Zadanie 11.3, matura maj 2026, fizyka rozszerzona

4 pktobliczenioweśrednie 42%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Izotop neonu 23Ne ulega rozpadowi promieniotwórczemu w wyniku przemiany β−.

W wyniku tego rozpadu powstają: cząstka β− (elektron), jądro pewnego pierwiastka, który oznaczymy jako X, oraz antyneutrino elektronowe ν~\tilde{\nu}. Antyneutrino ma zerowy ładunek elektryczny, a jego masę możemy pominąć.

Polecenie

4 punkty

Badano próbkę promieniotwórczą P\mathcal{P} zawierającą jądra izotopu neonu 23Ne. Łączną masę jąder neonu 23Ne, które pozostają w próbce P\mathcal{P} po upływie czasu t od chwili początkowej t0 = 0 min, oznaczymy jako m. Na podstawie pomiarów promieniowania powstającego podczas rozpadów β− tych jąder neonu obliczono m dla różnych chwil czasu.

Na poniższym wykresie przedstawiono zależność log10 m od czasu t. Wartości logarytmu obliczono dla wartości liczbowych masy m wyrażonej w pewnych jednostkach umownych.

Wykres – zależność log10 m od czasu t; oś pozioma: t, min, od 0 do 3,5, podziałka co 0,5; oś pionowa: log10 m, od −0,4 do 1,4, podziałka co 0,2; gęsta siatka kratek; wykres jest malejącą linią prostąPowiększ
Wykres – zależność log10 m od czasu t; oś pozioma: t, min, od 0 do 3,5, podziałka co 0,5; oś pionowa: log10 m, od −0,4 do 1,4, podziałka co 0,2; gęsta siatka kratek; wykres jest malejącą linią prostą

Na podstawie wykresu oblicz T – czas połowicznego rozpadu jąder neonu 23Ne. Zapisz obliczenia.

Wskazówki: 1) Jeśli ac = b oraz a > 0, a ≠ 1, b > 0, to c = loga b.

2) Możesz wykorzystać wzory:

log10(x ⋅ y) = log10 x + log10 y dla x > 0, y > 0

log⁡10(xy)=log⁡10x−log⁡10y\log_{10}\left(\frac{x}{y}\right) = \log_{10} x - \log_{10} y dla x > 0, y > 0

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

T ≈ 0,62 min (poprawny wynik w przedziale od 0,60 min do 0,65 min)

Sposób 1a. (z wykorzystaniem m0 i definicji T) Z wykresu: m(t0 = 0) = m0, zatem log10 m0 = 1,4. Po czasie t = T w próbce pozostaje połowa początkowej masy: mT=12m0m_T = \frac{1}{2} m_0.

log⁡10mT=log⁡10(12⋅m0)=log⁡10(12)+log⁡10m0≈−0,301+1,4=1,099≈1,1\log_{10} m_T = \log_{10}\left(\frac{1}{2} \cdot m_0\right) = \log_{10}\left(\frac{1}{2}\right) + \log_{10} m_0 \approx -0{,}301 + 1{,}4 = 1{,}099 \approx 1{,}1

Z wykresu: log10 mT ≈ 1,1 dla T ≈ 0,62 min.

(Sposób 1b: m0 = 101,4 ju ≈ 25,12 ju, mT=12⋅101,4 ju≈12,56 jum_T = \frac{1}{2} \cdot 10^{1{,}4}\ \mathrm{ju} \approx 12{,}56\ \mathrm{ju}, log10 mT ≈ 1,099, T ≈ 0,62 min.)

Sposób 2. (równanie prostej, zalecany jako dokładniejszy) Prawo rozpadu: m(t)=m0⋅(12)tTm(t) = m_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T}}, po zlogarytmowaniu: log⁡10m(t)=log⁡10(12)T⋅t+log⁡10m0=A⋅t+B\log_{10} m(t) = \frac{\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right)}{T} \cdot t + \log_{10} m_0 = A \cdot t + B, gdzie A=log⁡10(12)TA = \frac{\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right)}{T}, B = log10 m0

Z wykresu: A=−0,2−1,4(3,3−0) min=−0,485 1minA = \frac{-0{,}2 - 1{,}4}{(3{,}3 - 0)\ \mathrm{min}} = -0{,}485\ \frac{1}{\mathrm{min}}

T=log⁡10(12)−0,485 min≈−0,301−0,485 min≈0,62 minT = \frac{\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right)}{-0{,}485}\ \mathrm{min} \approx \frac{-0{,}301}{-0{,}485}\ \mathrm{min} \approx 0{,}62\ \mathrm{min}

Sposób 3. (dwa punkty wykresu) Np. P1 = (0,4 min; 1,2) i P2 = (3,3 min; −0,2): 101,2=m0(12)0,4T10^{1{,}2} = m_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{0{,}4}{T}}, 10−0,2=m0(12)3,3T10^{-0{,}2} = m_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{3{,}3}{T}}; po wyeliminowaniu m0: 101,4=22,9T10^{1{,}4} = 2^{\frac{2{,}9}{T}}, więc T=2,9⋅log⁡1021,4≈0,62 minT = \frac{2{,}9 \cdot \log_{10} 2}{1{,}4} \approx 0{,}62\ \mathrm{min} (ogólnie T=(t2−t1)⋅log⁡102L1−L2T = \frac{(t_2 - t_1) \cdot \log_{10} 2}{L_1 - L_2}).

Sposób 4. (masa początkowa i jeden punkt wykresu) m0 = 101,4 ju, np. P1 = (0,4 min; 1,2): 101,2=101,4⋅(12)0,4T  →  100,2=20,4T  →  T=0,40,2log⁡102≈0,60 min10^{1{,}2} = 10^{1{,}4} \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{0{,}4}{T}} \;\rightarrow\; 10^{0{,}2} = 2^{\frac{0{,}4}{T}} \;\rightarrow\; T = \frac{0{,}4}{0{,}2}\log_{10} 2 \approx 0{,}60\ \mathrm{min} (ogólnie T=t1⋅log⁡1021,4−L1T = \frac{t_1 \cdot \log_{10} 2}{1{,}4 - L_1}).

Schemat punktowania

Sposób 1a. oraz 1b.

4 pkt

poprawna metoda obliczenia czasu połowicznego rozpadu jąder neonu 23Ne oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką, mieszczącego się w przedziale: od T = 0,60 min do T = 0,65 min

3 pkt

poprawna metoda obliczenia log⁡10(m02)\log_{10}\left(\frac{m_0}{2}\right) dla t = T oraz podanie prawidłowej wartości tego logarytmu, np. log⁡10m0=1,4→log⁡10(12m0)=log⁡10(12)+1,4≈1,1\log_{10} m_0 = 1{,}4 \rightarrow \log_{10}\left(\frac{1}{2} m_0\right) = \log_{10}\left(\frac{1}{2}\right) + 1{,}4 \approx 1{,}1 dla t = T, albo (z pośrednim obliczeniem m0) m0=101,4 ju→log⁡10(12⋅101,4)≈1,1m_0 = 10^{1{,}4}\ \mathrm{ju} \rightarrow \log_{10}\left(\frac{1}{2} \cdot 10^{1{,}4}\right) \approx 1{,}1 dla t = T

LUB

– poprawna metoda obliczenia log⁡10(m02)\log_{10}\left(\frac{m_0}{2}\right) dla t = T oraz podanie błędnej wartości tego logarytmu, oraz konsekwentne dla tej błędnej wartości odczytanie i podanie czasu T

2 pkt

zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy m0 jąder neonu w próbce P\mathcal{P} w chwili t0 = 0 oraz zapisanie warunku, że dla czasu połowicznego rozpadu t = T: mT=12m0m_T = \frac{1}{2} m_0 (albo że wartość logarytmu wynosi log⁡10(m02)\log_{10}\left(\frac{m_0}{2}\right)), np. log10 m0 = 1,4 oraz dla t = T mamy mT=12m0m_T = \frac{1}{2} m_0

LUB

– zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy m0 oraz poprawne obliczenie tej masy i podanie jej prawidłowej wartości liczbowej w jednostkach umownych, np. log10 m0 = 1,4 oraz m0 = 101,4 ju

1 pkt

zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy jąder neonu w próbce P\mathcal{P} w chwili t0 = 0: log10 m0 = 1,4

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 2.

4 pkt

poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min

3 pkt

zapisanie wzoru na logarytm masy jąder pozostających w próbce w postaci zależności liniowej względem czasu t oraz prawidłowa identyfikacja współczynnika kierunkowego, oraz podanie (na podstawie wykresu) prawidłowej wartości tego współczynnika, np. log⁡10m(t)=log⁡10m0+tTlog⁡10(12)\log_{10} m(t) = \log_{10} m_0 + \frac{t}{T}\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right) oraz A=log⁡10(12)TA = \frac{\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right)}{T} oraz A=−0,2−1,4(3,3−0) min=−0,485 1minA = \frac{-0{,}2 - 1{,}4}{(3{,}3 - 0)\ \mathrm{min}} = -0{,}485\ \frac{1}{\mathrm{min}}

LUB

– jak wyżej, ale z błędną wartością współczynnika i konsekwentnym dla niej obliczeniem i podaniem czasu T

2 pkt

zapisanie wzoru na logarytm masy w postaci zależności liniowej względem czasu t oraz prawidłowa identyfikacja współczynnika kierunkowego tej zależności, np. log⁡10m(t)=log⁡10m0+tTlog⁡10(12)\log_{10} m(t) = \log_{10} m_0 + \frac{t}{T}\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right) oraz A=log⁡10(12)TA = \frac{\log_{10}\left(\frac{1}{2}\right)}{T}

1 pkt

zapisanie obustronnego logarytmu wzoru na masę jąder wynikającego z prawa rozpadu promieniotwórczego, np. log⁡10m(t)=log⁡10(m0⋅(12)tT)\log_{10} m(t) = \log_{10}\left(m_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T}}\right)

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 3.

4 pkt

poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min

3 pkt

spełnienie warunku za 2 pkt dla dwóch wybranych punktów z wykresu oraz zapisanie jednego równania z wyeliminowanym m0, z którego można obliczyć T, np. (12)t2−t1T=10L2−L1\left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_2 - t_1}{T}} = 10^{L_2 - L_1}

LUB

– zapisanie jednego z tych równań z błędnie odczytaną jedną współrzędną punktu oraz konsekwentne dla tej błędnej wartości obliczenie i podanie czasu T

2 pkt

wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych wybranego punktu wykresu oraz zastosowanie prawa rozpadu z uwzględnieniem współrzędnych tego punktu, np. P1=(t1;L1)→m1(t1)=10L1→m0(12)t1T=10L1P_1 = (t_1 ; L_1) \rightarrow m_1(t_1) = 10^{L_1} \rightarrow m_0 \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_1}{T}} = 10^{L_1}

1 pkt

wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych wybranego punktu wykresu, np. P1 = (t1; L1) → m1(t1) = 10L₁

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposób 4.

4 pkt

poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min

3 pkt

spełnienie warunków za 2 pkt z pierwszego i drugiego myślnika oraz zastosowanie równania wynikającego z prawa rozpadu i zapisanie jednego równania z wyeliminowanym m0, np. 101,4⋅(12)t1T=10L110^{1{,}4} \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t_1}{T}} = 10^{L_1}

LUB

– zapisanie tego równania z błędnie odczytaną jedną współrzędną punktu oraz konsekwentne obliczenie i podanie czasu T

2 pkt

wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych punktu wykresu oraz zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4

LUB

– zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4 oraz poprawne obliczenie masy m0 = 101,4 ju

1 pkt

wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych punktu wykresu, np. P1 = (t1; L1) → m1(t1) = 10L₁

LUB

– zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Zadanie wymaga zastosowania definicji czasu połowicznego rozpadu oraz interpretacji wykresu log₁₀ m(t). Najdokładniejszą metodę stanowi wyznaczenie współczynnika kierunkowego prostej (sposób 2), ponieważ współczynnik można wyznaczyć z większą dokładnością niż odczyt pojedynczego punktu.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.