Zadanie 3.2, matura maj 2026, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Bloczek , który jest jednorodnym walcem, podwieszono do sufitu. Przez ten bloczek przerzucono linę. Do jednego końca liny przymocowano ciężarek , a do drugiego końca liny przyłożono zewnętrzną siłę . Siła oraz drugi koniec liny są skierowane pod kątem α do poziomu (zobacz rysunek obok).
PowiększPrzyjmij model zjawiska, w którym:
• masę walca (bloczka ) oznaczymy jako mw
• promień walca (bloczka ) oznaczymy jako R
• masę ciężarka oznaczymy jako mc
• moment bezwładności walca (bloczka ) względem jego osi wyraża się wzorem:
• lina jest nierozciągliwa i nie ślizga się po bloczku
• masę liny pomijamy
• bloczek może obracać się wokół swojej osi bez tarcia
• ruch układu rozpatrujemy w inercjalnym układzie odniesienia, w jednorodnym, ziemskim polu grawitacyjnym. Przyśpieszenie ziemskie oznaczymy jako .
Polecenie
4 punktyRozważamy taką sytuację 2., w której bloczek się obraca, a ciężarek porusza się pionowo w dół z przyśpieszeniem (skierowanym w dół) o wartości:
Wyznacz F – wartość siły w opisanej sytuacji 2. – w zależności tylko od wartości przyśpieszenia ziemskiego g oraz od masy ciężarka mc i masy walca mw.
Zapisz odpowiednie równania i przekształcenia oraz podaj postać wzoru na F.
Pan Zenon
Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.
Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.
Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.
Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.
Jak oceniasz to zadanie?
Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.
Rozwiązanie
Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.
Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
(lub postać przekształcona równoważnie, np. )
Sposób 1. (zasady dynamiki) Na ciężarek działają siła reakcji nici i siła grawitacji ; ciężarek przyśpiesza w dół, więc Fw = Fg − Fn. Na bloczek działają momenty siły reakcji nici i siły : M = RFn − RF. II zasada dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i obrotowego bloczka:
mca = mcg − Fn oraz I0ϵ = RFn − RF
Z a = ϵR i :
Dla :
Sposób 2. (praca i zmiana energii mechanicznej) Siła ma zwrot przeciwny do ruchu, więc ΔEmech = −∣WF∣. Gdy ciężarek przebędzie drogę h:
Z v = ωR, i v2 = 2ah:
Dla :
Sposób 3. (układ zastępczy) Ciężarek „doklejony” do walca na wysokości jego osi (punkt materialny); chwilowe równanie ruchu obrotowego:
Schemat punktowania
Sposób 1. albo 3.
poprawna metoda wyznaczenia wartości F siły działającej na bloczek oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru na F: (lub przekształconego równoważnie)
spełnienie warunku za 2 pkt z pierwszego myślnika oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności bloczka, np. mca = Fg − Fn oraz
LUB
– (sposób 3.) spełnienie warunku za 2 pkt z trzeciego myślnika oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności walca i „doklejonego” ciężarka, np.
zapisanie poprawnych dwóch równań wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i ruchu obrotowego bloczka oraz uwzględnienie w nich poprawnych wyrażeń opisujących wartość siły wypadkowej działającej na ciężarek i wartość wypadkowego momentu siły działającego na bloczek, np. mca = Fg − Fn oraz I0ϵ = RFn − RF (lub zapisy równoważne)
LUB
– zapisanie dwóch równań wyrażających II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka i ruchu obrotowego bloczka, uwzględniających odpowiednie siły, z błędem znaku przy sile wypadkowej lub wypadkowym momencie sił (błędny znak może być w obu), oraz uwzględnienie związku między przyśpieszeniem liniowym ciężarka a przyśpieszeniem kątowym bloczka i wzoru na moment bezwładności bloczka
LUB
– (sposób 3.) zapisanie jednego równania wyrażającego II zasadę dynamiki ruchu obrotowego układu zastępczego walec–ciężarek (bez nici), w chwili, gdy ciężarek (jako punkt materialny) jest na poziomie osi walca i jest „doklejony” do walca, oraz uwzględnienie sumarycznego momentu bezwładności układu względem osi walca oraz poprawnego momentu sił działających na układ, np. (I0 + Ic)ϵ = FgR − FR
zapisanie poprawnego równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka z uwzględnieniem masy mc oraz zapisanie równania wyrażającego II zasadę dynamiki dla ruchu obrotowego bloczka z uwzględnieniem momentu bezwładności I0, np. mca = Fw oraz I0ϵ = M (nie wymaga się poprawnego rozpisania Fw i M)
LUB
– zapisanie poprawnego wyrażenia na wartość siły wypadkowej działającej na ciężarek oraz poprawnego wyrażenia na wartość wypadkowego momentu siły działającego na bloczek, np. Fw = Fg − Fn oraz M = RFn − RF (nie wymaga się równań II zasady dynamiki)
LUB
– zapisanie poprawnego równania II zasady dynamiki dla ruchu postępowego ciężarka z poprawnym wyrażeniem na wartość siły wypadkowej, np. mca = Fg − Fn (lub zapisy równoważne)
LUB
– zapisanie poprawnego równania II zasady dynamiki dla ruchu obrotowego bloczka względem osi symetrii z poprawnym wyrażeniem na wartość wypadkowego momentu siły, np. I0ϵ = RFn − RF
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 2.
poprawna metoda wyznaczenia wartości F oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru: (lub przekształconego równoważnie)
spełnienie warunku za 2 pkt oraz zastosowanie wzoru na moment bezwładności bloczka oraz związku między prędkością a przyśpieszeniem i drogą (z wyeliminowanym czasem) w ruchu jednostajnie przyśpieszonym ciężarka bez prędkości początkowej, np. oraz v2 = 2ah, albo
zapisanie poprawnego równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej oraz zastosowanie wzorów na energię kinetyczną ruchu postępowego ciężarka, ruchu obrotowego bloczka i energię potencjalną ciężarka, oraz zastosowanie związku między prędkością liniową ciężarka a prędkością kątową bloczka, np. oraz v = ωR
LUB
– zapisanie równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej, uwzględniającego odpowiednie rodzaje energii i wzory na te energie, z błędem znaku przy energiach lub pracy, oraz zastosowanie związku między prędkością liniową ciężarka a prędkością kątową bloczka oraz wzoru na moment bezwładności bloczka oraz związku między prędkością a przyśpieszeniem i drogą w ruchu jednostajnie przyśpieszonym ciężarka bez prędkości początkowej
zapisanie poprawnego równania wynikającego z twierdzenia o zmianie energii mechanicznej i pracy siły niepotencjalnej oraz uwzględnienie (poprzez oznaczenie) zmiany energii kinetycznej ciężarka, zmiany energii kinetycznej ruchu obrotowego walca i zmiany energii potencjalnej ciężarka, np. ΔEpot c + ΔEkin post c + ΔEkin obr w = WF
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Kluczowe: zastosowanie II zasady dynamiki dla ciężarka z uwzględnieniem przyspieszenia a = ½g; zastosowanie równania momentów sił dla walca obracającego się wokół osi (moment bezwładności I = ½m_w·R²); uwzględnienie warunku braku ślizgu liny (a = α·R); powiązanie napięć w obu częściach liny z siłą F. Mogą być różne sposoby interpretacji kierunku siły F, ale wynik powinien być algebraicznie równoważny.