Zadanie 9, matura maj 2019, matematyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Polecenie
3 punktyDany jest trójkąt równoramienny ABC, w którym ∣AC∣ = ∣BC∣. Na ramieniu AC tego trójkąta wybrano punkt M (M ≠ A i M ≠ C), a na ramieniu BC wybrano punkt N, w taki sposób, że ∣AM∣ = ∣CN∣. Przez punkty M i N poprowadzono proste prostopadłe do podstawy AB tego trójkąta, które wyznaczają na niej punkty S i T. Udowodnij, że .
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Oznaczenia: P – środek podstawy AB (spodek wysokości CP trójkąta ABC), x = ∣AM∣ = ∣CN∣.
I sposób („przystawanie trójkątów – I”)
Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Poprowadźmy przez punkty M i N proste równoległe do podstawy AB trójkąta, a ich punkty przecięcia z prostą CP oznaczmy odpowiednio K i L. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣, p = ∣AS∣, q = ∣MK∣.
Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, więc ∣NB∣ = ∣MC∣ = y. Trójkąty ASM i NLC są przystające, gdyż oba są prostokątne, ∣AM∣ = ∣CN∣ oraz oraz . Podobnie uzasadniamy, że trójkąty MKC i BTN są przystające.
Zatem ∣PT∣ = ∣LN∣ = ∣AS∣ = p oraz ∣SP∣ = ∣MK∣ = ∣TB∣ = q.
Stąd wynika, że .
II sposób („przystawanie trójkątów – II”)
Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Poprowadźmy przez punkt N prostą równoległą do podstawy AB trójkąta, a punkt jej przecięcia z prostą CP oznaczmy przez L. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, p = ∣AS∣.
Trójkąty ASM i NLC są przystające, gdyż oba są prostokątne, ∣AM∣ = ∣CN∣, oraz .
Stąd wynika, że ∣PT∣ = ∣LN∣ = ∣AS∣ = p.
Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, więc ∣AP∣ = ∣BP∣.
Stąd wynika, że .
Uwaga: analogiczne rozumowanie możemy przeprowadzić, wychodząc od pary trójkątów przystających MKC i BTN (oznaczenia jak w I sposobie).
III sposób („podobieństwo trójkątów”)
Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, b = ∣AC∣ = ∣BC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣.
Ponieważ P jest spodkiem wysokości trójkąta równoramiennego, więc ∣BP∣ = ∣AP∣ = a.
Trójkąty ASM i APC są podobne na mocy cechy kkk, ponieważ obydwa są trójkątami prostokątnymi (odcinki SM i PC są równoległe), a kąt PAC jest kątem wspólnym obu trójkątów. Stąd wynika, że , czyli .
Stąd . Zatem .
Ponieważ NT ∥ CP i kąt CBP jest kątem wspólnym, więc na mocy cechy kkk trójkąt BTN jest podobny do trójkąta BPC. Stąd wynika, że , czyli .
Stąd , więc .
Zatem . To kończy dowód.
IV sposób („twierdzenie Talesa”)
Niech P będzie środkiem podstawy AB tego trójkąta. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, b = ∣AC∣ = ∣BC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣, q = ∣PT∣.
Ponieważ trójkąt ABC jest równoramienny, a P jest spodkiem jego wysokości, więc ∣BN∣ = ∣MC∣ = b − x i ∣BP∣ = ∣AP∣ = a.
Z twierdzenia Talesa otrzymujemy oraz , czyli oraz .
Stąd pb − px = ax − px oraz ax − qx = bq − qx, czyli oraz .
Zatem . To kończy dowód.
V sposób („trygonometria”)
Oznaczmy , x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣.
Wtedy ∣NB∣ = ∣BC∣ − x = ∣AC∣ − x = y oraz .
Z twierdzenia cosinusów dla trójkąta ABC otrzymujemy
,
,
,
,
.
Stąd .
Z trójkątów ASM i BTN otrzymujemy oraz , czyli oraz .
Stąd oraz .
Zatem . To kończy dowód.
VI sposób („trójkąty równoramienne”)
Narysujmy odcinek MZ równoległy do prostej BC taki, że koniec Z tego odcinka leży na podstawie AB trójkąta ABC, oraz odcinek NZ. Oznaczmy też x = ∣AM∣ = ∣CN∣, y = ∣MC∣, p = ∣AS∣, q = ∣TB∣.
Wtedy kąty odpowiadające AZM i ABC są równe. To oznacza, że trójkąt AZM jest równoramienny. Stąd wynika, że ∣MZ∣ = ∣AM∣ = ∣CN∣ = x. Zatem czworokąt MZNC jest równoległobokiem (jego boki MZ i CN są równoległe i mają równe długości), co oznacza, że ∣ZN∣ = ∣MC∣ = y. To z kolei oznacza, że trójkąt ZBN jest równoramienny. Punkty S i T to spodki wysokości trójkątów równoramiennych, więc ∣AS∣ = ∣SZ∣ = p oraz ∣ZT∣ = ∣TB∣ = q.
Stąd . To kończy dowód.
Schemat punktowania
rozwiązanie pełne: zdający zapisze pełne, poprawne rozumowanie.
pokonanie zasadniczych trudności zadania: zdający
• zapisze, że trójkąty ASM i NLC lub trójkąty MKC i BTN są przystające, nie uzasadni tego przystawania i uzasadni tezę
• zapisze dwie proporcje wynikające z podobieństwa trójkątów pozwalające (wraz z równością ∣AP∣ = ∣BP∣) wyznaczyć zależność między długościami odcinków ST i AB, np.: i ,
albo
• zapisze dwie proporcje wynikające z twierdzenia Talesa pozwalające (wraz z równością ∣AP∣ = ∣BP∣) wyznaczyć zależność między długościami odcinków ST i AB, np.: i ,
albo
• zapisze długości odcinków AB, AS i BT w zależności od długości odcinków x = ∣AM∣, y = ∣MC∣ oraz kąta α w postaci: , , ,
albo
• narysuje odcinek MZ równoległy do BC oraz odcinek ZN lub odcinek NZ równoległy do AC oraz odcinek MZ, zapisze, że trójkąty AMZ i ZBN są równoramienne, ale nie uzasadni, że czworokąt MZNC jest równoległobokiem, i poprawnie uzasadni tezę
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym postęp jest wprawdzie niewielki, ale konieczny na drodze do całkowitego rozwiązania zadania: zdający
• zapisze, że trójkąty ASM i NLC są przystające lub trójkąty MKC i BTN są przystające
• zapisze, że trójkąty, np. ASM i APC, są podobne lub zapisze proporcję wynikającą z tego podobieństwa,
albo
• zapisze proporcję wynikającą z twierdzenia Talesa, np.: ,
albo
• wyznaczy długość odcinka AB w zależności od długości odcinków x = ∣AM∣, y = ∣MC∣ oraz kąta α: ,
albo
• zapisze dwie zależności: , ,
albo
• narysuje odcinek MZ równoległy do BC oraz odcinek ZN lub odcinek NZ równoległy do AC oraz odcinek MZ
i na tym zakończy lub dalej popełni błędy.
albo
rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu, albo brak rozwiązania.
Oznaczenia jak w przykładowych rozwiązaniach: P – środek AB; K, L – punkty przecięcia prostej CP z prostymi równoległymi do AB przez M i N; x = ∣AM∣, y = ∣MC∣, b = ∣AC∣, a = ∣AP∣, p = ∣AS∣, q = ∣PT∣.
Uwagi:
1. Za uzasadnienie przystawania trójkątów prostokątnych np.: ASM i NLC uznajemy
a) powołanie się na cechę przystawania kbk, o ile na rysunku nie występują sprzeczne oznaczenia kątów,
b) zaznaczenie na rysunku jednej pary odpowiednich kątów ostrych w tych trójkątach.
2. W III i IV sposobie rozwiązania nie wymagamy uzasadnienia podobieństwa trójkątów lub powołania się na twierdzenie Talesa.
3. Jeżeli zdający rozpatrzy tylko szczególny przypadek, w którym punkty M i N są środkami boków AC i BC, to otrzymuje 0 punktów za całe rozwiązanie.
4. Jeżeli zdający zakłada, że trójkąt ABC jest równoboczny i korzysta z tego założenia, to za całe rozwiązanie otrzymuje 0 punktów.
5. Jeżeli zdający przedstawia rozwiązanie, w którym odwołuje się tylko do argumentów pozamatematycznych, np. „przesuwa” punkty M i N po odcinkach AC i BC z tymi samymi szybkościami, to może otrzymać 1 punkt za zauważenie, że rzuty prostokątne na prostą AB odcinków równych, z których jeden leży na prostej AC, a drugi na prostej BC, są równe.