Zadanie 9, matura maj 2019, matematyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne 25%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

3 punkty

Dany jest trójkąt równoramienny ABC, w którym ∣AC∣ = ∣BC∣. Na ramieniu AC tego trójkąta wybrano punkt M (M ≠ A i M ≠ C), a na ramieniu BC wybrano punkt N, w taki sposób, że ∣AM∣ = ∣CN∣. Przez punkty M i N poprowadzono proste prostopadłe do podstawy AB tego trójkąta, które wyznaczają na niej punkty S i T. Udowodnij, że ∣ST∣=12∣AB∣|ST| = \frac{1}{2}|AB|.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Oznaczenia: P – środek podstawy AB (spodek wysokości CP trójkąta ABC), x = ∣AM∣ = ∣CN∣.

I sposób („przystawanie trójkątów – I”)

Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Poprowadźmy przez punkty M i N proste równoległe do podstawy AB trójkąta, a ich punkty przecięcia z prostą CP oznaczmy odpowiednio K i L. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣, p = ∣AS∣, q = ∣MK∣.

Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, więc ∣NB∣ = ∣MC∣ = y. Trójkąty ASM i NLC są przystające, gdyż oba są prostokątne, ∣AM∣ = ∣CN∣ oraz ∣∢BAC∣=∣∢ABC∣=∣∢LNC∣|\sphericalangle BAC| = |\sphericalangle ABC| = |\sphericalangle LNC| oraz ∣∢AMS∣=90°−∣∢BAC∣=90°−∣∢LNC∣=∣∢NCL∣|\sphericalangle AMS| = 90° - |\sphericalangle BAC| = 90° - |\sphericalangle LNC| = |\sphericalangle NCL|. Podobnie uzasadniamy, że trójkąty MKC i BTN są przystające.

Zatem ∣PT∣ = ∣LN∣ = ∣AS∣ = p oraz ∣SP∣ = ∣MK∣ = ∣TB∣ = q.

Stąd wynika, że ∣ST∣=∣SP∣+∣PT∣=q+p=12⋅(2p+2q)=12⋅∣AB∣|ST| = |SP| + |PT| = q + p = \frac{1}{2} \cdot (2p + 2q) = \frac{1}{2} \cdot |AB|.

II sposób („przystawanie trójkątów – II”)

Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Poprowadźmy przez punkt N prostą równoległą do podstawy AB trójkąta, a punkt jej przecięcia z prostą CP oznaczmy przez L. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, p = ∣AS∣.

Trójkąty ASM i NLC są przystające, gdyż oba są prostokątne, ∣AM∣ = ∣CN∣, ∣∢BAC∣=∣∢ABC∣=∣∢LNC∣|\sphericalangle BAC| = |\sphericalangle ABC| = |\sphericalangle LNC| oraz ∣∢AMS∣=90°−∣∢BAC∣=90°−∣∢LNC∣=∣∢NCL∣|\sphericalangle AMS| = 90° - |\sphericalangle BAC| = 90° - |\sphericalangle LNC| = |\sphericalangle NCL|.

Stąd wynika, że ∣PT∣ = ∣LN∣ = ∣AS∣ = p.

Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, więc ∣AP∣ = ∣BP∣.

Stąd wynika, że ∣ST∣=∣SP∣+∣PT∣=(∣AP∣−p)+p=∣AP∣=12⋅∣AB∣|ST| = |SP| + |PT| = (|AP| - p) + p = |AP| = \frac{1}{2} \cdot |AB|.

Uwaga: analogiczne rozumowanie możemy przeprowadzić, wychodząc od pary trójkątów przystających MKC i BTN (oznaczenia jak w I sposobie).

III sposób („podobieństwo trójkątów”)

Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, b = ∣AC∣ = ∣BC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣.

Ponieważ P jest spodkiem wysokości trójkąta równoramiennego, więc ∣BP∣ = ∣AP∣ = a.

Trójkąty ASM i APC są podobne na mocy cechy kkk, ponieważ obydwa są trójkątami prostokątnymi (odcinki SM i PC są równoległe), a kąt PAC jest kątem wspólnym obu trójkątów. Stąd wynika, że ∣AS∣∣AM∣=∣AP∣∣AC∣\frac{|AS|}{|AM|} = \frac{|AP|}{|AC|}, czyli px=ab\frac{p}{x} = \frac{a}{b}.

Stąd p=axbp = \frac{ax}{b}. Zatem ∣SP∣=∣AP∣−p=a−axb|SP| = |AP| - p = a - \frac{ax}{b}.

Ponieważ NT ∥ CP i kąt CBP jest kątem wspólnym, więc na mocy cechy kkk trójkąt BTN jest podobny do trójkąta BPC. Stąd wynika, że ∣BT∣∣BN∣=∣BP∣∣BC∣\frac{|BT|}{|BN|} = \frac{|BP|}{|BC|}, czyli ∣BT∣b−x=ab\frac{|BT|}{b - x} = \frac{a}{b}.

Stąd ∣BT∣=a(b−x)b|BT| = \frac{a(b - x)}{b}, więc ∣PT∣=∣BP∣−∣BT∣=a−a(b−x)b=ab−ab+axb=axb|PT| = |BP| - |BT| = a - \frac{a(b - x)}{b} = \frac{ab - ab + ax}{b} = \frac{ax}{b}.

Zatem ∣ST∣=∣SP∣+∣PT∣=a−axb+axb=a=12⋅∣AB∣|ST| = |SP| + |PT| = a - \frac{ax}{b} + \frac{ax}{b} = a = \frac{1}{2} \cdot |AB|. To kończy dowód.

IV sposób („twierdzenie Talesa”)

Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, b = ∣AC∣ = ∣BC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣, q = ∣PT∣.

Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, a P jest spodkiem jego wysokości, więc ∣BN∣ = ∣MC∣ = b − x i ∣BP∣ = ∣AP∣ = a.

Z twierdzenia Talesa otrzymujemy ∣AS∣∣AM∣=∣SP∣∣MC∣\frac{|AS|}{|AM|} = \frac{|SP|}{|MC|} oraz ∣BT∣∣BN∣=∣PT∣∣NC∣\frac{|BT|}{|BN|} = \frac{|PT|}{|NC|}, czyli px=a−pb−x\frac{p}{x} = \frac{a - p}{b - x} oraz a−qb−x=qx\frac{a - q}{b - x} = \frac{q}{x}.

Stąd pb − px = ax − px oraz ax − qx = bq − qx, czyli p=axbp = \frac{ax}{b} oraz q=axbq = \frac{ax}{b}.

Zatem ∣ST∣=∣SP∣+∣PT∣=a−p+q=a−axb+axb=a=12⋅∣AB∣|ST| = |SP| + |PT| = a - p + q = a - \frac{ax}{b} + \frac{ax}{b} = a = \frac{1}{2} \cdot |AB|. To kończy dowód.

V sposób („trygonometria”)

Oznaczmy α=∣∢BAC∣=∣∢ABC∣\alpha = |\sphericalangle BAC| = |\sphericalangle ABC|, x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣.

Wtedy ∣NB∣ = ∣BC∣ − x = ∣AC∣ − x = y oraz ∣∢ACB∣=180°−2α|\sphericalangle ACB| = 180° - 2\alpha.

Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta ABC otrzymujemy

∣AB∣2=∣AC∣2+∣BC∣2−2⋅∣AC∣⋅∣BC∣⋅cos⁡(180°−2α)|AB|^2 = |AC|^2 + |BC|^2 - 2 \cdot |AC| \cdot |BC| \cdot \cos(180° - 2\alpha),

∣AB∣2=(x+y)2+(x+y)2−2⋅(x+y)⋅(x+y)⋅cos⁡(180°−2α)|AB|^2 = (x + y)^2 + (x + y)^2 - 2 \cdot (x + y) \cdot (x + y) \cdot \cos(180° - 2\alpha),

∣AB∣2=2(x+y)2+2⋅(x+y)2⋅cos⁡2α|AB|^2 = 2(x + y)^2 + 2 \cdot (x + y)^2 \cdot \cos 2\alpha,

∣AB∣2=2(x+y)2(1+cos⁡2α−sin⁡2α)|AB|^2 = 2(x + y)^2 (1 + \cos^2 \alpha - \sin^2 \alpha),

∣AB∣2=4(x+y)2⋅cos⁡2α|AB|^2 = 4(x + y)^2 \cdot \cos^2 \alpha.

Stąd ∣AB∣=2(x+y)⋅cos⁡α|AB| = 2(x + y) \cdot \cos \alpha.

Z trójkątów ASM i BTN otrzymujemy ∣AS∣∣AM∣=cos⁡α\frac{|AS|}{|AM|} = \cos \alpha oraz ∣BT∣∣BN∣=cos⁡α\frac{|BT|}{|BN|} = \cos \alpha, czyli ∣AS∣x=cos⁡α\frac{|AS|}{x} = \cos \alpha oraz ∣BT∣y=cos⁡α\frac{|BT|}{y} = \cos \alpha.

Stąd ∣AS∣=x⋅cos⁡α|AS| = x \cdot \cos \alpha oraz ∣BT∣=y⋅cos⁡α|BT| = y \cdot \cos \alpha.

Zatem ∣ST∣=∣AB∣−∣AS∣−∣BT∣=2(x+y)⋅cos⁡α−x⋅cos⁡α−y⋅cos⁡α=(x+y)⋅cos⁡α=12⋅∣AB∣|ST| = |AB| - |AS| - |BT| = 2(x + y) \cdot \cos \alpha - x \cdot \cos \alpha - y \cdot \cos \alpha = (x + y) \cdot \cos \alpha = \frac{1}{2} \cdot |AB|. To kończy dowód.

VI sposób („trójkąty równoramienne”)

Narysujmy odcinek MZ równoległy do prostej BC taki, że koniec Z tego odcinka leży na podstawie AB trójkąta ABC, oraz odcinek NZ. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣, p = ∣AS∣, q = ∣TB∣.

Wtedy kąty odpowiadające AZM i ABC są równe. To oznacza, że trójkąt AZM jest równoramienny. Stąd wynika, że ∣MZ∣ = ∣AM∣ = ∣CN∣ = x. Zatem czworokąt MZNC jest równoległobokiem (jego boki MZ i CN są równoległe i mają równe długości), co oznacza, że ∣ZN∣ = ∣MC∣ = y. To z kolei oznacza, że trójkąt ZBN jest równoramienny. Punkty S i T to spodki wysokości trójkątów równoramiennych, więc ∣AS∣ = ∣SZ∣ = p oraz ∣ZT∣ = ∣TB∣ = q.

Stąd ∣ST∣=∣SZ∣+∣ZT∣=p+q=12⋅(2p+2q)=12⋅∣AB∣|ST| = |SZ| + |ZT| = p + q = \frac{1}{2} \cdot (2p + 2q) = \frac{1}{2} \cdot |AB|. To kończy dowód.

Schemat punktowania

3 pkt

rozwiązanie pełne: zdający zapisze pełne, poprawne rozumowanie.

2 pkt

pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający

• zapisze, że trójkąty ASM i NLC lub trójkąty MKC i BTN są przystające, nie uzasadni tego przystawania i uzasadni tezę

• zapisze dwie proporcje wynikające z podobieństwa trójkątów pozwalające (wraz z równością ∣AP∣ = ∣BP∣) wyznaczyć zależność między długościami odcinków ST i AB, np.: px=ab\frac{p}{x} = \frac{a}{b} i ∣BT∣b−x=ab\frac{|BT|}{b - x} = \frac{a}{b},

albo

• zapisze dwie proporcje wynikające z twierdzenia Talesa pozwalające (wraz z równością ∣AP∣ = ∣BP∣) wyznaczyć zależność między długościami odcinków ST i AB, np.: px=a−pb−x\frac{p}{x} = \frac{a - p}{b - x} i a−qb−x=qx\frac{a - q}{b - x} = \frac{q}{x},

albo

• zapisze długości odcinków AB, AS i BT w zależności od długości odcinków x = ∣AM∣, y = ∣MC∣ oraz kąta α w postaci: ∣AB∣=2(x+y)⋅cos⁡α|AB| = 2(x + y) \cdot \cos \alpha, ∣AS∣=x⋅cos⁡α|AS| = x \cdot \cos \alpha, ∣BT∣=y⋅cos⁡α|BT| = y \cdot \cos \alpha,

albo

• narysuje odcinek MZ równoległy do BC oraz odcinek ZN lub odcinek NZ równoległy do AC oraz odcinek MZ, zapisze, że trójkąty AMZ i ZBN są równoramienne, ale nie uzasadni, że czworokąt MZNC jest równoległobokiem, i poprawnie uzasadni tezę

i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

1 pkt

rozwiązanie, w którym postęp jest wprawdzie niewielki, ale konieczny na drodze do całkowitego rozwiązania zadania: zdający

• zapisze, że trójkąty ASM i NLC są przystające lub trójkąty MKC i BTN są przystające

• zapisze, że trójkąty, np. ASM i APC, są podobne lub zapisze proporcję wynikającą z tego podobieństwa,

albo

• zapisze proporcję wynikającą z twierdzenia Talesa, np.: ∣AS∣∣AM∣=∣SP∣∣MC∣\frac{|AS|}{|AM|} = \frac{|SP|}{|MC|},

albo

• wyznaczy długość odcinka AB w zależności od długości odcinków x = ∣AM∣, y = ∣MC∣ oraz kąta α: ∣AB∣2=(x+y)2+(x+y)2−2⋅(x+y)⋅(x+y)⋅cos⁡(180°−2α)|AB|^2 = (x + y)^2 + (x + y)^2 - 2 \cdot (x + y) \cdot (x + y) \cdot \cos(180° - 2\alpha),

albo

• zapisze dwie zależności: ∣AS∣∣AM∣=cos⁡α\frac{|AS|}{|AM|} = \cos \alpha, ∣BT∣∣BN∣=cos⁡α\frac{|BT|}{|BN|} = \cos \alpha,

albo

• narysuje odcinek MZ równoległy do BC oraz odcinek ZN lub odcinek NZ równoległy do AC oraz odcinek MZ

i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.

albo

0 pkt

rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.

Oznaczenia jak w przykładowych rozwiązaniach: P – środek AB; K, L – punkty przecięcia prostej CP z prostymi równoległymi do AB przez M i N; x = ∣AM∣, y = ∣MC∣, b = ∣AC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣, q = ∣PT∣.

Uwagi:

1. Za uzasadnienie przystawania trójkątów prostokątnych np.: ASM i NLC uznajemy

a) powołanie się na cechę przystawania kbk, o ile na rysunku nie występują sprzeczne oznaczenia kątów,

b) zaznaczenie na rysunku jednej pary odpowiednich kątów ostrych w tych trójkątach.

2. W III i IV sposobie rozwiązania nie wymagamy uzasadnienia podobieństwa trójkątów lub powołania się na twierdzenie Talesa.

3. Jeżeli zdający rozpatrzy tylko szczególny przypadek, w którym punkty M i N są środkami boków AC i BC, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.

4. Jeżeli zdający zakłada, że trójkąt ABC jest równoboczny i korzysta z tego założenia, to za całe rozwiązanie otrzymuje 0 punktów.

5. Jeżeli zdający przedstawia rozwiązanie, w którym odwołuje się tylko do argumentów pozamatematycznych, np. „przesuwa” punkty M i N po odcinkach AC i BC z tymi samymi szybkościami, to może otrzymać 1 punkt za zauważenie, że rzuty prostokątne na prostą AB odcinków równych, z których jeden leży na prostej AC, a drugi na prostej BC, są równe.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.