Zadanie 3.2, matura maj 2019, fizyka rozszerzona

5 pktobliczenioweśrednie 43%Maj 2019

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Uczniowie badali zależność ruchu bryły sztywnej od jej momentu bezwładności. W tym celu wykorzystali przyrząd zwany wahadłem Oberbecka. Obracająca się część przyrządu jest zbudowana z jednorodnego walca i czterech prętów zamocowanych na tym walcu. Pręty leżą w jednej płaszczyźnie, są do siebie prostopadłe, a walec może swobodnie się obracać wokół swojej osi symetrii O. Oś O jest nieruchoma i pozioma. Ponadto na prętach zamocowane są jednakowe obciążniki, które można mocować w różnej odległości od walca (zobacz rys. obok). Opisaną bryłę wprawia się w ruch obrotowy za pomocą ciężarka P zawieszonego na lekkiej nierozciągliwej nitce nawiniętej na walec. Podczas ruchu ciężarka w dół nitka nie ślizga się po walcu.

rysunek wahadła Oberbecka, walec z osią O i czterema prostopadłymi prętami z obciążnikami, strzałka kierunku obrotu; na nitce nawiniętej na walec wisi ciężarek P na wysokości h nad podłożemPowiększ
rysunek wahadła Oberbecka, walec z osią O i czterema prostopadłymi prętami z obciążnikami, strzałka kierunku obrotu; na nitce nawiniętej na walec wisi ciężarek P na wysokości h nad podłożem

Uczniowie mierzyli czas t opuszczania się ciężarka P z wysokości h. Doświadczenie powtarzano, ale za każdym razem modyfikowano jego warunki – w kolejnych próbach obciążniki mocowano w innych miejscach na prętach albo zmieniano wysokość, z której opuszcza się ciężarek. Rozmieszczenie obciążników pozostawało za każdym razem symetryczne, tzn. obciążniki były położone w jednakowych odległościach od osi obrotu. W chwili początkowej każdego z doświadczeń cały układ spoczywał.

Pomijamy wpływ oporów powietrza oraz tarcia pomiędzy walcem a osią obrotu, pomijamy także masę nitki.

Polecenie

5 punktów

Wartość a przyspieszenia opadającego ciężarka uczniowie wyznaczyli przy użyciu stopera, przymiaru liniowego i po przyjęciu założenia, że a jest stałe. Zmierzono czas t = 1,6 s opadania ciężarka z wysokości h = 0,960 m.

a) Zapisz wzór pozwalający obliczyć wartość a przyspieszenia ciężarka na podstawie zmierzonych t i h. Oblicz a.2 punkty

Dodatkowa informacja do zadania 3.2.

Gdy wielkości fizyczne y oraz x wiąże zależność y = f(x), to y można wyznaczyć z pomiaru x. Wtedy, jeśli znana jest niepewność pomiarowa Δx wielkości x, to jej wkład do niepewności pomiarowej Δy wielkości y można określić następująco:

Δy=12∣f(x+Δx)−f(x−Δx)∣\Delta y = \frac{1}{2}\left|f(x + \Delta x) - f(x - \Delta x)\right|

W opisanym doświadczeniu wartość a przyspieszenia ciężarka zależy od dwóch mierzonych wielkości: t i h.

b) Oblicz niepewność wyznaczenia a przy założeniu, że pomiar t jest dokładny, a pomiar h wykonano z niepewnością Δh = 5 mm.1 punkt

c) Oblicz niepewność wyznaczenia a przy założeniu, że pomiar h jest dokładny, a pomiar t wykonano z niepewnością Δt = 0,1 s.1 punkt

d) Ustal i zapisz, która z niepewności: Δt = 0,1 s czy Δh = 5 mm, w większym stopniu wpływa na niepewność wyznaczenia przyspieszenia. Uzasadnij odpowiedź.1 punkt

Korepetytor

Nie wiesz, jak ruszyć? Korepetytor zna to zadanie i poprowadzi Cię krok po kroku, bez gotowca.

Wypróbuj za darmo

5 rozmów · bez karty · Zaloguj się

Sprawdź się

Jak poszło?

Pokaż rozwiązanieUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

a) a=2ht2a = \frac{2h}{t^2}, a = 0,750 m/s2

Przykładowe rozwiązanie:

a=2ht2a=2⋅0,960 m1,62 s2=0,750 ms2a = \frac{2h}{t^2} \qquad a = \frac{2 \cdot 0{,}960\ \mathrm{m}}{1{,}6^2\ \mathrm{s^2}} = 0{,}750\ \frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s^2}}

b) Δah ≈ 0,004 m/s2

Przykładowe rozwiązanie:

Obliczamy niepewność a, przyjmując, że pomiar t jest dokładny, a pomiar h wykonano z niepewnością Δh = 5 mm. W związku z tym h traktujemy jako zmienną we wzorze na przyspieszenie:

Δah=12⋅∣2(h+Δh)t2−2(h−Δh)t2∣=2Δht2=2⋅5⋅10−3 m1,62 s2≈3,91⋅10−3 ms2≈0,004 ms2\Delta a_h = \frac{1}{2} \cdot \left|\frac{2(h + \Delta h)}{t^2} - \frac{2(h - \Delta h)}{t^2}\right| = \frac{2\Delta h}{t^2} = \frac{2 \cdot 5 \cdot 10^{-3}\ \mathrm{m}}{1{,}6^2\ \mathrm{s^2}} \approx 3{,}91 \cdot 10^{-3}\ \frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s^2}} \approx 0{,}004\ \frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s^2}}

c) Δat ≈ 0,1 m/s2

Przykładowe rozwiązanie:

Obliczamy niepewność a, przyjmując, że pomiar h jest dokładny, a pomiar t wykonano z niepewnością Δt = 0,1 s. W związku z tym t traktujemy jako zmienną we wzorze na przyspieszenie:

Δat=12⋅∣2h(t+Δt)2−2h(t−Δt)2∣=∣0,960 m1,72 s2−0,960 m1,52 s2∣≈9,45⋅10−2 ms2≈0,1 ms2\Delta a_t = \frac{1}{2} \cdot \left|\frac{2h}{(t + \Delta t)^2} - \frac{2h}{(t - \Delta t)^2}\right| = \left|\frac{0{,}960\ \mathrm{m}}{1{,}7^2\ \mathrm{s^2}} - \frac{0{,}960\ \mathrm{m}}{1{,}5^2\ \mathrm{s^2}}\right| \approx 9{,}45 \cdot 10^{-2}\ \frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s^2}} \approx 0{,}1\ \frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s^2}}

d) Odpowiedź: na niepewność wyznaczenia przyspieszenia w większym stopniu wpływa niepewność pomiaru czasu.

Uzasadnienie odpowiedzi (przykładowe sposoby):

Sposób 1. Wkład niepewności pomiaru czasu jest ok. 25 razy większy od wkładu niepewności wysokości: ΔatΔah≈0,10,004=25\frac{\Delta a_t}{\Delta a_h} \approx \frac{0{,}1}{0{,}004} = 25

Sposób 2. Ponieważ Δat > Δah.

Sposób 3. (przybliżony dla tej zależności) Niepewności względne pomiaru czasu i wysokości wynoszą: Δtt=0,1 s1,6 s≈0,06\frac{\Delta t}{t} = \frac{0{,}1\ \mathrm{s}}{1{,}6\ \mathrm{s}} \approx 0{,}06, Δhh=5 mm960 mm≈0,005\frac{\Delta h}{h} = \frac{5\ \mathrm{mm}}{960\ \mathrm{mm}} \approx 0{,}005. Ponieważ wysokość jest mierzona dokładniej – co widać z porównania niepewności względnych – to na niepewność przyspieszenia bardziej wpływa niepewność pomiaru czasu.

Sposób 4. (z użyciem metod wykraczających poza podstawę programową) Ze wzoru przybliżonego na niepewność Δy ≈ ∣f′(x)∣Δx: ΔatΔah≈2ΔtΔh⋅ht=24\frac{\Delta a_t}{\Delta a_h} \approx \frac{2\Delta t}{\Delta h} \cdot \frac{h}{t} = 24. Wkład niepewności pomiaru czasu jest większy od wkładu niepewności wysokości.

Schemat punktowania

a) (0–2)

2 pkt

prawidłowe obliczenie przyspieszenia i prawidłowy wynik liczbowy z jednostką.

1 pkt

prawidłowe zapisanie wzoru wiążącego przyspieszenie z drogą/wysokością i czasem w ruchu jednostajnie przyspieszonym bez prędkości początkowej

LUB

– zapisanie wyrażenia z bezpośrednio podstawionymi do wzoru na przyspieszenie wartościami liczbowymi drogi i czasu (bez zapisu wzoru na symbolach).

0 pkt

brak spełnienia powyższych kryteriów.

b) (0–1)

1 pkt

prawidłowe obliczenie wkładu niepewności pomiaru wysokości do niepewności przyspieszenia.

0 pkt

brak spełnienia powyższego kryterium.

c) (0–1)

1 pkt

prawidłowe obliczenie wkładu niepewności pomiaru czasu do niepewności przyspieszenia.

0 pkt

brak spełnienia powyższego kryterium.

d) (0–1)

1 pkt

poprawna odpowiedź i prawidłowe uzasadnienie.

0 pkt

brak spełnienia powyższego kryterium.

Komentarz. Niepewność czasu ma znacznie większy wpływ na niepewność przyspieszenia niż niepewność wysokości, ponieważ czas pojawia się w mianowniku podniesiony do kwadratu. Można również porównać niepewności względne pomiarów.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.