Zadanie 3.3, matura maj 2019, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Uczniowie badali zależność ruchu bryły sztywnej od jej momentu bezwładności. W tym celu wykorzystali przyrząd zwany wahadłem Oberbecka. Obracająca się część przyrządu jest zbudowana z jednorodnego walca i czterech prętów zamocowanych na tym walcu. Pręty leżą w jednej płaszczyźnie, są do siebie prostopadłe, a walec może swobodnie się obracać wokół swojej osi symetrii O. Oś O jest nieruchoma i pozioma. Ponadto na prętach zamocowane są jednakowe obciążniki, które można mocować w różnej odległości od walca (zobacz rys. obok). Opisaną bryłę wprawia się w ruch obrotowy za pomocą ciężarka P zawieszonego na lekkiej nierozciągliwej nitce nawiniętej na walec. Podczas ruchu ciężarka w dół nitka nie ślizga się po walcu.
PowiększUczniowie mierzyli czas t opuszczania się ciężarka P z wysokości h. Doświadczenie powtarzano, ale za każdym razem modyfikowano jego warunki – w kolejnych próbach obciążniki mocowano w innych miejscach na prętach albo zmieniano wysokość, z której opuszcza się ciężarek. Rozmieszczenie obciążników pozostawało za każdym razem symetryczne, tzn. obciążniki były położone w jednakowych odległościach od osi obrotu. W chwili początkowej każdego z doświadczeń cały układ spoczywał.
Pomijamy wpływ oporów powietrza oraz tarcia pomiędzy walcem a osią obrotu, pomijamy także masę nitki.
Polecenie
3 punktyPo wyznaczeniu wartości a przyspieszenia ciężarka uczniowie postanowili wyznaczyć moment bezwładności I (względem osi O) obracającej się części wahadła Oberbecka. W tym celu skorzystali ze wzoru:
gdzie: m – masa ciężarka P, r – promień walca, g – wartość przyspieszenia ziemskiego.
Wyprowadź powyższy wzór. Użyj jednej z metod: skorzystaj z równań dynamiki dla ruchu ciężarka i ruchu walca albo z zasady zachowania energii mechanicznej.
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
Sposób 1. (z równań dynamiki)
Krok 1. Zapisujemy równania dynamiki ruchu obrotowego walca z układem prętów oraz dla ruchu postępowego ciężarka:
1) ma = Fg − FB – II zasada dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka;
2) Iε = rFA – II zasada dynamiki dla ruchu obrotowego walca z prętami.
Krok 2. Wykorzystujemy związki niezbędne do wyprowadzenia żądanej zależności:
3) FA = FB = F – III zasada dynamiki (oddziaływanie ciężarka z walcem);
4) a = εr – związek między przyspieszeniem liniowym i kątowym (brak poślizgu);
5) Fg = mg – wzór na siłę grawitacji.
Powyższe związki zdający może uwzględnić bezpośrednio w równaniach dynamiki, np.: ma = mg − F,
Krok 3. Wykonujemy przekształcenia algebraiczne i wyprowadzamy żądany wzór:
Sposób 2. (z zasady zachowania energii)
Krok 1. Zapisujemy zasadę zachowania energii dla układu walca z prętami i ciężarka łącznie z wykorzystaniem wzorów na energię potencjalną oraz energię kinetyczną ruchu postępowego i obrotowego. Masę walca z prętami oznaczymy M, wysokość środka masy walca nad wybranym poziomem oznaczymy H, a wysokość ciężarka nad wybranym poziomem oznaczymy h:
Epocz kin c + Epocz kin w + Epocz pot c + Epocz pot w = Ekon kin c + Ekon kin w + Ekon pot c + Ekon pot w
Krok 2. Wykorzystujemy związki niezbędne do wyprowadzenia żądanej zależności:
1) v = ωr – związek między prędkością liniową i kątową (brak poślizgu);
2) v2 = 2ah – wzór wynikający z równań ruchu jednostajnie przyspieszonego, albo v = at oraz – kinematyka ruchu jednostajnie przyspieszonego.
Powyższe związki zdający może uwzględnić bezpośrednio w równaniu zasady zachowania energii, np.:
Krok 3. Wykonujemy przekształcenia algebraiczne i wyprowadzamy żądany wzór:
Schemat punktowania
Dla rozwiązania sposobem 1. (z równań dynamiki):
prawidłowe wykonanie przekształceń algebraicznych i doprowadzenie do żądanej zależności (krok 3.).
prawidłowe wykonanie kroku 1. oraz wykorzystanie związków 3)–5) niezbędnych do wyprowadzenia żądanej zależności (krok 2.).
zapisanie równań drugiej zasady dynamiki dla ruchu obrotowego walca z układem prętów oraz dla ruchu postępowego ciężarka (krok 1.).
brak spełnienia powyższych kryteriów.
Dla rozwiązania sposobem 2. (z zasady zachowania energii):
prawidłowe wykonanie przekształceń algebraicznych i doprowadzenie do żądanej zależności (krok 3.).
prawidłowe wykonanie kroku 1. oraz wykorzystanie związków 1)–2) niezbędnych do wyprowadzenia żądanej zależności (krok 2.).
prawidłowe zapisanie zasady zachowania energii dla układu walca z prętami i ciężarka łącznie z wykorzystaniem wzorów na energię potencjalną oraz energię kinetyczną ruchu postępowego i obrotowego (krok 1.).
Uwaga: dopuszcza się w zapisie pominięcie MgH – energii potencjalnej walca z prętami.
brak spełnienia powyższych kryteriów.
Komentarz. Dopuszcza się zarówno metodę z równań dynamiki jak i metodę energetyczną. W metodzie energetycznej można pominąć energię potencjalną walca z prętami.