Zadanie 5.4, matura maj 2026, fizyka rozszerzona

3 pktobliczenioweśrednie 43%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Pewna planetoida R\mathcal{R} krąży wokół Słońca po orbicie eliptycznej jedynie pod wpływem siły grawitacji Słońca. Orbita planetoidy R\mathcal{R} leży w tej samej płaszczyźnie co orbita Ziemi i przecina się z nią w dwóch punktach (zobacz rysunek).

Przyjmij następujące dane i założenia:

• największą odległość planetoidy R\mathcal{R} od środka S Słońca oznaczymy jako rA = ∣SA∣

• najmniejsza odległość planetoidy R\mathcal{R} od środka S Słońca jest równa rP = ∣SP∣ = 0,81 au

• długość osi wielkiej orbity planetoidy R\mathcal{R} jest równa ∣PA∣ = 5,62 au

• wartość prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie A orbity oznaczymy jako vA

• wartość prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie P orbity jest równa vP = 43,29 km/s

• środek orbity planetoidy R\mathcal{R} oznaczymy jako O

oraz

• orbitę Ziemi traktujemy w przybliżeniu jako orbitę kołową

• odległość Ziemi od środka Słońca jest równa rZ = 1,0 au

• okres obiegu Ziemi dookoła Słońca wynosi TZ = 1,00 rok ziemski

• pomijamy wpływ innych ciał (oprócz Słońca) na ruch planetoidy R\mathcal{R} oraz na ruch Ziemi.

Rysunek – eliptyczna orbita planetoidy R o środku O, oś wielka PA zaznaczona linią przerywaną; Słońce S na osi wielkiej bliżej punktu P; kołowa orbita Ziemi o środku S przecinająca orbitę planetoidy w dwóch punktach; zaznaczone położenie planetoidy R w górnej części jej orbity i położenie Ziemi na jej orbiciePowiększ
Rysunek – eliptyczna orbita planetoidy R o środku O, oś wielka PA zaznaczona linią przerywaną; Słońce S na osi wielkiej bliżej punktu P; kołowa orbita Ziemi o środku S przecinająca orbitę planetoidy w dwóch punktach; zaznaczone położenie planetoidy R w górnej części jej orbity i położenie Ziemi na jej orbicie

Polecenie

3 punkty

Oblicz vA – wartość prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie A orbity. Zapisz obliczenia.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

vA ≈ 7,3 km/s

Sposób 1. (zasada zachowania momentu pędu względem centrum grawitacyjnego) LA = LP; w punktach A i P prędkości są prostopadłe do promienia wodzącego:

mRvArA=mRvPrP  →  vA=rPrAvPm_{\mathcal{R}} v_A r_A = m_{\mathcal{R}} v_P r_P \;\rightarrow\; v_A = \frac{r_P}{r_A} v_P

rA + rP = ∣PA∣ → rA = ∣PA∣ − rP = 5,62 au − 0,81 au = 4,81 au

vA=0,81 au4,81 au⋅43,29 kms=7,29 kms≈7,3 kmsv_A = \frac{0{,}81\ \mathrm{au}}{4{,}81\ \mathrm{au}} \cdot 43{,}29\ \mathrm{\frac{km}{s}} = 7{,}29\ \mathrm{\frac{km}{s}} \approx 7{,}3\ \mathrm{\frac{km}{s}}

Sposób 2. (zasady zachowania energii i momentu pędu, bez vP): EP = EA, LP = LA, skąd vA=2GMS(rP+rA)⋅rPrA≈7,29⋅103 ms≈7,3 kmsv_A = \sqrt{\frac{2GM_S}{(r_P + r_A)} \cdot \frac{r_P}{r_A}} \approx 7{,}29 \cdot 10^3\ \mathrm{\frac{m}{s}} \approx 7{,}3\ \mathrm{\frac{km}{s}}

Sposób 3. (zasada zachowania energii mechanicznej): mRvP22−GMSmRrP=mRvA22−GMSmRrA\frac{m_{\mathcal{R}} v_P^2}{2} - \frac{G M_S m_{\mathcal{R}}}{r_P} = \frac{m_{\mathcal{R}} v_A^2}{2} - \frac{G M_S m_{\mathcal{R}}}{r_A}, skąd vA=vP2−2GMS∣PA∣−2rP(∣PA∣−rP)rP≈7,3 kmsv_A = \sqrt{v_P^2 - 2GM_S \frac{|PA| - 2r_P}{(|PA| - r_P) r_P}} \approx 7{,}3\ \mathrm{\frac{km}{s}}

Schemat punktowania

Sposób 1.

3 pkt

poprawna metoda obliczenia prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie aphelium oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: vA ≈ 7,3 km/s

2 pkt

zapisanie równości momentów pędu (względem środka Słońca) planetoidy R\mathcal{R} w punktach A (aphelium) i P (peryhelium) orbity oraz uwzględnienie w tym równaniu prędkości planetoidy w punktach A, P i odległości od środka Słońca do punktów A, P, oraz prawidłowe wyznaczenie odległości od środka Słońca do punktu A, np. mRvArA=mRvPrPm_{\mathcal{R}} v_A r_A = m_{\mathcal{R}} v_P r_P oraz rA = ∣PA∣ − rP, albo w jednym równaniu vA(∣PA∣ − rP) = vPrP

1 pkt

zapisanie równości momentów pędu (względem środka Słońca) planetoidy R\mathcal{R} w punktach A i P orbity oraz uwzględnienie w tym równaniu prędkości i odległości, np. mRvArA=mRvPrPm_{\mathcal{R}} v_A r_A = m_{\mathcal{R}} v_P r_P

LUB

– poprawna metoda obliczenia odległości od środka Słońca do punktu A (aphelium) oraz wyznaczenie tej odległości (na symbolach lub liczbach), np. (∣PA∣ = rP + rA → rA = ∣PA∣ − rP) albo rA = 5,62 au − 0,81 au = 4,81 au

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

3 pkt

poprawna metoda i wynik vA ≈ 7,3 km/s

2 pkt

zapisanie równań zasady zachowania energii mechanicznej oraz zasady zachowania momentu pędu dla planetoidy R\mathcal{R} w punktach P i A, wykorzystanie wzorów na energie mechaniczne i momenty pędu oraz poprawne wyprowadzenie wzoru vA=2GMS(rA+rP)⋅rPrAv_A = \sqrt{\frac{2GM_S}{(r_A + r_P)} \cdot \frac{r_P}{r_A}}

LUB

– bezpośrednie zapisanie wzoru na vA oraz prawidłowe wyznaczenie odległości rA = ∣PA∣ − rP

1 pkt

zapisanie równań wyrażających zasadę zachowania energii mechanicznej oraz zasadę zachowania momentu pędu planetoidy w punktach P i A, np. EP = EA oraz LP = LA

LUB

– bezpośrednie zapisanie wzoru (bez wyprowadzenia) na vA

LUB

– poprawna metoda obliczenia odległości rA i wyznaczenie jej (na symbolach lub liczbach)

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3.

3 pkt

poprawna metoda i wynik vA ≈ 7,3 km/s

2 pkt

zapisanie równości energii mechanicznych planetoidy w punktach A i P z wzorami na energię potencjalną i kinetyczną oraz prawidłowe wyznaczenie odległości rA, np. mRvP22−GMSmRrP=mRvA22−GMSmRrA\frac{m_{\mathcal{R}} v_P^2}{2} - \frac{G M_S m_{\mathcal{R}}}{r_P} = \frac{m_{\mathcal{R}} v_A^2}{2} - \frac{G M_S m_{\mathcal{R}}}{r_A} oraz rA = ∣PA∣ − rP

1 pkt

zapisanie równości energii mechanicznych planetoidy w punktach A i P z uwzględnieniem energii potencjalnej i kinetycznej (wystarczy poprzez oznaczenie), np. EA kin + EA pot = EP kin + EP pot

LUB

– poprawna metoda obliczenia odległości rA i wyznaczenie jej (na symbolach lub liczbach)

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Moment pędu planetoidy jest zachowywany w całej orbicie. Można również zastosować zasadę zachowania energii mechanicznej w połączeniu z zachowaniem momentu pędu.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.