Zadanie 8, matura maj 2019, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyUdowodnij, że dla dowolnych dodatnich liczb rzeczywistych x i y, takich że x < y, i dowolnej dodatniej liczby rzeczywistej a, prawdziwa jest nierówność .
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
I sposób
Nierówność możemy przekształcić w sposób równoważny
,
,
,
.
Z założenia y > 0, x > 0 i a > 0. Zatem y + a > 0 i x > 0, co oznacza, że mianownik ułamka stojącego po lewej stronie otrzymanej nierówności jest dodatni. Kwadrat (x − y)2 jest nieujemny, a z założenia x < y wynika, że y − x > 0, więc a(y − x) > 0. Stąd licznik rozważanego ułamka jest dodatni. W rezultacie otrzymana nierówność jest prawdziwa. To kończy dowód.
II sposób
Z założenia wynika, że y > 0, x > 0 i a > 0. Zatem y + a > 0. Mnożąc obie strony nierówności przez liczbę dodatnią (y + a)x, otrzymujemy
x(x + a) + y(y + a) > 2x(y + a),
x2 + ax + y2 + ay − 2xy − 2ax > 0,
(x − y)2 + a(y − x) > 0.
Ta nierówność jest prawdziwa, gdyż (x − y)2 > 0 oraz a(y − x) > 0, bo z założenia x < y i a > 0. To kończy dowód.
III sposób
Wykażemy najpierw, że jeżeli licznik i mianownik ułamka większego od 1 zwiększymy o tę samą liczbę dodatnią, to otrzymamy ułamek mniejszy od wyjściowego, gdyż przy założeniu, że liczby x, y i a są dodatnie, nierówność jest równoważna kolejno nierównościom
x(y + a) < y(x + a),
xy + xa < xy + ya,
xa < ya,
x < y,
,
co jest prawdą.
Zatem , więc , gdyż suma liczby dodatniej i jej odwrotności jest co najmniej równa 2. Ta równość zachodzi wtedy i tylko wtedy, gdy tą liczbą jest 1, co w naszym przypadku nie zachodzi, bo równość oznaczałaby, że x = y, co jest sprzeczne z założeniem x < y.
IV sposób
Niech dla a ≥ 0.
Obliczamy , zatem f′(a) > 0 dla każdego a ≥ 0, więc f jest funkcją rosnącą. Wobec tego jeśli a > 0, to , bo suma liczby dodatniej i jej odwrotności jest równa co najmniej 2.
Uwagi
1. Prawdziwość nierówności można też uzasadnić, odwołując się do nierówności między średnią arytmetyczną i geometryczną różnych liczb dodatnich i .
2. Uzasadnienie, że funkcja f jest rosnąca w przedziale , możemy przeprowadzić bez odwoływania się do rachunku pochodnych. Niech x i y będą dowolnymi dodatnimi liczbami rzeczywistymi takimi, że x < y. Rozważmy funkcję f określoną wzorem dla każdej liczby rzeczywistej a ≠ −y. Jest to funkcja homograficzna. Zapiszmy jej wzór w postaci kanonicznej
.
Wykresem tej funkcji jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu , natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y. Ponieważ y > x > 0, więc , co oznacza, że asymptota pozioma leży w I i II ćwiartce układu współrzędnych, zaś asymptota pionowa leży w II i III ćwiartce tego układu. Ponadto x − y < 0, więc hiperbola, która jest wykresem funkcji f, jest obrazem hiperboli o równaniu , gdzie A < 0, leżącej w II i IV ćwiartce układu współrzędnych.
Wynika stąd, że w przedziale (−y, +∞) funkcja f jest rosnąca. W szczególności jest ona rosnąca w przedziale . Zatem dla każdego argumentu a > 0 prawdziwa jest nierówność f(a) > f(0). Zauważmy, że , gdyż liczby i są dodatnie, różne od 1 i jedna z nich jest odwrotnością drugiej.
W efekcie dla każdego argumentu a > 0 prawdziwa jest nierówność , czyli .
V sposób
Nierówność możemy przekształcić w sposób równoważny, mnożąc obustronnie przez x(y + a), bo z założenia x(y + a) jest większe od zera. Otrzymujemy
x(x + a) + y(y + a) > 2x(y + a).
Przekształcamy otrzymaną nierówność
x2 + xa + y2 + ya > 2xy + 2xa,
x2 − 2xy + y2 > xa − ya,
x2 − 2xy + y2 > a(x − y),
(x − y)2 > a(x − y).
Z założenia x < y i a > 0, zatem a(x − y) < 0, natomiast kwadrat (x − y)2 jest dodatni. W rezultacie otrzymana nierówność jest prawdziwa. To kończy dowód.
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający przeprowadzi pełne rozumowanie.
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
• zapisze nierówność w postaci równoważnej: lub (x − y)2 + a(y − x) > 0, lub (x − y)2 > a(x − y)
• zapisze, że wystarczy wykazać prawdziwość nierówności , wykazując wcześniej prawdziwość nierówności ,
albo
• zapisze, że f′(a) > 0 dla każdego a ≥ 0, a ponadto zbada monotoniczność funkcji f i stwierdzi, że funkcja f jest rosnąca,
albo
• zapisze, że wykresem funkcji określonej dla a ≠ −y jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu , natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y oraz zapisze, że w przedziale funkcja f jest rosnąca.
albo
rozwiązanie, w którym jest istotny postęp: zdający
• zapisze nierówność w postaci równoważnej: lub x2 + ax + y2 + ay − 2xy − 2ax > 0, lub x2 − 2xy + y2 > a(x − y)
• wykaże, że dla dowolnych liczb 0 < x < y i a > 0 prawdziwa jest nierówność ,
albo
• wyznaczy pochodną funkcji : ,
albo
• zapisze, że wykresem funkcji określonej dla a ≠ −y jest hiperbola, której asymptotą poziomą jest, w układzie współrzędnych aOb, prosta o równaniu , natomiast asymptotą pionową jest prosta o równaniu a = −y.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Uwaga:
Jeżeli zdający prowadzi do końca rozumowanie opisane w III sposobie rozwiązania, pomijając uzasadnienie prawdziwości nierówności , to może otrzymać co najwyżej 2 punkty.