Zadanie 3.2, matura maj 2026, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 19%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Bloczek W\mathcal{W}, który jest jednorodnym walcem, podwieszono do sufitu. Przez ten bloczek przerzucono linę. Do jednego końca liny przymocowano ciężarek C\mathcal{C}, a do drugiego końca liny przyłożono zewnętrzną siłę F⃗\vec{F}. Siła F⃗\vec{F} oraz drugi koniec liny są skierowane pod kątem α do poziomu (zobacz rysunek obok).

bloczek W o promieniu R podwieszony do sufitu; przez bloczek przerzucona lina, z lewej strony pionowo zwisa na niej ciężarek C, z prawej strony lina i przyłożona do niej siła F skierowane ukośnie w dół pod kątem α do poziomej linii przerywanej; obok wektor g skierowany pionowo w dółPowiększ
bloczek W o promieniu R podwieszony do sufitu; przez bloczek przerzucona lina, z lewej strony pionowo zwisa na niej ciężarek C, z prawej strony lina i przyłożona do niej siła F skierowane ukośnie w dół pod kątem α do poziomej linii przerywanej; obok wektor g skierowany pionowo w dół

Przyjmij model zjawiska, w którym:

• masę walca (bloczka W\mathcal{W}) oznaczymy jako mw

• promień walca (bloczka W\mathcal{W}) oznaczymy jako R

• masę ciężarka oznaczymy jako mc

• moment bezwładności walca (bloczka W\mathcal{W}) względem jego osi wyraża się wzorem:

I0=12mwR2I_0 = \frac{1}{2} m_w R^2

• lina jest nierozciągliwa i nie ślizga się po bloczku

• masę liny pomijamy

• bloczek może obracać się wokół swojej osi bez tarcia

• ruch układu rozpatrujemy w inercjalnym układzie odniesienia, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym. Przyśpieszenie ziemskie oznaczymy jako g⃗\vec{g}.

Polecenie

4 punkty

Rozważamy taką sytuację 2., w której bloczek się obraca, a ciężarek porusza się pionowo w dół z przyśpieszeniem a⃗\vec{a} (skierowanym w dół) o wartości:

a=12ga = \frac{1}{2} g

Wyznacz F – wartość siły F⃗\vec{F} w opisanej sytuacji 2. – w zależności tylko od wartości przyśpieszenia ziemskiego g oraz od masy ciężarka mc i masy walca mw.

Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na F.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

F=12g(mc−12mw)F = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right) (lub postać przekształcona równoważnie, np. F=12mcg−14mwgF = \frac{1}{2} m_c g - \frac{1}{4} m_w g)

Sposób 1. (zasady dynamiki) Na ciężarek działają siła reakcji nici F⃗n\vec{F}_n i siła grawitacji F⃗g\vec{F}_g; ciężarek przyśpiesza w dół, więc Fw = Fg − Fn. Na bloczek działają momenty siły reakcji nici i siły F⃗\vec{F}: M = RFn − RF. II zasada dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i obrotowego bloczka:

mca = mcg − Fn oraz I0ϵ = RFn − RF

Z a = ϵR i I0=12mwR2I_0 = \frac{1}{2} m_w R^2: 12mwR2⋅aR=RFn−RF  →  12mwa=Fn−F\frac{1}{2} m_w R^2 \cdot \frac{a}{R} = RF_n - RF \;\rightarrow\; \frac{1}{2} m_w a = F_n - F

mca+12mwa=mcg−F  →  F=mcg−mca−12mwam_c a + \frac{1}{2} m_w a = m_c g - F \;\rightarrow\; F = m_c g - m_c a - \frac{1}{2} m_w a

Dla a=12ga = \frac{1}{2} g: F=mcg−mc12g−12mw⋅12g=12mcg−14mwg=12g(mc−12mw)F = m_c g - m_c \frac{1}{2} g - \frac{1}{2} m_w \cdot \frac{1}{2} g = \frac{1}{2} m_c g - \frac{1}{4} m_w g = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right)

Sposób 2. (praca i zmiana energii mechanicznej) Siła F⃗\vec{F} ma zwrot przeciwny do ruchu, więc ΔEmech = −∣WF∣. Gdy ciężarek przebędzie drogę h:

mcg(0−h)+(12mcv2−0)+(12I0ω2−0)=−Fhm_c g(0 - h) + \left(\frac{1}{2} m_c v^2 - 0\right) + \left(\frac{1}{2} I_0 \omega^2 - 0\right) = -Fh

Z v = ωR, I0=12mwR2I_0 = \frac{1}{2} m_w R^2 i v2 = 2ah: −mcgh+mcah+12mwah=−Fh-m_c gh + m_c ah + \frac{1}{2} m_w ah = -Fh

Dla a=12ga = \frac{1}{2} g: F=mcg−mc12g−14mwg=12g(mc−12mw)F = m_c g - m_c \frac{1}{2} g - \frac{1}{4} m_w g = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right)

Sposób 3. (układ zastępczy) Ciężarek „doklejony” do walca na wysokości jego osi (punkt materialny); chwilowe równanie ruchu obrotowego:

(I0+Ic)ϵ=FgR−FR  →  (12mwR2+mcR2)aR=mcgR−FR(I_0 + I_c)\epsilon = F_g R - FR \;\rightarrow\; \left(\frac{1}{2} m_w R^2 + m_c R^2\right)\frac{a}{R} = m_c gR - FR

12mwa+mca=mcg−F  →  F=12mcg−14mwg=12g(mc−12mw)\frac{1}{2} m_w a + m_c a = m_c g - F \;\rightarrow\; F = \frac{1}{2} m_c g - \frac{1}{4} m_w g = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right)

Schemat punktowania

Sposób 1. albo 3.

4 pkt

poprawna metoda wyznaczenia wartości F siły działającej na bloczek oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru na F: F=12g(mc−12mw)F = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right) (lub przekształconego równoważnie)

3 pkt

spełnienie warunku za 2 pkt z pierwszego myślnika oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności bloczka, np. mca = Fg − Fn oraz 12mwR2aR=RFn−RF\frac{1}{2} m_w R^2 \frac{a}{R} = RF_n - RF

LUB

– (sposób 3.) spełnienie warunku za 2 pkt z trzeciego myślnika oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności walca i „doklejonego” ciężarka, np. (12mwR2+mcR2)aR=mcgR−FR\left(\frac{1}{2} m_w R^2 + m_c R^2\right)\frac{a}{R} = m_c gR - FR

2 pkt

zapisanie poprawnych dwóch równań wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i ruchu obrotowego bloczka oraz uwzględnienie w nich poprawnych wyrażeń opisujących wartość siły wypadkowej działającej na ciężarek i wartość wypadkowego momentu siły działającego na bloczek, np. mca = Fg − Fn oraz I0ϵ = RFn − RF (lub zapisy równoważne)

LUB

– zapisanie dwóch równań wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i ruchu obrotowego bloczka, uwzględniających odpowiednie siły, z błędem znaku przy sile wypadkowej lub wypadkowym momencie sił (błędny znak może być w obu), oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności bloczka

LUB

– (sposób 3.) zapisanie jednego równania wyrażającego II zasadę dynamiki ruchu obrotowego układu zastępczego walec–ciężarek (bez nici), w chwili, gdy ciężarek (jako punkt materialny) jest na poziomie osi walca i jest „doklejony” do walca, oraz uwzględnienie sumarycznego momentu bezwładności układu względem osi walca oraz poprawnego momentu sił działających na układ, np. (I0 + Ic)ϵ = FgR − FR

1 pkt

zapisanie poprawnego równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka z uwzględnieniem masy mc oraz zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego bloczka z uwzględnieniem momentu bezwładności I0, np. mca = Fw oraz I0ϵ = M (nie wymaga się poprawnego rozpisania Fw i M)

LUB

– zapisanie poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej działającej na ciężarek oraz poprawnego wyrażenia na wartość wypadkowego momentu siły działającego na bloczek, np. Fw = Fg − Fn oraz M = RFn − RF (nie wymaga się równań II zasady dynamiki)

LUB

– zapisanie poprawnego równania II zasady dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka z poprawnym wyrażeniem na wartość siły wypadkowej, np. mca = Fg − Fn (lub zapisy równoważne)

LUB

– zapisanie poprawnego równania II zasady dynamiki dla ruchu obrotowego bloczka względem osi symetrii z poprawnym wyrażeniem na wartość wypadkowego momentu siły, np. I0ϵ = RFn − RF

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

4 pkt

poprawna metoda wyznaczenia wartości F oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru: F=12g(mc−12mw)F = \frac{1}{2} g \left(m_c - \frac{1}{2} m_w\right) (lub przekształconego równoważnie)

3 pkt

spełnienie warunku za 2 pkt oraz zastosowanie wzoru na moment bezwładności bloczka oraz związku między prędkością a przyśpieszeniem i drogą (z wyeliminowanym czasem) w ruchu jednostajnie przyśpieszonym ciężarka bez prędkości początkowej, np. 12mcv2+12⋅12mwR2v2R2−mcgh=−Fh\frac{1}{2} m_c v^2 + \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{2} m_w R^2 \frac{v^2}{R^2} - m_c gh = -Fh oraz v2 = 2ah, albo mcah+12mwah−mcgh=−Fhm_c ah + \frac{1}{2} m_w ah - m_c gh = -Fh

2 pkt

zapisanie poprawnego równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej oraz zastosowanie wzorów na energię kinetyczną ruchu postępowego ciężarka, ruchu obrotowego bloczka i energię potencjalną ciężarka, oraz zastosowanie związku między prędkością liniową ciężarka a prędkością kątową bloczka, np. 12mcv2+12I0ω2−mcgh=−Fh\frac{1}{2} m_c v^2 + \frac{1}{2} I_0 \omega^2 - m_c gh = -Fh oraz v = ωR

LUB

– zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej, uwzględniającego odpowiednie rodzaje energii i wzory na te energie, z błędem znaku przy energiach lub pracy, oraz zastosowanie związku między prędkością liniową ciężarka a prędkością kątową bloczka oraz wzoru na moment bezwładności bloczka oraz związku między prędkością a przyśpieszeniem i drogą w ruchu jednostajnie przyśpieszonym ciężarka bez prędkości początkowej

1 pkt

zapisanie poprawnego równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej oraz uwzględnienie (poprzez oznaczenie) zmiany energii kinetycznej ciężarka, zmiany energii kinetycznej ruchu obrotowego walca i zmiany energii potencjalnej ciężarka, np. ΔEpot c + ΔEkin post c + ΔEkin obr w = WF

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Kluczowe: zastosowanie II zasady dynamiki dla ciężarka z uwzględnieniem przyspieszenia a = ½g; zastosowanie równania momentów sił dla walca obracającego się wokół osi (moment bezwładności I = ½m_w·R²); uwzględnienie warunku braku ślizgu liny (a = α·R); powiązanie napięć w obu częściach liny z siłą F. Mogą być różne sposoby interpretacji kierunku siły F, ale wynik powinien być algebraicznie równoważny.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.