Zadanie 8, matura maj 2019, matematyka rozszerzona

3 pktotwarteśrednie 40%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Udowodnij, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych x i y, takich że x < y, i dowolnej dodatniej liczby rzeczywistej a, prawdziwa jest nierówność x+ay+a+yx>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} > 2.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

I sposób

Nierówność możemy przekształcić w sposób równoważny

x+ay+a+yx−2>0\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 > 0,

x(x+a)+y(y+a)−2x(y+a)x(y+a)>0\frac{x(x + a) + y(y + a) - 2x(y + a)}{x(y + a)} > 0,

x2+ax+y2+ay−2xy−2axx(y+a)>0\frac{x^2 + ax + y^2 + ay - 2xy - 2ax}{x(y + a)} > 0,

(x−y)2+a(y−x)x(y+a)>0\frac{(x - y)^2 + a(y - x)}{x(y + a)} > 0.

Z założenia y > 0, x > 0 i a > 0. Zatem y + a > 0 i x > 0, co oznacza, że mianownik ułamka stojącego po lewej stronie otrzymanej nierówności jest dodatni. Kwadrat (x − y)2 jest nieujemny, a z założenia x < y wynika, że y − x > 0, więc a(y − x) > 0. Stąd licznik rozważanego ułamka jest dodatni. W rezultacie otrzymana nierówność jest prawdziwa. To kończy dowód.

II sposób

Z założenia wynika, że y > 0, x > 0 i a > 0. Zatem y + a > 0. Mnożąc obie strony nierówności x+ay+a+yx>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} > 2 przez liczbę dodatnią (y + a)x, otrzymujemy

x(x + a) + y(y + a) > 2x(y + a),

x2 + ax + y2 + ay − 2xy − 2ax > 0,

(x − y)2 + a(y − x) > 0.

Ta nierówność jest prawdziwa, gdyż (x − y)2 > 0 oraz a(y − x) > 0, bo z założenia x < y i a > 0. To kończy dowód.

III sposób

Wykażemy najpierw, że jeżeli licznik i mianownik ułamka większego od 1 zwiększymy o tę samą liczbę dodatnią, to otrzymamy ułamek mniejszy od wyjściowego, gdyż przy założeniu, że liczby x, y i a są dodatnie, nierówność y+ax+a<yx\frac{y + a}{x + a} < \frac{y}{x} jest równoważna kolejno nierównościom

x(y + a) < y(x + a),

xy + xa < xy + ya,

xa < ya,

x < y,

1<yx1 < \frac{y}{x},

co jest prawdą.

Zatem yx>y+ax+a\frac{y}{x} > \frac{y + a}{x + a}, więc x+ay+a+yx>x+ay+a+y+ax+a>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} > \frac{x + a}{y + a} + \frac{y + a}{x + a} > 2, gdyż suma liczby dodatniej i jej odwrotności jest co najmniej równa 2. Ta równość zachodzi wtedy i tylko wtedy, gdy tą liczbą jest 1, co w naszym przypadku nie zachodzi, bo równość y+ax+a=1\frac{y + a}{x + a} = 1 oznaczałaby, że x = y, co jest sprzeczne z założeniem x < y.

IV sposób

Niech f(a)=x+ay+a+yx−2f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 dla a ≥ 0.

Obliczamy f′(a)=1⋅(y+a)−1⋅(x+a)(y+a)2=y−x(y+a)2f'(a) = \frac{1 \cdot (y + a) - 1 \cdot (x + a)}{(y + a)^2} = \frac{y - x}{(y + a)^2}, zatem f′(a) > 0 dla każdego a ≥ 0, więc f jest funkcją rosnącą. Wobec tego jeśli a > 0, to f(a)>f(0)=xy+yx−2≥0f(a) > f(0) = \frac{x}{y} + \frac{y}{x} - 2 \ge 0, bo suma liczby dodatniej i jej odwrotności jest równa co najmniej 2.

Uwagi

1. Prawdziwość nierówności x+ay+a+y+ax+a>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y + a}{x + a} > 2 można też uzasadnić, odwołując się do nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną różnych liczb dodatnich x+ay+a\frac{x + a}{y + a} i y+ax+a\frac{y + a}{x + a}.

2. Uzasadnienie, że funkcja f jest rosnąca w przedziale ⟨0,+∞)\langle 0, +\infty), możemy przeprowadzić bez odwoływania się do rachunku pochodnych. Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x < y. Rozważmy funkcję f określoną wzorem f(a)=x+ay+a+yx−2f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 dla każdej liczby rzeczywistej a ≠ −y. Jest to funkcja homograficzna. Zapiszmy jej wzór w postaci kanonicznej

f(a)=y+a+x−yy+a+yx−2=1+x−yy+a+yx−2=x−yy+a+yx−1f(a) = \frac{y + a + x - y}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 = 1 + \frac{x - y}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 = \frac{x - y}{y + a} + \frac{y}{x} - 1.

Wykresem tej funkcji jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu b=yx−1b = \frac{y}{x} - 1, natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y. Ponieważ y > x > 0, więc yx>1\frac{y}{x} > 1, co oznacza, że asymptota pozioma leży w I i II ćwiartce układu współrzędnych, zaś asymptota pionowa leży w II i III ćwiartce tego układu. Ponadto x − y < 0, więc hiperbola, która jest wykresem funkcji f, jest obrazem hiperboli o równaniu b=Aab = \frac{A}{a}, gdzie A < 0, leżącej w II i IV ćwiartce układu współrzędnych.

Wynika stąd, że w przedziale (−y, +∞) funkcja f jest rosnąca. W szczególności jest ona rosnąca w przedziale ⟨0,+∞)\langle 0, +\infty). Zatem dla każdego argumentu a > 0 prawdziwa jest nierówność f(a) > f(0). Zauważmy, że f(0)=x+0y+0+yx−2=xy+yx−2>2−2=0f(0) = \frac{x + 0}{y + 0} + \frac{y}{x} - 2 = \frac{x}{y} + \frac{y}{x} - 2 > 2 - 2 = 0, gdyż liczby xy\frac{x}{y} i yx\frac{y}{x} są dodatnie, różne od 1 i jedna z nich jest odwrotnością drugiej.

W efekcie dla każdego argumentu a > 0 prawdziwa jest nierówność f(a)=x+ay+a+yx−2>0f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 > 0, czyli x+ay+a+yx>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} > 2.

V sposób

Nierówność x+ay+a+yx>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} > 2 możemy przekształcić w sposób równoważny, mnożąc obustronnie przez x(y + a), bo z założenia x(y + a) jest większe od zera. Otrzymujemy

x(x + a) + y(y + a) > 2x(y + a).

Przekształcamy otrzymaną nierówność

x2 + xa + y2 + ya > 2xy + 2xa,

x2 − 2xy + y2 > xa − ya,

x2 − 2xy + y2 > a(x − y),

(x − y)2 > a(x − y).

Z założenia x < y i a > 0, zatem a(x − y) < 0, natomiast kwadrat (x − y)2 jest dodatni. W rezultacie otrzymana nierówność jest prawdziwa. To kończy dowód.

Schemat punktowania

3 pkt

rozwiązanie pełne: zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.

2 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze nierówność w postaci równoważnej: (x−y)2+a(y−x)x(y+a)>0\frac{(x - y)^2 + a(y - x)}{x(y + a)} > 0 lub (x − y)2 + a(y − x) > 0, lub (x − y)2 > a(x − y)

• zapisze, że wystarczy wykazać prawdziwość nierówności x+ay+a+y+ax+a>2\frac{x + a}{y + a} + \frac{y + a}{x + a} > 2, wykazując wcześniej prawdziwość nierówności yx>y+ax+a\frac{y}{x} > \frac{y + a}{x + a},

albo

• zapisze, że f′(a) > 0 dla każdego a ≥ 0, a ponadto zbada monotoniczność funkcji f i stwierdzi, że funkcja f jest rosnąca,

albo

• zapisze, że wykresem funkcji f(a)=x+ay+a+yx−2f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 określonej dla a ≠ −y jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu b=yx−1b = \frac{y}{x} - 1, natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y oraz zapisze, że w przedziale ⟨0,+∞)\langle 0, +\infty) funkcja f jest rosnąca.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający

• zapisze nierówność w postaci równoważnej: x2+ax+y2+ay−2xy−2axx(y+a)>0\frac{x^2 + ax + y^2 + ay - 2xy - 2ax}{x(y + a)} > 0 lub x2 + ax + y2 + ay − 2xy − 2ax > 0, lub x2 − 2xy + y2 > a(x − y)

• wykaże, że dla dowolnych liczb 0 < x < y i a > 0 prawdziwa jest nierówność yx>y+ax+a\frac{y}{x} > \frac{y + a}{x + a},

albo

• wyznaczy pochodną funkcji f(a)=x+ay+a+yx−2f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2: f′(a)=y−x(y+a)2f'(a) = \frac{y - x}{(y + a)^2},

albo

• zapisze, że wykresem funkcji f(a)=x+ay+a+yx−2f(a) = \frac{x + a}{y + a} + \frac{y}{x} - 2 określonej dla a ≠ −y jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu b=yx−1b = \frac{y}{x} - 1, natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający prowadzi do końca rozumowanie opisane w III sposobie rozwiązania, pomijając uzasadnienie prawdziwości nierówności yx>y+ax+a\frac{y}{x} > \frac{y + a}{x + a}, to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.