CS∣=5310n = |CS| = \frac{5}{3}\sqrt{10}

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

2 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający

A) obliczy ∣AD∣=210|AD| = 2\sqrt{10} oraz zapisze układ równań {(x−7)2+(y+1)2=40x2+y2=10\begin{cases} (x - 7)^2 + (y + 1)^2 = 40 \\ x^2 + y^2 = 10 \end{cases}

B) obliczy ∣AD∣=∣AE∣=210|AD| = |AE| = 2\sqrt{10} oraz zapisze układ równań z niewiadomymi m = ∣CE∣ i n = ∣CS∣:

• m10=n+10210\frac{m}{\sqrt{10}} = \frac{n + \sqrt{10}}{2\sqrt{10}} i n10=m+210210\frac{n}{\sqrt{10}} = \frac{m + 2\sqrt{10}}{2\sqrt{10}}

• (m+210)2=(n+10)2+(210)2(m + 2\sqrt{10})^2 = (n + \sqrt{10})^2 + (2\sqrt{10})^2 i n2=m2+(10)2n^2 = m^2 + (\sqrt{10})^2

ALBO

C) obliczy ∣AD∣=210|AD| = 2\sqrt{10}, obliczy tangens kąta SAE: tg⁡α=12\operatorname{tg}\alpha = \frac{1}{2} oraz obliczy współczynnik kierunkowy prostej AS (aAS=−17a_{AS} = -\frac{1}{7})

ALBO

D) obliczy współrzędne środka M=(72,−12)M = \left(\frac{7}{2}, -\frac{1}{2}\right), długość odcinka ∣AS∣=52|AS| = 5\sqrt{2} oraz zapisze układ równań {(x−72)2+(y+12)2=252x2+y2=10\begin{cases} \left(x - \frac{7}{2}\right)^2 + \left(y + \frac{1}{2}\right)^2 = \frac{25}{2} \\ x^2 + y^2 = 10 \end{cases}

ALBO

E) obliczy sinus kąta SAE: sin⁡α=55\sin\alpha = \frac{\sqrt{5}}{5}, tangens tego kąta: tg⁡α=12\operatorname{tg}\alpha = \frac{1}{2} oraz współczynnik kierunkowy prostej AS (aAS=−17a_{AS} = -\frac{1}{7})

ALBO

F) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1 oraz równanie z niewiadomą a: ∣−7a−1∣a2+1=10\frac{|-7a - 1|}{\sqrt{a^2 + 1}} = \sqrt{10}

ALBO

G) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1 oraz układ równań x2 + y2 = 10 i y = ax − 7a − 1 wraz z warunkiem istnienia jednego rozwiązania tego układu

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do pełnego rozwiązania zadania: zdający

a) obliczy długości odcinków stycznych poprowadzonych z punktu A: ∣AD∣=∣AE∣=210|AD| = |AE| = 2\sqrt{10}

b) obliczy współrzędne środka M odcinka AS oraz długość odcinka AS, gdzie S = (0, 0): M=(72,−12)M = \left(\frac{7}{2}, -\frac{1}{2}\right), ∣AS∣=52|AS| = 5\sqrt{2}

ALBO

c) obliczy sinus kąta SAE: sin⁡α=55\sin\alpha = \frac{\sqrt{5}}{5}

ALBO

d) zapisze równanie pęku prostych przechodzących przez punkt A: y = ax − 7a − 1

ALBO

e) zapisze, że trójkąt ADC jest podobny do trójkąta SEC,

f) obliczy długość tylko jednego z odcinków AD lub AE: ∣AD∣=∣AE∣=210|AD| = |AE| = 2\sqrt{10} oraz zapisze tę długość w zależności od współrzędnych punktu D (lub E) lub obliczy tangens kąta SAE lub SAD: tg⁡α=12\operatorname{tg}\alpha = \frac{1}{2}

i na tym zakończy lub dalej popełnia błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi

1. Jeżeli zdający pominie informację o ujemnych współrzędnych punktu C i tym samym zamieni miejscami proste AC i AB, to może otrzymać 5 punktów za całe rozwiązanie, o ile nie popełni innych błędów.

2. Jeżeli zdający błędnie przyjmuje, że podstawą trójkąta jest inny bok niż AB, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów.

3. Jeżeli zdający realizuje strategię rozwiązania i popełnia jedynie błędy rachunkowe, to może otrzymać 5 punktów, o ile popełnione błędy nie ułatwiają rozwiązania zadania na żadnym etapie.

4. Jeżeli zdający zapisze dwa równania z dwiema niewiadomymi, którymi są współrzędne punktu B lub C, to otrzymuje 2 punkty.

5. Jeżeli zdający odczytuje z rysunku współrzędne punktu E, a następnie wyznacza równanie stycznej AE i na tym poprzestaje, to może otrzymać 1 punkt.

Komentarz. Zadanie wymaga znajomości warunku styczności prostej do okręgu i geometrii trójkąta równoramiennego. Typowy błąd: mylenie symetralnej z dwusieczną lub nieprawidłowe zastosowanie warunku styczności.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.