Zadanie 3.2, matura maj 2019, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Uczniowie badali zależność ruchu bryły sztywnej od jej momentu bezwładności. W tym celu wykorzystali przyrząd zwany wahadłem Oberbecka. Obracająca się część przyrządu jest zbudowana z jednorodnego walca i czterech prętów zamocowanych na tym walcu. Pręty leżą w jednej płaszczyźnie, są do siebie prostopadłe, a walec może swobodnie się obracać wokół swojej osi symetrii O. Oś O jest nieruchoma i pozioma. Ponadto na prętach zamocowane są jednakowe obciążniki, które można mocować w różnej odległości od walca (zobacz rys. obok). Opisaną bryłę wprawia się w ruch obrotowy za pomocą ciężarka P zawieszonego na lekkiej nierozciągliwej nitce nawiniętej na walec. Podczas ruchu ciężarka w dół nitka nie ślizga się po walcu.
PowiększUczniowie mierzyli czas t opuszczania się ciężarka P z wysokości h. Doświadczenie powtarzano, ale za każdym razem modyfikowano jego warunki – w kolejnych próbach obciążniki mocowano w innych miejscach na prętach albo zmieniano wysokość, z której opuszcza się ciężarek. Rozmieszczenie obciążników pozostawało za każdym razem symetryczne, tzn. obciążniki były położone w jednakowych odległościach od osi obrotu. W chwili początkowej każdego z doświadczeń cały układ spoczywał.
Pomijamy wpływ oporów powietrza oraz tarcia pomiędzy walcem a osią obrotu, pomijamy także masę nitki.
Polecenie
5 punktówWartość a przyspieszenia opadającego ciężarka uczniowie wyznaczyli przy użyciu stopera, przymiaru liniowego i po przyjęciu założenia, że a jest stałe. Zmierzono czas t = 1,6 s opadania ciężarka z wysokości h = 0,960 m.
a) Zapisz wzór pozwalający obliczyć wartość a przyspieszenia ciężarka na podstawie zmierzonych t i h. Oblicz a.2 punkty
Dodatkowa informacja do zadania 3.2.
Gdy wielkości fizyczne y oraz x wiąże zależność y = f(x), to y można wyznaczyć z pomiaru x. Wtedy, jeśli znana jest niepewność pomiarowa Δx wielkości x, to jej wkład do niepewności pomiarowej Δy wielkości y można określić następująco:
W opisanym doświadczeniu wartość a przyspieszenia ciężarka zależy od dwóch mierzonych wielkości: t i h.
b) Oblicz niepewność wyznaczenia a przy założeniu, że pomiar t jest dokładny, a pomiar h wykonano z niepewnością Δh = 5 mm.1 punkt
c) Oblicz niepewność wyznaczenia a przy założeniu, że pomiar h jest dokładny, a pomiar t wykonano z niepewnością Δt = 0,1 s.1 punkt
d) Ustal i zapisz, która z niepewności: Δt = 0,1 s czy Δh = 5 mm, w większym stopniu wpływa na niepewność wyznaczenia przyspieszenia. Uzasadnij odpowiedź.1 punkt
Korepetytor
Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.
5 rozmów · bez karty · Zaloguj się
Sprawdź się
Jak poszło?
Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
a) , a = 0,750 m/s2
Przykładowe rozwiązanie:
b) Δah ≈ 0,004 m/s2
Przykładowe rozwiązanie:
Obliczamy niepewność a, przyjmując, że pomiar t jest dokładny, a pomiar h wykonano z niepewnością Δh = 5 mm. W związku z tym h traktujemy jako zmienną we wzorze na przyspieszenie:
c) Δat ≈ 0,1 m/s2
Przykładowe rozwiązanie:
Obliczamy niepewność a, przyjmując, że pomiar h jest dokładny, a pomiar t wykonano z niepewnością Δt = 0,1 s. W związku z tym t traktujemy jako zmienną we wzorze na przyspieszenie:
d) Odpowiedź: na niepewność wyznaczenia przyspieszenia w większym stopniu wpływa niepewność pomiaru czasu.
Uzasadnienie odpowiedzi (przykładowe sposoby):
Sposób 1. Wkład niepewności pomiaru czasu jest ok. 25 razy większy od wkładu niepewności wysokości:
Sposób 2. Ponieważ Δat > Δah.
Sposób 3. (przybliżony dla tej zależności) Niepewności względne pomiaru czasu i wysokości wynoszą: , . Ponieważ wysokość jest mierzona dokładniej – co widać z porównania niepewności względnych – to na niepewność przyspieszenia bardziej wpływa niepewność pomiaru czasu.
Sposób 4. (z użyciem metod wykraczających poza podstawę programową) Ze wzoru przybliżonego na niepewność Δy ≈ ∣f′(x)∣Δx: . Wkład niepewności pomiaru czasu jest większy od wkładu niepewności wysokości.
Schemat punktowania
a) (0–2)
prawidłowe obliczenie przyspieszenia i prawidłowy wynik liczbowy z jednostką.
prawidłowe zapisanie wzoru wiążącego przyspieszenie z drogą/wysokością i czasem w ruchu jednostajnie przyspieszonym bez prędkości początkowej
LUB
– zapisanie wyrażenia z bezpośrednio podstawionymi do wzoru na przyspieszenie wartościami liczbowymi drogi i czasu (bez zapisu wzoru na symbolach).
brak spełnienia powyższych kryteriów.
b) (0–1)
prawidłowe obliczenie wkładu niepewności pomiaru wysokości do niepewności przyspieszenia.
brak spełnienia powyższego kryterium.
c) (0–1)
prawidłowe obliczenie wkładu niepewności pomiaru czasu do niepewności przyspieszenia.
brak spełnienia powyższego kryterium.
d) (0–1)
poprawna odpowiedź i prawidłowe uzasadnienie.
brak spełnienia powyższego kryterium.
Komentarz. Niepewność czasu ma znacznie większy wpływ na niepewność przyspieszenia niż niepewność wysokości, ponieważ czas pojawia się w mianowniku podniesiony do kwadratu. Można również porównać niepewności względne pomiarów.