Zadanie 3.3, matura maj 2019, fizyka rozszerzona

3 pktotwartetrudne 27%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Uczniowie badali zależność ruchu bryły sztywnej od jej momentu bezwładności. W tym celu wykorzystali przyrząd zwany wahadłem Oberbecka. Obracająca się część przyrządu jest zbudowana z jednorodnego walca i czterech prętów zamocowanych na tym walcu. Pręty leżą w jednej płaszczyźnie, są do siebie prostopadłe, a walec może swobodnie się obracać wokół swojej osi symetrii O. Oś O jest nieruchoma i pozioma. Ponadto na prętach zamocowane są jednakowe obciążniki, które można mocować w różnej odległości od walca (zobacz rys. obok). Opisaną bryłę wprawia się w ruch obrotowy za pomocą ciężarka P zawieszonego na lekkiej nierozciągliwej nitce nawiniętej na walec. Podczas ruchu ciężarka w dół nitka nie ślizga się po walcu.

rysunek wahadła Oberbecka, walec z osią O i czterema prostopadłymi prętami z obciążnikami, strzałka kierunku obrotu; na nitce nawiniętej na walec wisi ciężarek P na wysokości h nad podłożemPowiększ
rysunek wahadła Oberbecka, walec z osią O i czterema prostopadłymi prętami z obciążnikami, strzałka kierunku obrotu; na nitce nawiniętej na walec wisi ciężarek P na wysokości h nad podłożem

Uczniowie mierzyli czas t opuszczania się ciężarka P z wysokości h. Doświadczenie powtarzano, ale za każdym razem modyfikowano jego warunki – w kolejnych próbach obciążniki mocowano w innych miejscach na prętach albo zmieniano wysokość, z której opuszcza się ciężarek. Rozmieszczenie obciążników pozostawało za każdym razem symetryczne, tzn. obciążniki były położone w jednakowych odległościach od osi obrotu. W chwili początkowej każdego z doświadczeń cały układ spoczywał.

Pomijamy wpływ oporów powietrza oraz tarcia pomiędzy walcem a osią obrotu, pomijamy także masę nitki.

Polecenie

3 punkty

Po wyznaczeniu wartości a przyspieszenia ciężarka uczniowie postanowili wyznaczyć moment bezwładności I (względem osi O) obracającej się części wahadła Oberbecka. W tym celu skorzystali ze wzoru:

I=mr2(ga−1)I = mr^2\left(\frac{g}{a} - 1\right)

gdzie: m – masa ciężarka P, r – promień walca, g – wartość przyspieszenia ziemskiego.

Wyprowadź powyższy wzór. Użyj jednej z metod: skorzystaj z równań dynamiki dla ruchu ciężarka i ruchu walca albo z zasady zachowania energii mechanicznej.

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

Sposób 1. (z równań dynamiki)

Krok 1. Zapisujemy równania dynamiki ruchu obrotowego walca z układem prętów oraz dla ruchu postępowego ciężarka:

1) ma = Fg − FB – II zasada dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka;

2) Iε = rFA – II zasada dynamiki dla ruchu obrotowego walca z prętami.

Krok 2. Wykorzystujemy związki niezbędne do wyprowadzenia żądanej zależności:

3) FA = FB = F – III zasada dynamiki (oddziaływanie ciężarka z walcem);

4) a = εr – związek między przyspieszeniem liniowym i kątowym (brak poślizgu);

5) Fg = mg – wzór na siłę grawitacji.

Powyższe związki zdający może uwzględnić bezpośrednio w równaniach dynamiki, np.: ma = mg − F, Iar=rFI\frac{a}{r} = rF

Krok 3. Wykonujemy przekształcenia algebraiczne i wyprowadzamy żądany wzór:

{ma=Fg−FIar=rF→{ma=mg−FF=Iar2→ma=mg−Iar2→I=r2am(g−a)=mr2(ga−1)\begin{cases} ma = F_g - F \\ I\frac{a}{r} = rF \end{cases} \rightarrow \begin{cases} ma = mg - F \\ F = \frac{Ia}{r^2} \end{cases} \rightarrow ma = mg - \frac{Ia}{r^2} \rightarrow I = \frac{r^2}{a}m(g - a) = mr^2\left(\frac{g}{a} - 1\right)

Sposób 2. (z zasady zachowania energii)

Krok 1. Zapisujemy zasadę zachowania energii dla układu walca z prętami i ciężarka łącznie z wykorzystaniem wzorów na energię potencjalną oraz energię kinetyczną ruchu postępowego i obrotowego. Masę walca z prętami oznaczymy M, wysokość środka masy walca nad wybranym poziomem oznaczymy H, a wysokość ciężarka nad wybranym poziomem oznaczymy h:

Epocz kin c + Epocz kin w + Epocz pot c + Epocz pot w = Ekon kin c + Ekon kin w + Ekon pot c + Ekon pot w

0+0+mgh+MgH=12mv2+12Iω2+0+MgH0 + 0 + mgh + MgH = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\omega^2 + 0 + MgH

mgh=12mv2+12Iω2mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\omega^2

Krok 2. Wykorzystujemy związki niezbędne do wyprowadzenia żądanej zależności:

1) v = ωr – związek między prędkością liniową i kątową (brak poślizgu);

2) v2 = 2ah – wzór wynikający z równań ruchu jednostajnie przyspieszonego, albo v = at oraz h=12at2h = \frac{1}{2}at^2 – kinematyka ruchu jednostajnie przyspieszonego.

Powyższe związki zdający może uwzględnić bezpośrednio w równaniu zasady zachowania energii, np.: mgv22a=12mv2+12Iv2r2mg\frac{v^2}{2a} = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\frac{v^2}{r^2}

Krok 3. Wykonujemy przekształcenia algebraiczne i wyprowadzamy żądany wzór:

mg⋅v22a=12mv2+12I⋅v2r2→mga=m+Ir2→I=mr2(ga−1)mg \cdot \frac{v^2}{2a} = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I \cdot \frac{v^2}{r^2} \rightarrow m\frac{g}{a} = m + \frac{I}{r^2} \rightarrow I = mr^2\left(\frac{g}{a} - 1\right)

Schemat punktowania

Dla rozwiązania sposobem 1. (z równań dynamiki):

3 pkt

prawidłowe wykonanie przekształceń algebraicznych i doprowadzenie do żądanej zależności (krok 3.).

2 pkt

prawidłowe wykonanie kroku 1. oraz wykorzystanie związków 3)–5) niezbędnych do wyprowadzenia żądanej zależności (krok 2.).

1 pkt

zapisanie równań drugiej zasady dynamiki dla ruchu obrotowego walca z układem prętów oraz dla ruchu postępowego ciężarka (krok 1.).

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Dla rozwiązania sposobem 2. (z zasady zachowania energii):

3 pkt

prawidłowe wykonanie przekształceń algebraicznych i doprowadzenie do żądanej zależności (krok 3.).

2 pkt

prawidłowe wykonanie kroku 1. oraz wykorzystanie związków 1)–2) niezbędnych do wyprowadzenia żądanej zależności (krok 2.).

1 pkt

prawidłowe zapisanie zasady zachowania energii dla układu walca z prętami i ciężarka łącznie z wykorzystaniem wzorów na energię potencjalną oraz energię kinetyczną ruchu postępowego i obrotowego (krok 1.).

Uwaga: dopuszcza się w zapisie pominięcie MgH – energii potencjalnej walca z prętami.

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

Komentarz. Dopuszcza się zarówno metodę z równań dynamiki jak i metodę energetyczną. W metodzie energetycznej można pominąć energię potencjalną walca z prętami.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.