Zadanie 6.3, matura maj 2026, fizyka rozszerzona

4 pktobliczeniowetrudne 21%Maj 2026

Darmowe konto pozwoli wrócić do niego później.

Zadanie

Wspólne informacje do wiązki zadań

Na poniższym wykresie przedstawiono zależność ciśnienia p od objętości V dla pewnej przemiany termodynamicznej A → B ustalonej masy gazu doskonałego. Przyjmij, że:

• ciepło molowe tego gazu przy stałej objętości wynosi CV=32RC_V = \frac{3}{2}R, gdzie R jest stałą gazową

• stany A i B gazu znajdują się w punktach kratowych siatki wykresu

• AB jest odcinkiem prostym.

Wykres – zależność ciśnienia od objętości gazu, oś pionowa: p, 10⁴ Pa, od 0 do 6, oś pozioma: V, 10⁻³ m³, od 0 do 35, przerywana siatka co 1 na osi p i co 5 na osi V; prosty odcinek od punktu A do punktu B ze strzałką skierowaną od A do BPowiększ
Wykres – zależność ciśnienia od objętości gazu, oś pionowa: p, 10⁴ Pa, od 0 do 6, oś pozioma: V, 10⁻³ m³, od 0 do 35, przerywana siatka co 1 na osi p i co 5 na osi V; prosty odcinek od punktu A do punktu B ze strzałką skierowaną od A do B

Polecenie

4 punkty

Oblicz QAB – ciepło pobrane przez gaz w opisanej przemianie A → B.

Zapisz obliczenia.

Wskazówka: Skorzystaj z Wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki.

Pan Zenon

Nauczyciel fizyki, który zna to zadanie i klucz CKE. Wybierz, od czego zaczynasz.

  • Rozbierze polecenie, zakreśli dane w treści i rozpisze plan na tablicy.

  • Utknięcie w połowie? Poprowadzi krok po kroku, bez podawania gotowca.

  • Zdjęcie kartki albo tekst: punkty jak w kluczu CKE i to, co poprawić.

Jak oceniasz to zadanie?

Zaznacz po porównaniu z kluczem. Ocena trafia do Mojej nauki.

Rozwiązanie

Odpowiedź i schemat punktowania z klucza CKE.

Sprawdź rozwiązanie CKEUkryj rozwiązanie

Odpowiedź z klucza CKE

QAB = 2 100 J

Sposób 1. Z wykresu: pA = 2 ⋅ 104 Pa, VA = 10 ⋅ 10−3 m3, pB = 5 ⋅ 104 Pa, VB = 25 ⋅ 10−3 m3. Gaz się rozpręża (traci energię w formie pracy) i pobiera ciepło:

1) I zasada termodynamiki: ΔUAB = ∣QAB∣ − ∣WAB∣ → ∣QAB∣ = ΔUAB + ∣WAB∣

2) ΔUAB=nCVΔTAB=n32RΔTAB\Delta U_{AB} = n C_V \Delta T_{AB} = n \frac{3}{2} R \Delta T_{AB}

3) Z równań Clapeyrona pAVA = nRTA oraz pBVB = nRTB: nRΔTAB = pBVB − pAVA

4) ΔUAB=32(pBVB−pAVA)=1 575 J\Delta U_{AB} = \frac{3}{2}(p_B V_B - p_A V_A) = 1\,575\ \mathrm{J}

5) Praca jest równa polu pod wykresem p(V): ∣WAB∣=12(pA+pB)(VB−VA)=525 J|W_{AB}| = \frac{1}{2}(p_A + p_B)(V_B - V_A) = 525\ \mathrm{J}

6) ∣QAB∣=(32⋅(5⋅25−2⋅10)+12⋅(2+5)(25−10))⋅101 N⋅m=(157,5+52,5)⋅101 J=2 100 J|Q_{AB}| = \left(\frac{3}{2} \cdot (5 \cdot 25 - 2 \cdot 10) + \frac{1}{2} \cdot (2 + 5)(25 - 10)\right) \cdot 10^1\ \mathrm{N \cdot m} = (157{,}5 + 52{,}5) \cdot 10^1\ \mathrm{J} = 2\,100\ \mathrm{J}

Sposób 2A. Cykl A → B → C → A z izochorą B → C (VC = VB) i izobarą C → A (pC = pA): 0 = ∣QAB∣ − ∣QBC∣ − ∣QCA∣ − ∣WABC∣, gdzie ∣WABC∣=12(pB−pA)(VB−VA)=452⋅101 J|W_{ABC}| = \frac{1}{2}(p_B - p_A)(V_B - V_A) = \frac{45}{2} \cdot 10^1\ \mathrm{J}, ∣QBC∣=32(pB−pA)VB=2252⋅101 J|Q_{BC}| = \frac{3}{2}(p_B - p_A)V_B = \frac{225}{2} \cdot 10^1\ \mathrm{J}, ∣QCA∣=52pA(VB−VA)=75⋅101 J|Q_{CA}| = \frac{5}{2}p_A(V_B - V_A) = 75 \cdot 10^1\ \mathrm{J}, więc ∣QAB∣ = 210 ⋅ 101 J = 2 100 J.

Sposób 2B. Cykl z izobarą B → C (pC = pB) i izochorą C → A (VC = VA): ∣QAB∣=∣QBC∣+∣QCA∣−∣WABC∣=3752⋅101 J+45⋅101 J−452⋅101 J=2 100 J|Q_{AB}| = |Q_{BC}| + |Q_{CA}| - |W_{ABC}| = \frac{375}{2} \cdot 10^1\ \mathrm{J} + 45 \cdot 10^1\ \mathrm{J} - \frac{45}{2} \cdot 10^1\ \mathrm{J} = 2\,100\ \mathrm{J}.

Schemat punktowania

Sposób 1. Warunki:

– IZT: zapisanie I zasady termodynamiki dla przemiany A → B z poprawnym uwzględnieniem konwencji znaków (stosowanej konsekwentnie), np. ΔUAB = ∣QAB∣ − ∣WAB∣

– ΔU1: zapisanie związku między zmianą energii wewnętrznej w przemianie A → B a przyrostem temperatury, ciepłem molowym przy stałej objętości i liczbą moli, np. ΔUAB=n32RΔTAB\Delta U_{AB} = n\frac{3}{2}R\Delta T_{AB} (lub zapisy równoważne)

– ΔU2: skorzystanie ze wzoru na energię wewnętrzną wyrażoną przez objętość i ciśnienie oraz zapisanie prawidłowej postaci wzoru na przyrost energii wewnętrznej w przemianie A → B, np. (UA=32pAVAU_A = \frac{3}{2}p_A V_A oraz UB=32pBVBU_B = \frac{3}{2}p_B V_B) →ΔUAB=32(pBVB−pAVA)\rightarrow \Delta U_{AB} = \frac{3}{2}(p_B V_B - p_A V_A)

– W: poprawna metoda obliczenia pracy siły parcia w przemianie A → B oraz podanie prawidłowego wzoru na tę pracę (wyrażonej przez objętości i ciśnienia w stanach A i B), np. ∣WAB∣=12(pA+pB)(VB−VA)|W_{AB}| = \frac{1}{2}(p_A + p_B)(V_B - V_A) (pole pod p(V))

– ΔT: poprawna metoda wyznaczenia przyrostu temperatury, tzn. wykorzystanie równań Clapeyrona dla stanów A i B, oraz zapisanie prawidłowej postaci przyrostu temperatury (albo przyrostu temperatury z czynnikiem nR), np. (pAVA = nRTA oraz pBVB = nRTB) → nRΔTAB = pBVB − pAVA

4 pkt

poprawna metoda obliczenia ciepła pobranego w przemianie A → B oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: QAB = 2 100 J

3 pkt

spełnienie warunków: IZT oraz W oraz ΔU1 oraz ΔT

LUB

– spełnienie warunków: IZT oraz W oraz ΔU2

2 pkt

spełnienie warunków: IZT oraz ΔU1

LUB

– spełnienie warunków: IZT oraz W

LUB

– spełnienie warunków: ΔU1 oraz W

LUB

– spełnienie warunków: (ΔU1 oraz ΔT) albo ΔU2

1 pkt

spełnienie warunku IZT

LUB

– spełnienie warunku ΔU1

LUB

– spełnienie warunku W

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Sposoby 2A, 2B i podobne:

4 pkt

poprawna metoda obliczenia ciepła pobranego w przemianie A → B oraz podanie prawidłowego wyniku liczbowego z jednostką: QAB = 2 100 J

3 pkt

założenie, że przemiana A → B jest częścią cyklu A → B → C → A złożonego z przemian izochorycznej i izobarycznej, oraz poprawne zapisanie pierwszej zasady termodynamiki dla cyklu oraz poprawna metoda obliczenia ciepła QBC i ciepła QCA oraz poprawna metoda obliczenia pracy całkowitej w cyklu

LUB

– zauważenie, że dla dowolnej przemiany A → X → B i dla przemiany A → B zachodzi związek ΔUAB = ΔUAX + ΔUXB, oraz poprawna metoda obliczenia ΔUAX i ΔUXB oraz zapisanie I zasady termodynamiki dla przemiany A → B z poprawnym uwzględnieniem konwencji znaków

2 pkt

założenie cyklu jak wyżej oraz dwa z elementów: poprawne zapisanie pierwszej zasady termodynamiki dla cyklu, poprawna metoda obliczenia ciepła QBC albo QCA, poprawna metoda obliczenia pracy całkowitej w cyklu (albo poprawna metoda obliczenia obu ciepeł QBC i QCA)

LUB

– zauważenie związku ΔUAB = ΔUAX + ΔUXB oraz poprawna metoda obliczenia ΔUAX albo ΔUXB

LUB

– zauważenie związku ΔUAB = ΔUAX + ΔUXB oraz zapisanie I zasady termodynamiki dla przemiany A → B z poprawnym uwzględnieniem konwencji znaków

1 pkt

założenie, że przemiana A → B jest częścią cyklu złożonego z przemiany izochorycznej i izobarycznej, oraz jeden z elementów: poprawne zapisanie pierwszej zasady termodynamiki dla cyklu, np. 0 = ∣QAB∣ − ∣QBC∣ − ∣QCA∣ − ∣WABC∣, ALBO poprawna metoda obliczenia ciepła QBC albo QCA, np. ∣QBC∣=32nRΔTBC|Q_{BC}| = \frac{3}{2}nR\Delta T_{BC}, ALBO poprawna metoda obliczenia pracy całkowitej w cyklu, np. ∣WABC∣=12(pB−pA)(VB−VA)|W_{ABC}| = \frac{1}{2}(p_B - p_A)(V_B - V_A)

LUB

– zauważenie, że dla dowolnej przemiany A → X → B i dla przemiany A → B zachodzi związek ΔUAB = ΔUAX + ΔUXB

0 pkt

rozwiązanie, w którym zastosowano niepoprawną metodę, albo brak rozwiązania.

Komentarz. Obliczenie wymaga zastosowania I zasady termodynamiki, wyznaczenia liczby moli z równania stanu, obliczenia zmiany temperatury z równania stanu, obliczenia pracy jako pola pod krzywą na diagramie p-V oraz zmiany energii wewnętrznej.

Umiejętności w zadaniu

Pliki cookies

Zapisujemy na Twoim urządzeniu to, bez czego serwis nie działa, np. zalogowanie. Plików analitycznych użyjemy tylko za Twoją zgodą. Szczegóły w polityce prywatności.