Zadanie 4, matura maj 2019, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 36%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Polecenie

4 punkty

Pręt zawieszono poziomo na trzech identycznych, bardzo lekkich sprężynach, których górne końce przymocowano do sufitu (zobacz rys. 1.). Następnie ten pręt wychylono w kierunku pionowym z położenia równowagi sił, po czym puszczono. Skutkiem tego pręt wraz z układem sprężyn został wprawiony w drgania o kierunku pionowym tak, że położenie chwilowe pręta zawsze było poziome (zobacz rys. 2.–4.). Częstotliwość drgań opisanego układu była równa f1.

Rysunek 1., poziomy pręt zawieszony na trzech jednakowych pionowych sprężynach przymocowanych do sufituPowiększ
Rysunek 1., poziomy pręt zawieszony na trzech jednakowych pionowych sprężynach przymocowanych do sufitu
Rysunek 2., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny bardziej rozciągnięte, pręt niżejPowiększ
Rysunek 2., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny bardziej rozciągnięte, pręt niżej
Rysunek 3., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny krótsze, pręt wyżejPowiększ
Rysunek 3., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny krótsze, pręt wyżej
Rysunek 4., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny bardziej rozciągnięte, pręt niżejPowiększ
Rysunek 4., ten sam układ w innej chwili drgań, sprężyny bardziej rozciągnięte, pręt niżej

Następnie z układu usunięto środkową sprężynę (zobacz rys. 5.), a całość ponownie wprawiono w ruch drgający, podobny do opisanego powyżej. Częstotliwość drgań układu po usunięciu środkowej sprężyny była równa f2.

Rysunek 5., ten sam pręt zawieszony na dwóch skrajnych sprężynach, bez środkowejPowiększ
Rysunek 5., ten sam pręt zawieszony na dwóch skrajnych sprężynach, bez środkowej

Oblicz stosunek częstotliwości f1f2\frac{f_1}{f_2}. Uzyskany wynik liczbowy zapisz z dokładnością do czterech cyfr znaczących. Pomiń opory ruchu.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

f1f2=32≈1,225\frac{f_1}{f_2} = \sqrt{\frac{3}{2}} \approx 1{,}225

Przykładowe rozwiązanie, sposób 1.:

Krok 1.a. Wyznaczamy zastępczy współczynnik sprężystości dla układu trzech, a następnie dwóch sprężyn. Wszystkie sprężyny wychylają się z położenia równowagi sił o tę samą wartość y, zatem wypadkowa siła działająca na pręt ma postać: F⃗1=−(ky⃗+ky⃗+ky⃗)=−3ky⃗\vec{F}_1 = -(k\vec{y} + k\vec{y} + k\vec{y}) = -3k\vec{y}. Widzimy, że siła wypadkowa ma charakter siły harmonicznej: F⃗1=−k1y⃗\vec{F}_1 = -k_1\vec{y} dla k1 = 3k. Podobnie określamy „zastępczy” współczynnik sprężystości dla układu z usuniętą środkową sprężyną: F⃗2=−(ky⃗+ky⃗)=−2ky⃗=−k2y⃗→k2=2k\vec{F}_2 = -(k\vec{y} + k\vec{y}) = -2k\vec{y} = -k_2\vec{y} \rightarrow k_2 = 2k

Krok 1.b. Skorzystamy ze wzoru na częstotliwość lub częstość kołową drgań i zastosujemy go dla obu układów sprężyn: 2πf1=k1m2\pi f_1 = \sqrt{\frac{k_1}{m}} oraz 2πf2=k2m2\pi f_2 = \sqrt{\frac{k_2}{m}}

Krok 2. Obliczymy iloraz częstotliwości drgań: f1f2=k1m⋅mk2=k1k2→f1f2=3k2k=32\frac{f_1}{f_2} = \sqrt{\frac{k_1}{m}} \cdot \sqrt{\frac{m}{k_2}} = \sqrt{\frac{k_1}{k_2}} \rightarrow \frac{f_1}{f_2} = \sqrt{\frac{3k}{2k}} = \sqrt{\frac{3}{2}}

Krok 3. Zapiszemy wynik z dokładnością do czterech cyfr znaczących: f1f2=32≈1,2247…≈1,225\frac{f_1}{f_2} = \sqrt{\frac{3}{2}} \approx 1{,}2247\ldots \approx 1{,}225

Sposób 2.:

Krok 1.a. Skorzystamy ze wzoru na całkowitą energię mechaniczną oscylatora. Energia ta jest równa energii potencjalnej sprężystości oscylatora przy maksymalnym wychyleniu. Niech A1 oznacza amplitudę drgań układu trzech sprężyn, k – współczynnik sprężystości jednej sprężyny, k1 – współczynnik sprężystości układu trzech sprężyn. Analogiczne oznaczenia: A2 i k2 zastosujemy dla układu drgań dwóch sprężyn. Całkowita energia mechaniczna E1 drgań układu trzech sprężyn jest równa sumie całkowitych energii mechanicznych drgań każdej ze sprężyn: E1=12kA12+12kA12+12kA12=12⋅3kA12E_1 = \frac{1}{2}kA_1^2 + \frac{1}{2}kA_1^2 + \frac{1}{2}kA_1^2 = \frac{1}{2} \cdot 3kA_1^2, a ponadto E1=12k1A12E_1 = \frac{1}{2}k_1A_1^2, zatem k1 = 3k.

Analogiczne obliczenia wykonujemy dla układu dwóch sprężyn: E2=12kA22+12kA22=12⋅2kA22E_2 = \frac{1}{2}kA_2^2 + \frac{1}{2}kA_2^2 = \frac{1}{2} \cdot 2kA_2^2, a ponadto E2=12k2A22E_2 = \frac{1}{2}k_2A_2^2, zatem k2 = 2k.

Dalsze obliczenia wykonujemy jak w pierwszym sposobie rozwiązania.

Uwaga! W tej metodzie dopuszcza się założenie, że A1 = A2. W takim przypadku należy uznać wynikający z tego zapis: E1/E2 = k1/k2 = 3/2 jako równoważny zapisowi w kroku 1.a.

Schemat punktowania

4 pkt

prawidłowa metoda obliczenia ilorazu częstotliwości oraz prawidłowy wynik liczbowy zapisany bez jednostki i podany z dokładnością do czterech cyfr znaczących.

3 pkt

prawidłowa metoda i otrzymanie wyniku liczbowego w postaci f1/f2=3/2f_1/f_2 = \sqrt{3/2} lub podanie wyniku z dokładnością inną niż zapisana w poleceniu (np.: f1/f2 ≈ 1,2247 lub f1/f2 ≈ 1,22) albo wyniku źle zaokrąglonego (np. f1/f2 ≈ 1,224).

2 pkt

wykonanie kroku 1.a. oraz wykonanie kroku 1.b. dla obu układów sprężyn – wystarczy zapis: 2πf1=3km2\pi f_1 = \sqrt{\frac{3k}{m}} oraz 2πf2=2km2\pi f_2 = \sqrt{\frac{2k}{m}}.

1 pkt

prawidłowe wyznaczenie zastępczego współczynnika sprężystości dla układu trzech, a następnie dwóch sprężyn – wystarczy zapis: k1 = 3k i k2 = 2k (krok 1.a.)

LUB

– prawidłowe wyznaczenie siły wypadkowej działającej na pręt zawieszony na trzech, a następnie na dwóch sprężynach – wystarczy zapis: F⃗1=−3ky⃗\vec{F}_1 = -3k\vec{y} i F⃗2=−2ky⃗\vec{F}_2 = -2k\vec{y} (krok 1.a.)

LUB

– skorzystanie ze wzoru na częstotliwość lub częstość kołową drgań układu sprężyn wraz z uwzględnieniem rozróżnienia zastępczych współczynników sprężystości obu układów sprężyn – wystarczy zapis: 2πf1=k1m2\pi f_1 = \sqrt{\frac{k_1}{m}} albo ω1=k1m\omega_1 = \sqrt{\frac{k_1}{m}} albo f1f2=k1k2\frac{f_1}{f_2} = \sqrt{\frac{k_1}{k_2}} (krok 1.b.)

LUB

– skorzystanie ze wzoru na okres drgań układu sprężyn łącznie ze związkiem okresu z częstotliwością wraz z uwzględnieniem rozróżnienia zastępczych współczynników sprężystości dla obu układów sprężyn – np. zapis T1=2πmk1T_1 = 2\pi\sqrt{\frac{m}{k_1}} oraz f1=1T1f_1 = \frac{1}{T_1} (krok 1.b.).

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Uwaga! Uwzględnienie rozróżnienia współczynników sprężystości obu układów sprężyn należy uznać wtedy, gdy zastosowano oznaczenie indeksem, np.: 2πf1=k1m2\pi f_1 = \sqrt{\frac{k_1}{m}} albo wtedy, gdy zapisano wzór ogólny, np.: 2πf=km2\pi f = \sqrt{\frac{k}{m}}, a następnie wyznaczano k lub rozpisywano ten wzór dla każdego z układów sprężyn.

Komentarz. Sprężyny połączone równolegle mają współczynnik sprężystości będący sumą współczynników. Częstotliwość drgań zależy od pierwiastka kwadratowego ze stosunku współczynnika sprężystości do masy.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.