Zadanie 11.3, matura maj 2026, fizyka rozszerzona
Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.
Zadanie
Wspólne informacje do wiązki zadań
Izotop neonu 23Ne ulega rozpadowi promieniotwórczemu w wyniku przemiany β−.
W wyniku tego rozpadu powstają: cząstka β− (elektron), jądro pewnego pierwiastka, który oznaczymy jako X, oraz antyneutrino elektronowe . Antyneutrino ma zerowy ładunek elektryczny, a jego masę możemy pominąć.
Polecenie
4 punktyBadano próbkę promieniotwórczą zawierającą jądra izotopu neonu 23Ne. Łączną masę jąder neonu 23Ne, które pozostają w próbce po upływie czasu t od chwili początkowej t0 = 0 min, oznaczymy jako m. Na podstawie pomiarów promieniowania powstającego podczas rozpadów β− tych jąder neonu obliczono m dla różnych chwil czasu.
Na poniższym wykresie przedstawiono zależność log10 m od czasu t. Wartości logarytmu obliczono dla wartości liczbowych masy m wyrażonej w pewnych jednostkach umownych.
PowiększNa podstawie wykresu oblicz T – czas połowicznego rozpadu jąder neonu 23Ne. Zapisz obliczenia.
Wskazówki: 1) Jeśli ac = b oraz a > 0, a ≠ 1, b > 0, to c = loga b.
2) Możesz wykorzystać wzory:
log10(x ⋅ y) = log10 x + log10 y dla x > 0, y > 0
dla x > 0, y > 0
Pan Zenon
Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.
Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.
Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.
Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.
Jak oceniasz to zadanie?
Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.
Rozwiązanie
Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.
Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie
Odpowiedź z klucza CKE
T ≈ 0,62 min (poprawny wynik w przedziale od 0,60 min do 0,65 min)
Sposób 1a. (z wykorzystaniem m0 i definicji T) Z wykresu: m(t0 = 0) = m0, zatem log10 m0 = 1,4. Po czasie t = T w próbce pozostaje połowa początkowej masy: .
Z wykresu: log10 mT ≈ 1,1 dla T ≈ 0,62 min.
(Sposób 1b: m0 = 101,4 ju ≈ 25,12 ju, , log10 mT ≈ 1,099, T ≈ 0,62 min.)
Sposób 2. (równanie prostej, zalecany jako dokładniejszy) Prawo rozpadu: , po zlogarytmowaniu: , gdzie , B = log10 m0
Z wykresu:
Sposób 3. (dwa punkty wykresu) Np. P1 = (0,4 min; 1,2) i P2 = (3,3 min; −0,2): , ; po wyeliminowaniu m0: , więc (ogólnie ).
Sposób 4. (masa początkowa i jeden punkt wykresu) m0 = 101,4 ju, np. P1 = (0,4 min; 1,2): (ogólnie ).
Schemat punktowania
Sposób 1a. oraz 1b.
poprawna metoda obliczenia czasu połowicznego rozpadu jąder neonu 23Ne oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką, mieszczącego się w przedziale: od T = 0,60 min do T = 0,65 min
poprawna metoda obliczenia dla t = T oraz podanie prawidłowej wartości tego logarytmu, np. dla t = T, albo (z pośrednim obliczeniem m0) dla t = T
LUB
– poprawna metoda obliczenia dla t = T oraz podanie błędnej wartości tego logarytmu, oraz konsekwentne dla tej błędnej wartości odczytanie i podanie czasu T
zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy m0 jąder neonu w próbce w chwili t0 = 0 oraz zapisanie warunku, że dla czasu połowicznego rozpadu t = T: (albo że wartość logarytmu wynosi ), np. log10 m0 = 1,4 oraz dla t = T mamy
LUB
– zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy m0 oraz poprawne obliczenie tej masy i podanie jej prawidłowej wartości liczbowej w jednostkach umownych, np. log10 m0 = 1,4 oraz m0 = 101,4 ju
zapisanie poprawnej wartości logarytmu masy jąder neonu w próbce w chwili t0 = 0: log10 m0 = 1,4
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 2.
poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min
zapisanie wzoru na logarytm masy jąder pozostających w próbce w postaci zależności liniowej względem czasu t oraz prawidłowa identyfikacja współczynnika kierunkowego, oraz podanie (na podstawie wykresu) prawidłowej wartości tego współczynnika, np. oraz oraz
LUB
– jak wyżej, ale z błędną wartością współczynnika i konsekwentnym dla niej obliczeniem i podaniem czasu T
zapisanie wzoru na logarytm masy w postaci zależności liniowej względem czasu t oraz prawidłowa identyfikacja współczynnika kierunkowego tej zależności, np. oraz
zapisanie obustronnego logarytmu wzoru na masę jąder wynikającego z prawa rozpadu promieniotwórczego, np.
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 3.
poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min
spełnienie warunku za 2 pkt dla dwóch wybranych punktów z wykresu oraz zapisanie jednego równania z wyeliminowanym m0, z którego można obliczyć T, np.
LUB
– zapisanie jednego z tych równań z błędnie odczytaną jedną współrzędną punktu oraz konsekwentne dla tej błędnej wartości obliczenie i podanie czasu T
wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych wybranego punktu wykresu oraz zastosowanie prawa rozpadu z uwzględnieniem współrzędnych tego punktu, np.
wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych wybranego punktu wykresu, np. P1 = (t1; L1) → m1(t1) = 10L₁
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Sposób 4.
poprawna metoda i wynik w przedziale od T = 0,60 min do T = 0,65 min
spełnienie warunków za 2 pkt z pierwszego i drugiego myślnika oraz zastosowanie równania wynikającego z prawa rozpadu i zapisanie jednego równania z wyeliminowanym m0, np.
LUB
– zapisanie tego równania z błędnie odczytaną jedną współrzędną punktu oraz konsekwentne obliczenie i podanie czasu T
wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych punktu wykresu oraz zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4
LUB
– zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4 oraz poprawne obliczenie masy m0 = 101,4 ju
wyznaczenie masy dla dowolnie wybranej chwili czasu na podstawie współrzędnych punktu wykresu, np. P1 = (t1; L1) → m1(t1) = 10L₁
LUB
– zapisanie poprawnej wartości log10 m0 = 1,4
rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.
Komentarz. Zadanie wymaga zastosowania definicji czasu połowicznego rozpadu oraz interpretacji wykresu log₁₀ m(t). Najdokładniejszą metodę stanowi wyznaczenie współczynnika kierunkowego prostej (sposób 2), ponieważ współczynnik można wyznaczyć z większą dokładnością niż odczyt pojedynczego punktu.