Zadanie 11, matura maj 2019, matematyka rozszerzona

6 pktobliczeniowetrudne 30%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

6 punktów

Dane są okręgi o równaniach x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0 i x2 + y2 − 2ax + 4y + a2 − 77 = 0. Wyznacz wszystkie wartości parametru a, dla których te okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny. Rozważ wszystkie przypadki.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Odpowiedź: a=6−63a = 6 - 6\sqrt{3} lub a = 6, lub a=6+63a = 6 + 6\sqrt{3}.

I sposób

Okrąg o równaniu x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0 ma środek S1 = (6, 4) i promień r1 = 3, a okrąg o równaniu x2 + y2 − 2ax + 4y + a2 − 77 = 0 ma środek S2 = (a, −2) i promień r2 = 9. Ponieważ te okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny, więc odległość pomiędzy środkami okręgów jest równa sumie promieni lub różnicy promieni:

∣S1S2∣ = r1 + r2 lub ∣S1S2∣ = r2 − r1.

Otrzymujemy zatem równania (a−6)2+62=12\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 12 lub (a−6)2+62=6\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 6.

Zatem (a − 6)2 = 108 lub (a − 6)2 = 0.

Równanie (a − 6)2 = 108 ma dwa rozwiązania: a=6(1+3)a = 6\left(1 + \sqrt{3}\right) oraz a=6(1−3)a = 6\left(1 - \sqrt{3}\right), natomiast równanie (a − 6)2 = 0 ma jedno rozwiązanie a = 6. Zatem podane okręgi są styczne zewnętrznie dla a=6(1+3)a = 6\left(1 + \sqrt{3}\right) lub dla a=6(1−3)a = 6\left(1 - \sqrt{3}\right), natomiast są okręgami stycznymi wewnętrznie dla a = 6.

II sposób (wspólna styczna)

Okrąg o równaniu x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0 ma środek S1 = (6, 4) i promień r1 = 3, a okrąg o równaniu x2 + y2 − 2ax + 4y + a2 − 77 = 0 ma środek S2 = (a, −2) i promień r2 = 9.

Okręgi te mają różne promienie, więc te okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny wtedy i tylko wtedy, gdy mają dokładnie jedną wspólną styczną. Tak jest wtedy i tylko wtedy, gdy odległość środka jednego z tych okręgów od tej stycznej jest równa promieniowi tego okręgu. Jeśli tę wspólną styczną oznaczymy przez k, to wtedy mamy odl⁡(S1,k)=3\operatorname{odl}(S_1, k) = 3.

Odejmując stronami równania okręgów, otrzymujemy (12 − 2a)x + 12y + a2 − 120 = 0.

Jest to równanie wspólnej osi potęgowej tych okręgów. Jeśli teraz istnieją takie wartości parametru a, dla których spełniony jest warunek odl⁡(S1,k)=3\operatorname{odl}(S_1, k) = 3, to wtedy ta oś potęgowa jest jednocześnie wspólną styczną tych okręgów. Otrzymujemy zatem równanie

∣(12−2a)⋅6+12⋅4+a2−120∣(12−2a)2+122=3\frac{\left|(12 - 2a) \cdot 6 + 12 \cdot 4 + a^2 - 120\right|}{\sqrt{(12 - 2a)^2 + 12^2}} = 3,

∣a2−12a∣=34a2−48a+288\left|a^2 - 12a\right| = 3\sqrt{4a^2 - 48a + 288}.

Obie strony tego równania są nieujemne, więc podnosząc je do kwadratu, otrzymujemy równanie równoważne

(a2 − 12a)2 = 9(4a2 − 48a + 288),

a4 − 24a3 + 144a2 = 36a2 − 432a + 2592,

a4 − 24a3 + 108a2 + 432a − 2592 = 0,

a4 − 12a3 + 36a2 − 12a3 + 144a2 − 432a − 72a2 + 864a − 2592 = 0,

a2(a2 − 12a + 36) − 12a(a2 − 12a + 36) − 72(a2 − 12a + 36) = 0,

(a2 − 12a − 72)(a2 − 12a + 36) = 0,

(a2 − 12a + 36 − 108)(a − 6)2 = 0,

((a − 6)2 − 36 ⋅ 3)(a − 6)2 = 0,

(a−6−63)(a−6+63)(a−6)2=0\left(a - 6 - 6\sqrt{3}\right)\left(a - 6 + 6\sqrt{3}\right)(a - 6)^2 = 0.

Stąd a=6+63a = 6 + 6\sqrt{3} lub a=6−63a = 6 - 6\sqrt{3} lub a = 6.

III sposób (równanie kwadratowe z parametrem)

Okrąg o równaniu x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0 ma środek S1 = (6, 4) i promień r1 = 3, a okrąg o równaniu x2 + y2 − 2ax + 4y + a2 − 77 = 0 ma środek S2 = (a, −2) i promień r2 = 9.

Okręgi te mają różne promienie, więc te okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny wtedy i tylko wtedy, gdy układ równań x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0 i x2 + y2 − 2ax + 4y + a2 − 77 = 0 ma dokładnie jedno rozwiązanie. Stąd otrzymujemy kolejno

(12 − 2a)x + 12y + a2 − 120 = 0 i x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0,

y=(16a−1)x+10−112a2y = \left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2 i x2 + y2 − 12x − 8y + 43 = 0.

Stąd otrzymujemy równanie z niewiadomą x i parametrem a

x2+((16a−1)x+10−112a2)2−12x−8((16a−1)x+10−112a2)+43=0x^2 + \left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right)^2 - 12x - 8\left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right) + 43 = 0,

4(a2 − 12a + 72)x2 − 4(a3 − 6a2 − 72a + 864)x + a4 − 144a2 + 9072 = 0.

Ponieważ a2 − 12a + 72 = (a − 6)2 + 36 > 0 dla każdego a, więc równanie jest kwadratowe. Zatem układ równań ma dokładnie jedno rozwiązanie wtedy i tylko wtedy, gdy to równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie, a tak jest wtedy i tylko wtedy, gdy wyróżnik trójmianu kwadratowego 4(a2 − 12a + 72)x2 − 4(a3 − 6a2 − 72a + 864)x + a4 − 144a2 + 9072 jest równy 0. Otrzymujemy więc równanie

42(a3 − 6a2 − 72a + 864)2 − 4 ⋅ 4(a2 − 12a + 72) ⋅ (a4 − 144a2 + 9072) = 0,

(a3 − 6a2 − 72a + 864)2 − (a2 − 12a + 72) ⋅ (a4 − 144a2 + 9072) = 0,

−36a4 + 864a3 − 3888a2 − 15552a + 93312 = 0,

a4 − 24a3 + 108a2 + 432a − 2592 = 0,

a4 − 12a3 + 36a2 − 12a3 + 144a2 − 432a − 72a2 + 864a − 2592 = 0,

a2(a2 − 12a + 36) − 12a(a2 − 12a + 36) − 72(a2 − 12a + 36) = 0,

(a2 − 12a − 72)(a2 − 12a + 36) = 0,

(a2 − 12a + 36 − 108)(a − 6)2 = 0,

((a − 6)2 − 36 ⋅ 3)(a − 6)2 = 0,

(a−6−63)(a−6+63)(a−6)2=0\left(a - 6 - 6\sqrt{3}\right)\left(a - 6 + 6\sqrt{3}\right)(a - 6)^2 = 0.

Stąd a=6+63a = 6 + 6\sqrt{3} lub a=6−63a = 6 - 6\sqrt{3} lub a = 6.

Schemat punktowania

I. Rozwiązanie z wykorzystaniem odległości środków okręgów stycznych

Rozwiązanie składa się z trzech etapów.

Pierwszy etap polega na wyznaczeniu środków i promieni obu podanych okręgów oraz ustaleniu warunków ogólnych ich położenia względem siebie. Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 2 punkty.

Drugi etap polega na wyznaczeniu równania z jedną niewiadomą, które opisuje warunek styczności zewnętrznej, i rozwiązaniu tego równania. Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 2 punkty.

Trzeci etap polega na wyznaczeniu równania z jedną niewiadomą, które opisuje warunek styczności wewnętrznej, i rozwiązaniu tego równania. Za poprawne rozwiązanie tego etapu zdający otrzymuje 2 punkty.

Uwaga: etapy drugi i trzeci oceniane są niezależnie od siebie.

Pierwszy etap:

2 pkt

zdający zapisze współrzędne środków i promienie obu okręgów: S1 = (6, 4), r1 = 3 oraz S2 = (a, −2), r2 = 9 oraz zapisze warunki styczności obu okręgów w dwóch przypadkach: ∣S1S2∣ = r1 + r2, ∣S1S2∣ = r2 − r1.

1 pkt

zdający

• zauważy i zapisze, że są dwa przypadki styczności okręgów, tj. styczność zewnętrzną i wewnętrzną

• wyznaczy współrzędne środków okręgów i obliczy promienie obu okręgów.

albo

Drugi etap:

2 pkt

zdający zapisze równanie (a−6)2+62=12\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 12 i wyznaczy jego rozwiązania: a=6(1+3)a = 6\left(1 + \sqrt{3}\right) oraz a=6(1−3)a = 6\left(1 - \sqrt{3}\right).

1 pkt

zdający zapisze równanie (a−6)2+62=12\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 12.

Trzeci etap:

2 pkt

zdający zapisze równanie (a−6)2+62=6\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 6 i wyznaczy jego rozwiązanie: a = 6.

1 pkt

zdający zapisze równanie (a−6)2+62=6\sqrt{(a - 6)^2 + 6^2} = 6.

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwagi:

1. Jeżeli zdający prowadzi poprawne rozumowanie na każdym etapie rozwiązania zadania i rozwiązuje zadanie do końca, ale popełnia jedynie błędy rachunkowe, to może otrzymać co najwyżej 5 punktów, o ile popełnione błędy nie ułatwiają rozważanego zagadnienia na żadnym etapie rozwiązania.

2. Jeżeli zdający prowadzi poprawne rozumowanie na każdym etapie rozwiązania zadania, rozwiązuje zadanie do końca i jedynym błędem, który jednak nie ułatwia rozwiązania zadania na żadnym etapie rozwiązania, jest błąd polegający na:

a) niepoprawnym wyznaczeniu promieni okręgów lub współrzędnych ich środków, to zdający otrzymuje co najwyżej 4 punkty;

b) zastosowaniu niepoprawnej metody wyznaczania odległości środków okręgów, to zdający otrzymuje co najwyżej 4 punkty;

c) zastosowaniu niepoprawnego wzoru „a2+b2=a2+b2\sqrt{a^2 + b^2} = \sqrt{a^2} + \sqrt{b^2}” lub „(a ± b)2 = a2 ± b2”, to zdający otrzymuje co najwyżej 4 punkty.

3. Jeżeli zdający sporządzi poprawną ilustrację graficzną i na tej podstawie zapisze, że dla a = 6 podane okręgi są styczne wewnętrznie i na tym zakończy, to otrzymuje 2 punkty.

4. Jeżeli zdający rozważa tylko jeden przypadek styczności okręgów i w tym przypadku rozwiąże zadanie do końca, popełniając jeden błąd opisany w uwadze 2., to otrzymuje co najwyżej 2 punkty.

II. Rozwiązanie z wykorzystaniem wspólnej stycznej lub równania kwadratowego z parametrem

6 pkt

zdający wyznaczy wszystkie wartości parametru a: a = 6 lub a=6+63a = 6 + 6\sqrt{3} lub a=6−63a = 6 - 6\sqrt{3}.

5 pkt

zdający wyznaczy tylko jedno z rozwiązań równania z jedną niewiadomą a, np.: a = 6.

4 pkt

zdający zapisze równanie wielomianowe z niewiadomą a: (a2 − 12a)2 = 9(4a2 − 48a + 288) lub 42(a3 − 6a2 − 72a + 864)2 − 4 ⋅ 4(a2 − 12a + 72) ⋅ (a4 − 144a2 + 9072) = 0.

3 pkt

zdający

• zapisze równanie z niewiadomą a: ∣(12−2a)⋅6+12⋅4+a2−120∣(12−2a)2+122=3\frac{\left|(12 - 2a) \cdot 6 + 12 \cdot 4 + a^2 - 120\right|}{\sqrt{(12 - 2a)^2 + 12^2}} = 3

• zapisze równanie kwadratowe z jedną niewiadomą x (lub y) i parametrem a oraz zapisze, że równanie to musi mieć jedno rozwiązanie, np.: x2+((16a−1)x+10−112a2)2−12x−8((16a−1)x+10−112a2)+43=0x^2 + \left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right)^2 - 12x - 8\left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right) + 43 = 0 oraz Δ = 0.

albo

2 pkt

zdający

• zapisze równanie prostej (12 − 2a)x + 12y + a2 − 120 = 0 oraz zapisze współrzędne środka i promień jednego z okręgów oraz zapisze, że okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny, gdy odległość środka jednego okręgu od wspólnej stycznej tych okręgów jest równa promieniowi tego okręgu

• zapisze równanie z jedną niewiadomą x (lub y) i parametrem a, np.: x2+((16a−1)x+10−112a2)2−12x−8((16a−1)x+10−112a2)+43=0x^2 + \left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right)^2 - 12x - 8\left(\left(\frac{1}{6}a - 1\right)x + 10 - \frac{1}{12}a^2\right) + 43 = 0.

albo

1 pkt

zdający

• zapisze równanie prostej (12 − 2a)x + 12y + a2 − 120 = 0

• zapisze współrzędne środka i promień jednego z okręgów oraz zapisze, że okręgi mają dokładnie jeden punkt wspólny, gdy odległość środka jednego okręgu od wspólnej stycznej tych okręgów jest równa promieniowi tego okręgu.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Uwaga:

Jeżeli zdający zapisze równanie prostej, będącej osią potęgową okręgów, i traktuje to równanie jak równanie kwadratowe zmiennej a, a następnie wyznacza konkretne wartości x, y, a, sprawdza dla wyznaczonych wartości prawdziwość równania osi potęgowej okręgów i podaje jedno z rozwiązań zadania, to otrzymuje 3 punkty.

Komentarz. Przyjmuje się przybliżone wartości numeryczne jeśli obliczenia są prawidłowe. Alternatywnie można sprawdzić wartości poprzez bezpośrednie podstawienie do warunku stycznych.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.