Zadanie 5.2, matura maj 2026, fizyka rozszerzona

2 pktobliczenioweśrednie 58%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Pewna planetoida R\mathcal{R} krąży wokół Słońca po orbicie eliptycznej jedynie pod wpływem siły grawitacji Słońca. Orbita planetoidy R\mathcal{R} leży w tej samej płaszczyźnie co orbita Ziemi i przecina się z nią w dwóch punktach (zobacz rysunek).

Przyjmij następujące dane i założenia:

• największą odległość planetoidy R\mathcal{R} od środka S Słońca oznaczymy jako rA = ∣SA∣

• najmniejsza odległość planetoidy R\mathcal{R} od środka S Słońca jest równa rP = ∣SP∣ = 0,81 au

• długość osi wielkiej orbity planetoidy R\mathcal{R} jest równa ∣PA∣ = 5,62 au

• wartość prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie A orbity oznaczymy jako vA

• wartość prędkości planetoidy R\mathcal{R} w punkcie P orbity jest równa vP = 43,29 km/s

• środek orbity planetoidy R\mathcal{R} oznaczymy jako O

oraz

• orbitę Ziemi traktujemy w przybliżeniu jako orbitę kołową

• odległość Ziemi od środka Słońca jest równa rZ = 1,0 au

• okres obiegu Ziemi dookoła Słońca wynosi TZ = 1,00 rok ziemski

• pomijamy wpływ innych ciał (oprócz Słońca) na ruch planetoidy R\mathcal{R} oraz na ruch Ziemi.

Rysunek – eliptyczna orbita planetoidy R o środku O, oś wielka PA zaznaczona linią przerywaną; Słońce S na osi wielkiej bliżej punktu P; kołowa orbita Ziemi o środku S przecinająca orbitę planetoidy w dwóch punktach; zaznaczone położenie planetoidy R w górnej części jej orbity i położenie Ziemi na jej orbiciePowiększ
Rysunek – eliptyczna orbita planetoidy R o środku O, oś wielka PA zaznaczona linią przerywaną; Słońce S na osi wielkiej bliżej punktu P; kołowa orbita Ziemi o środku S przecinająca orbitę planetoidy w dwóch punktach; zaznaczone położenie planetoidy R w górnej części jej orbity i położenie Ziemi na jej orbicie

Polecenie

2 punkty

Oblicz TRT_{\mathcal{R}} – okres obiegu planetoidy R\mathcal{R} wokół Słońca. Zapisz obliczenia.

Wynik podaj w latach ziemskich.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

TR≈4,7T_{\mathcal{R}} \approx 4{,}7 roku

Sposób 1. (III prawo Keplera) Planetoida R\mathcal{R} i Ziemia obiegają wspólne centrum grawitacyjne – Słońce:

TR2aR3=TZ2aZ3  →  TR=(aRaZ)3⋅TZ\frac{T_{\mathcal{R}}^2}{a_{\mathcal{R}}^3} = \frac{T_Z^2}{a_Z^3} \;\rightarrow\; T_{\mathcal{R}} = \sqrt{\left(\frac{a_{\mathcal{R}}}{a_Z}\right)^3} \cdot T_Z

gdzie aRa_{\mathcal{R}} – długość półosi wielkiej orbity planetoidy, aZ – promień orbity Ziemi.

aR=∣PA∣2=2,81 aua_{\mathcal{R}} = \frac{|PA|}{2} = 2{,}81\ \mathrm{au}

TR=(2,81 au1 au)3⋅1 rok≈4,7 rokuT_{\mathcal{R}} = \sqrt{\left(\frac{2{,}81\ \mathrm{au}}{1\ \mathrm{au}}\right)^3} \cdot 1\ \mathrm{rok} \approx 4{,}7\ \mathrm{roku}

Sposób 2. (zastępcza orbita kołowa, rozwiązanie poprawne, ale nieoptymalne) Ciało C\mathcal{C} na orbicie kołowej o promieniu rC=aR=2,81 aur_{\mathcal{C}} = a_{\mathcal{R}} = 2{,}81\ \mathrm{au} ma okres TC=TRT_{\mathcal{C}} = T_{\mathcal{R}}. Siła grawitacji pełni funkcję siły dośrodkowej:

mC(2πTC)2rC=GMSmCrC2  →  TC=2πrC3GMS≈14,9⋅107 s≈4,7 rokum_{\mathcal{C}} \left(\frac{2\pi}{T_{\mathcal{C}}}\right)^2 r_{\mathcal{C}} = \frac{G M_S m_{\mathcal{C}}}{r_{\mathcal{C}}^2} \;\rightarrow\; T_{\mathcal{C}} = 2\pi \sqrt{\frac{r_{\mathcal{C}}^3}{G M_S}} \approx 14{,}9 \cdot 10^7\ \mathrm{s} \approx 4{,}7\ \mathrm{roku}

Schemat punktowania

2 pkt

poprawna metoda obliczenia okresu obiegu dookoła Słońca planetoidy R\mathcal{R} oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego w latach ziemskich: TR≈4,7T_{\mathcal{R}} \approx 4{,}7 roku

1 pkt

zapisanie równania III prawa Keplera (dla planetoidy R\mathcal{R} i Ziemi), z uwzględnieniem (np. poprzez oznaczenia lub podanie wartości danych liczbowych) okresów obiegu planetoidy R\mathcal{R} i Ziemi dookoła Słońca, półosi wielkiej orbity planetoidy R\mathcal{R}, promienia orbity Ziemi, oraz poprawna metoda wyznaczenia długości półosi wielkiej orbity planetoidy R\mathcal{R}, np. TR2aR3=TZ2aZ3\frac{T_{\mathcal{R}}^2}{a_{\mathcal{R}}^3} = \frac{T_Z^2}{a_Z^3} albo TR2aR3=(1 rok)2(1 au)3\frac{T_{\mathcal{R}}^2}{a_{\mathcal{R}}^3} = \frac{(1\ \mathrm{rok})^2}{(1\ \mathrm{au})^3} oraz aR=∣PA∣2a_{\mathcal{R}} = \frac{|PA|}{2} (albo oznaczenie aRa_{\mathcal{R}} na osi)

LUB

– (sposób 2.) powołanie się na równość okresów obiegu dookoła Słońca planetoidy R\mathcal{R} i ciała C\mathcal{C} poruszającego się po orbicie kołowej o promieniu rC=aRr_{\mathcal{C}} = a_{\mathcal{R}} oraz zapisanie relacji identyfikującej siłę grawitacji działającą na ciało C\mathcal{C} jako siłę dośrodkową (lub przyśpieszenie dośrodkowe jako grawitacyjne) oraz uwzględnienie wzorów na te siły (lub przyśpieszenia) oraz wzoru na prędkość liniową (lub kątową), np. (rC=aRr_{\mathcal{C}} = a_{\mathcal{R}} oraz TC=TRT_{\mathcal{C}} = T_{\mathcal{R}}) oraz mRv2rC=GMSmRrC2\frac{m_{\mathcal{R}} v^2}{r_{\mathcal{C}}} = \frac{G M_S m_{\mathcal{R}}}{r_{\mathcal{C}}^2} oraz v=2πrCTCv = \frac{2\pi r_{\mathcal{C}}}{T_{\mathcal{C}}}

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Trzecie prawo Keplera wiąże okres orbitalny z półosią wielką. Półoś wielka równa się połowie osi wielkiej.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.